Έξι χρόνια από το lockdown λόγω Covid: Η ψυχολόγος Κλαίρη Σειραδάκη απαριθμεί τις συνέπειες

Ήταν η 23η Μαρτίου του 2020 όταν η Ελλάδα θα «κλειδωνόταν» στο σπίτι για να αποφύγει τη διασπορά της νόσου COVID-19. Η καθημερινότητα των πολιτών άλλαξε βίαια και απροειδοποίητα σε λίγες ώρες, ενώ η πανδημία μετέβαλε όλα όσα θεωρούσαμε δεδομένα για την ασφάλεια και τον έλεγχο της ζωής μας.

Πρίν από έξι χρόνια, το βράδυ της 22ας Μαρτίου, ο πρωθυπουργός ανακοίνωνε ότι η Δευτέρα που επρόκειτο να ξημερώσει θα έβαζε σε μια νέα ρότα τη ζωή μας, καθώς από τις 06:00 τα ξημερώματα της 23ης Μαρτίου του 2020 θα επιβαλλόταν lockdown. Δηλαδή η απαγόρευση κυκλοφορίας και η έξοδος από το σπίτι μόνο για τα απαραίτητα και μόνο με την αποστολή SMS, την άδεια κυκλοφορίας από εργοδότες και κρατικούς φορείς. Όλο αυτό έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία στους πολίτες, που από τη μια στιγμή στην άλλη, καλούνταν να αλλάξουν τρόπο ζωής και να προσαρμοστούν σε νέα δεδομένα τα οποία δεν ήταν προετοιμασμένοι να βιώσουν.

Ζητήσαμε από την ψυχολόγο Κλαίρη Σειραδάκη να αποτυπώσει στο Newsbomb.gr, με βάση την κλινική εμπειρία και την παρατήρηση των τελευταίων ετών, τις επιπτώσεις εκείνης της περιόδου τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά και τους εφήβους. Το αποτύπωμα, όπως προκύπτει, δεν ήταν μόνο άμεσο — αλλά σε πολλές περιπτώσεις διαρκεί μέχρι σήμερα.

Οι επιπτώσεις στους ενήλικες: Από την ψυχική επιβάρυνση στις νέες συνήθειες

Όπως αναφέρει η κυρία Σειραδάκη, κατά τη διάρκεια του lockdown, η ψυχική υγεία των ενηλίκων δοκιμάστηκε έντονα. Παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση του άγχους, του στρες και των συμπτωμάτων κατάθλιψης, ενώ η αίσθηση απομόνωσης και μοναξιάς έγινε για πολλούς καθημερινότητα. Ιδιαίτερα επιβαρυμένοι ήταν όσοι εργάστηκαν από το σπίτι, με το φαινόμενο του burnout να κάνει έντονα την εμφάνισή του.

Παράλληλα, άλλαξαν σημαντικά και οι συνήθειες ζωής. Η καθημερινότητα έγινε πιο καθιστική, η φυσική δραστηριότητα περιορίστηκε, ενώ δεν ήταν λίγοι εκείνοι που αντιμετώπισαν διαταραχές ύπνου — είτε με τη μορφή αϋπνίας είτε με έναν γενικά απορρυθμισμένο κύκλο. Η αυξημένη κατανάλωση φαγητού, αλκοόλ και χρόνου μπροστά σε οθόνες αποτέλεσε επίσης χαρακτηριστικό της περιόδου.

Στον τομέα της εργασίας και της οικονομίας, όπως τονίζει η κυρία Σειραδάκη, η τηλεργασία εισέβαλε αιφνιδιαστικά στη ζωή πολλών και για αρκετούς παρέμεινε ως μόνιμο μοντέλο. Μαζί της, όμως, ήρθε και η δυσκολία διαχωρισμού ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική ζωή, καθώς και η οικονομική ανασφάλεια ή ακόμη και η απώλεια εργασίας.

Οι ανθρώπινες σχέσεις επηρεάστηκαν σε βάθος. Η αναγκαστική συνύπαρξη έφερε κάποια ζευγάρια πιο κοντά, άλλα όμως τα πίεσε σημαντικά, οδηγώντας σε ένα κύμα προσωρινών χωρισμών και διαζυγίων. Την ίδια στιγμή, ο παρατεταμένος περιορισμός των κοινωνικών επαφών άφησε έντονο αποτύπωμα στον τρόπο που σχετιζόμαστε.

Παιδιά και έφηβοι: Μια «σιωπηλή» επιβάρυνση

Στα παιδιά και τους εφήβους, οι επιπτώσεις υπήρξαν εξίσου σημαντικές, αν και συχνά λιγότερο ορατές στην αρχή.

Στην εκπαίδευση, η τηλεκπαίδευση δημιούργησε κενά στη μάθηση, δυσκολίες συγκέντρωσης και ενίσχυσε τις ανισότητες, καθώς δεν είχαν όλα τα παιδιά τις ίδιες δυνατότητες πρόσβασης. Η επιστροφή στη σχολική ρουτίνα αποδείχθηκε για πολλούς μια απαιτητική διαδικασία.

Εξάλλου, η κοινωνική ανάπτυξη επηρεάστηκε έντονα, καθώς η μειωμένη επαφή με συνομηλίκους περιόρισε την εξάσκηση βασικών κοινωνικών δεξιοτήτων. Ταυτόχρονα, η εξάρτηση από οθόνες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης αυξήθηκε σημαντικά.

Σε συναισθηματικό επίπεδο, τα παιδιά —παρά τη φαινομενική ανθεκτικότητά τους— βίωσαν έντονα το άγχος των ενηλίκων. Παρατηρήθηκαν αυξημένα επίπεδα φόβου, προσκόλλησης, ευερεθιστότητας, αλλά και φαινόμενα παλινδρόμησης σε προηγούμενα αναπτυξιακά στάδια.

Όπως στους ενήλικες, έτσι και στα παιδιά, διαταράχθηκε πλήρως η καθημερινότητά: Τα παιδιά βίωναν διαταραχές ύπνου, είχαν μειωμένη φυσική δραστηριότητα και, στα μικρότερα, παρατηρήθηκαν καθυστερήσεις σε γλωσσική, γραφοκινητική και κοινωνική ανάπτυξη.

Η «ψηφιακή υπερφόρτωση»

Η «ψηφιακή υπερφόρτωση» αποτέλεσε ένα από τα πιο έντονα χαρακτηριστικά της περιόδου, καθώς τόσο η εκπαίδευση όσο και η κοινωνική ζωή μεταφέρθηκαν σχεδόν αποκλειστικά στις οθόνες. Αυτό ενίσχυσε φαινόμενα εξάρτησης, διάσπασης προσοχής και δυσκολίας επαναπροσαρμογής σε δομημένα περιβάλλοντα.

Για τους εφήβους ειδικότερα, η περίοδος αυτή συνέπεσε με ένα κρίσιμο στάδιο διαμόρφωσης ταυτότητας. Η απουσία συνομηλίκων και η απομόνωση επηρέασαν την αυτοεκτίμηση και τη συναισθηματική τους σταθερότητα, ενώ αυξήθηκαν τα περιστατικά θλίψης.

Οι επιπτώσεις που έμειναν: Τι βλέπουμε σήμερα

Σύμφωνα με την Κλαίρη Σειραδάκη, πολλές από τις επιπτώσεις του lockdown δεν ήταν παροδικές. Αντίθετα, σε αρκετές περιπτώσεις εδραιώθηκαν.

Μοτίβα αποφυγής και κοινωνικής απόσυρσης παραμένουν, ενώ αναδείχθηκαν πιο έντονα ζητήματα υπαρξιακού άγχους και αναζήτησης νοήματος ζωής. Ταυτόχρονα, αυξήθηκε σημαντικά η ανάγκη για ψυχοθεραπευτική υποστήριξη.

Η παρατεταμένη έκθεση στην αβεβαιότητα —υγειονομική, οικονομική και κοινωνική— ενεργοποίησε μηχανισμούς χρόνιου στρες. Σε κλινικό επίπεδο, αυτό μεταφράστηκε σε αύξηση αγχωδών διαταραχών, συμπτωμάτων κατάθλιψης και ψυχοσωματικών εκδηλώσεων.

Πολλοί ενήλικες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων τους, με εκδηλώσεις όπως ευερεθιστότητα, συναισθηματική αστάθεια ή ακόμη και ένα αίσθημα «μουδιάσματος». Προβλήματα ύπνου παραμένουν επίσης συχνό φαινόμενο.

Η τηλεργασία, που σε αρκετές περιπτώσεις διατηρήθηκε, συνεχίζει να θολώνει τα όρια ανάμεσα στην εργασία και την προσωπική ζωή. Το σπίτι δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά χώρο ξεκούρασης, γεγονός που επηρεάζει την ψυχική ισορροπία. Κάποιοι αναζητούν περισσότερο προσωπικό χρόνο, ενώ άλλοι δυσκολεύονται ακόμη και να μείνουν μόνοι.

Οι σχέσεις έχουν επίσης μετασχηματιστεί. Πολλοί άνθρωποι εμφανίζονται σήμερα πιο επιφυλακτικοί ή πιο επιλεκτικοί στις κοινωνικές τους επαφές, ενώ οι εμπειρίες της περιόδου εκείνης συνεχίζουν να επηρεάζουν τον τρόπο σύνδεσης με τους άλλους.

Παιδιά και έφηβοι σήμερα: Τα σημάδια που παραμένουν

Στα παιδιά, παρατηρούνται ακόμη δυσκολίες συγκέντρωσης, αυξημένη εξάρτηση από οθόνες και πιο έντονα συναισθήματα άγχους ή εκνευρισμού.

Για τους εφήβους, τα «κενά» που δημιούργησε η περίοδος της απομόνωσης δεν καλύπτονται εύκολα. Σε μια φάση ζωής όπου οι κοινωνικές σχέσεις και η ταυτότητα βρίσκονται υπό διαμόρφωση, η απώλεια αυτών των εμπειριών συνεχίζει να έχει αντίκτυπο.

Υπήρξαν και θετικές πλευρές

Παρά τις δυσκολίες, η περίοδος του lockdown δεν είχε μόνο αρνητικό αποτύπωμα. Για κάποιους αποτέλεσε αφορμή επαναξιολόγησης προτεραιοτήτων, ενίσχυσης των οικογενειακών δεσμών και αλλαγής πορείας ζωής.

Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που ήρθαν πιο κοντά στη φύση ή που ανέπτυξαν μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα, βρίσκοντας νέους τρόπους να διαχειρίζονται τις προκλήσεις.

Η εμπειρία του lockdown λειτούργησε τελικά ως ένα συλλογικό ψυχολογικό γεγονός, οι συνέπειες του οποίου συνεχίζουν να ξεδιπλώνονται. Και όπως επισημαίνει η Κλαίρη Σειραδάκη, η κατανόηση αυτών των επιπτώσεων αποτελεί βασικό βήμα για την ουσιαστική φροντίδα της ψυχικής υγείας — σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο.