Κεφαλονιά: Η 90χρονη που σχεδιάζει το μέλλον της κεφαλονίτικης δαντέλας

Snapshot

• Η Στάμω Σκλαβουνάκη, στα 90 της, επιδιώκει να μεταφέρει την κεφαλονίτικη δαντέλα στη σύγχρονη εποχή ως έργο τέχνης με πραγματική αξία.
• Το Χαροκόπειο Εργαστήριο χρειάζεται νέους ανθρώπους και οργανωτική δομή για να αναζητήσει χρηματοδοτήσεις και να εξελίξει την παραδοσιακή τέχνη σε σύγχρονο design.
• Η παραδοσιακή κεφαλονίτικη δαντέλα μπορεί να ενσωματωθεί σε ενδύματα, αξεσουάρ και αντικείμενα design, αποκτώντας καλλιτεχνική και εμπορική αξία χωρίς να χάσει την ταυτότητά της.
• Η Στάμω Σκλαβουνάκη τονίζει την ανάγκη δημιουργίας κινήματος που θα ενθαρρύνει νέους να αναλάβουν την ευθύνη και να εξελίξουν την τέχνη της δαντέλας.
• Η κεφαλονίτικη δαντέλα έχει ιστορική αξία και προέρχεται από την ανάγκη και επινοητικότητα αγροτισσών, και τώρα στοχεύει να βρει θέση σε γκαλερί και την αγορά τέχνης.

Snapshot powered by AI

Έπειτα από σχεδόν 66 χρόνια στο Χαροκόπειο Εργαστήριο Κεφαλονιάς, αγωνιά να περάσει η κεφαλονίτικη χειροτεχνία στη νέα εποχή, να αντιμετωπιστεί ως έργο τέχνης με πραγματική αξία και να βρεθούν οι άνθρωποι που θα πάρουν τη σκυτάλη.

Η συζήτηση του Kefalonia Press με τη σιόρα Στάμω Σκλαβουνάκη δεν εξελίχθηκε σε μια αναδρομή στο παρελθόν. Παρότι η ίδια αποτελεί κομμάτι της ιστορίας του Χαροκοπείου, επιμένει να κοιτάζει μπροστά.

Πώς μπορεί η παραδοσιακή δαντέλα να συναντήσει το σύγχρονο design; Πώς μπορεί ένα κέντημα να φύγει από το συρτάρι και να φτάσει σε μια γκαλερί ή σε έναν οίκο μόδας; Και, κυρίως, ποιος θα αναλάβει να κάνει το επόμενο βήμα;

«Να δείξουμε στους νέους ότι αυτό είναι μοντέρνο»Η Στάμω Σκλαβουνάκη δεν βλέπει την παράδοση ως κάτι που πρέπει απλώς να διατηρηθεί σε μια προθήκη.

Το λέει ξεκάθαρα:

«Πρέπει να βρούμε τρόπους για να προσελκύσουμε νέο κόσμο. Να του δείξουμε ότι αυτό το πράγμα είναι μοντέρνο. Ότι μπορεί να μπει σε γκαλερί και σε οίκους μόδας».Σε αυτή τη φράση βρίσκεται ίσως ολόκληρο το στοίχημα για την επόμενη ημέρα.

Το κέντημα, η υφαντική, η κοπτική και η ραπτική μπορούν, κατά την άποψή της, να ξεφύγουν από τα στενά όρια του παραδοσιακού εργόχειρου και να περάσουν στη σύγχρονη δημιουργία:

• σε ενδύματα,
• σε τσάντες και αξεσουάρ,
• σε αντικείμενα design,
• σε μοναδικά χειροποίητα έργα,
• σε δημιουργίες με καλλιτεχνική και εμπορική αξία.

Η ίδια αναφέρει ως παράδειγμα τη λευκαδίτικη βελονιά, μια τοπική τεχνική που απέκτησε νέες εφαρμογές και κατάφερε να συναντήσει τη σύγχρονη αγορά.

Το ερώτημα προκύπτει σχεδόν αυτονόητα: Γιατί να μη συμβεί κάτι αντίστοιχο και με την κεφαλονίτικη νταντέλα;

Όχι απλώς να σωθεί - να δημιουργήσει ξανά

Για δεκαετίες, το μεγάλο ζητούμενο γύρω από τις παραδοσιακές τέχνες ήταν να μη χαθούν. Σήμερα αυτό δεν αρκεί.

Η γνώση των παλαιότερων μπορεί να γίνει πρώτη ύλη για κάτι καινούργιο. Ένα αυθεντικό κεφαλονίτικο κέντημα μπορεί να συναντήσει έναν νέο designer. Μια παλιά τεχνική μπορεί να αποκτήσει νέα χρήση και αισθητική χωρίς να χάσει την ταυτότητά της.

Και ίσως ακριβώς εκεί βρίσκεται ο δρόμος για να πλησιάσουν οι νεότερες γενιές το Χαροκόπειο.

Όχι με το μήνυμα «ελάτε να σώσουμε κάτι που χάνεται», αλλά με μια διαφορετική πρόσκληση: Ελάτε να δημιουργήσουμε κάτι καινούργιο με όσα μας άφησαν οι προηγούμενοι.

Πίσω από το όραμα υπάρχει και μια δύσκολη πραγματικότητα

Η συζήτηση, όμως, δεν μένει στις ιδέες γιατί ένα Εργαστήριο χρειάζεται πόρους για να λειτουργήσει και ακόμη περισσότερους εάν θέλει να αναπτυχθεί, να προσελκύσει νέους ανθρώπους και να ανοίξει καινούργιους δρόμους.

Η Στάμω Σκλαβουνάκη περιγράφει την κατάσταση χωρίς περιστροφές:

«Εάν εγώ δεν κάνω τώρα λαχειοφόρο, κλείνει το εργαστήριο. Δεν είναι δουλειά μου να κάνω λαχειοφόρο. Είναι της Διαχειριστικής να βρει πόρους».Οι λαχειοφόροι και οι προσωπικές προσφορές αποδεικνύουν πόσο πολύ νοιάζονται ορισμένοι άνθρωποι για το Χαροκόπειο. Δεν μπορούν, όμως, να αποτελέσουν το οικονομικό μοντέλο της επόμενης ημέρας.

Το Χαροκόπειο χρειάζεται πλέον και νέες ειδικότητες

Στη συζήτηση τίθεται καθαρά η ανάγκη για μια οργανωτική δομή που θα μπορεί να αναζητά χρηματοδοτήσεις και να συμμετέχει σε προγράμματα.

Η πρόεδρος του Χαροκοπείου αναφέρεται σε επαφές που έχουν γίνει με κρατικούς φορείς και σε ενημέρωση που έχει λάβει για δυνατότητες σχετικές με τον πολιτισμό και τη βιώσιμη οικονομία καθώς και σε μεγάλη εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί στην Κεφαλονιά τον Νοέμβρη.

Οι συγκεκριμένες δυνατότητες χρηματοδότησης, βεβαίως, θα πρέπει να επιβεβαιωθούν θεσμικά όταν υπάρξει η κατάλληλη νομική και οργανωτική δομή. Η ανάγκη, ωστόσο, είναι ήδη σαφής.

Το Χαροκόπειο χρειάζεται ανθρώπους με γνώσεις στη:

• διοίκηση και οργάνωση,
• λογιστική και οικονομική διαχείριση,
• αναζήτηση ευρωπαϊκών και εθνικών προγραμμάτων,
• νομική υποστήριξη,
• επιχειρηματικότητα,
• σύγχρονη δημιουργία και design.

Η πολιτιστική γνώση υπάρχει. Το επόμενο στοίχημα είναι να δημιουργηθεί ο μηχανισμός που θα της επιτρέψει να προχωρήσει παραπέρα.

«Να ξεπεταχτεί κανένας καινούργιος»

Κάπου εκεί η συζήτηση με τη σιόρα Στάμω αφήνει πίσω επιτροπές, καταστατικά και χρηματοδοτήσεις.

Και μετατρέπεται σε ανοιχτή πρόσκληση προς την κοινωνία της Κεφαλονιάς:

«Εδώ πρέπει να κάνουμε ένα κίνημα, να προκαλέσουμε ένα κύμα ενδιαφέροντος. Ότι εδώ κάτι πάει να γίνει. Να ξεπεταχτεί κανένας καινούργιος».Αυτή είναι ίσως η ουσία της αγωνίας της.

Δεν αναζητά ανθρώπους που απλώς θα παρακολουθούν ή θα χειροκροτούν όσα έχουν γίνει και όσα ήδη γίνονται. Αναζητά ανθρώπους που θα μπουν στην προσπάθεια, θα φέρουν νέες ιδέες και θα αναλάβουν ευθύνη.

Τα παιδιά έχουν ήδη περάσει την πόρτα

Υπάρχει ήδη ένα μικρό παράδειγμα για το πώς το παλιό μπορεί να συναντήσει το καινούργιο.

Η Στάμω Σκλαβουνάκη περιγράφει τη συνεργασία με ομάδα παιδιών ειδικής εκπαίδευσης. Τα παιδιά φωτογράφισαν αντικείμενα και πολιτιστικό υλικό του Χαροκοπείου, συγκέντρωσαν πληροφορίες και στη συνέχεια επεξεργάστηκαν το υλικό στο σχολείο, δημιουργώντας οπτικοακουστική δουλειά. Η εικόνα έχει τον δικό της συμβολισμό. Μια γυναίκα 90 ετών μεταδίδει γνώση σε παιδιά.

Το παλιό αντικείμενο γίνεται φωτογραφία. Η προφορική πληροφορία μετατρέπεται σε ψηφιακό υλικό. Η πολιτιστική μνήμη γίνεται εκπαίδευση.

Σε μικρογραφία, αυτό θα μπορούσε να είναι το Χαροκόπειο της επόμενης ημέρας.

Πριν από 66 χρόνια κάποια εμπιστεύθηκε ένα κορίτσι 24 ετών

Ίσως η απάντηση για το μέλλον να βρίσκεται μέσα στην ίδια την ιστορία του Εργαστηρίου.

Πριν από περίπου 66 χρόνια, η αείμνηστη Ελένη Κοσμετάτου έκανε μια επιλογή που αποδείχθηκε καθοριστική: εμπιστεύθηκε την ευθύνη του Εργαστηρίου σε ένα κορίτσι μόλις 24 ετών.Ήταν η Στάμω Μαγουλά, όπως ήταν το πατρικό της όνομα.

Σήμερα, στα 90 της, η Στάμω Σκλαβουνάκη εξακολουθεί να βρίσκεται εκεί. Γνωρίζει, όμως, καλύτερα από όλους ότι καμία προσπάθεια δεν μπορεί να στηρίζεται για πάντα στους ανθρώπους που την υπηρέτησαν επί δεκαετίες.

Ο κύκλος επιστρέφει, κατά έναν παράξενο τρόπο, στην αρχή του.

Όπως κάποτε η σπουδαία Ελένη Κοσμετάτου εμπιστεύθηκε μια νεαρή και της έδωσε τα κλειδιά του Εργαστηρίου, έτσι σήμερα το Χαροκόπειο αναζητά τη νέα γενιά στην οποία θα παραδώσει τη σκυτάλη.

Μια γενιά που δεν θα δει το κέντημα, την υφαντική και τις παλιές τεχνικές ως μουσειακά κατάλοιπα, αλλά ως υλικό σύγχρονης δημιουργίας. Από το εργαστήριο στο design.

Από την παραδοσιακή βελονιά σε ένα σύγχρονο αντικείμενο.

Από την Κεφαλονιά, γιατί όχι, σε μια γκαλερί της Αθήνας ή ακόμη μακρύτερα ως έργο τέχνης.

Η δαντέλα γεννήθηκε από ανάγκη – τώρα αναζητά το μέλλον της

Για τη Στάμω Σκλαβουνάκη η κεφαλονίτικη δαντέλα δεν είναι ένα παλιό χειροτέχνημα που απλώς πρέπει να διασωθεί. Είναι έργο τέχνης που κουβαλά την ιστορία των γυναικών που το δημιούργησαν.

«Η νταντέλα δεν είναι μόνο μια κλωνά αθάνατου και ένα βελονάκι. Η νταντέλα διηγείται μια ιστορία. Την ιστορία μιας άγνωστης αγρότισσας που κάποια στιγμή σκέφτηκε να μετατρέψει σε τέχνη την ίδια κλωνά που μπάλωνε τα ρούχα της οικογένειάς της. Είτε από καλή διάθεση είτε από απόγνωση, θέλησε να κάνει κάτι όμορφο».Αυτή η ιστορία, σύμφωνα με τη διήγησή της, μας οδηγεί στις άγνωστες γυναίκες της περιοχής του Κάστρου του Αγίου Γεωργίου και στη δαντέλα με την κλωνά από τον «αθάνατο».

Γυναίκες φτωχών οικογενειών έφτιαχναν δαντέλες για να εξασφαλίσουν ένα επιπλέον εισόδημα για το σπίτι και τα παιδιά τους. Κάποιες συνόδευαν τους τσαγκάρηδες συζύγους τους όταν εκείνοι κατέβαιναν στη Λειβαθώ και στο Αργοστόλι για να βάψουν ή να επισκευάσουν τα ακριβά δερμάτινα παπούτσια των αρχόντων.

Όσο οι άνδρες εργάζονταν, εκείνες έπιαναν κουβέντα με την αρχόντισσα του σπιτιού, της έδειχναν τις δαντέλες τους και προσπαθούσαν να τις πουλήσουν.

Και μια μικρή πώληση μπορούσε να γίνει μεγαλύτερη παραγγελία: ένα φόρεμα, ένα τραπεζομάντηλο, κουρτίνες, μαξιλαροθήκες.

Έτσι, όπως τη μεταφέρει η Στάμω Σκλαβουνάκη, η ιστορία της κεφαλονίτικης δαντέλας δεν ξεκινά από την πολυτέλεια. Ξεκινά από την ανάγκη, την επινοητικότητα και την επιθυμία μιας άγνωστης γυναίκας να κάνει κάτι όμορφο με ό,τι είχε στα χέρια της.

Και αυτή η τέχνη έφτασε μέχρι τις ημέρες μας.

Τώρα, όμως, το στοίχημα αλλάζει.

Δεν αρκεί μόνο να διασωθεί. Η Στάμω Σκλαβουνάκη θέλει να αναγνωριστεί η καλλιτεχνική της αξία, να συναντήσει το σύγχρονο design, να αποκτήσει θέση στην αγορά της τέχνης και να περάσει στα χέρια ανθρώπων που μπορούν να την εξελίξουν χωρίς να αλλοιώσουν την ταυτότητά της.

Η ίδια κράτησε αυτή τη σκυτάλη για περίπου 66 χρόνια.

Στα 90 της δεν ζητά να κοιτάξουμε πίσω και να μετρήσουμε όσα έκανε.

H σιόρα Στάμω κοιτάζει μπροστά και αναζητά εκείνους τους ανθρώπους που θα πάρουν τη σκυτάλη από τα χέρια της και θα μεταφέρουν την κεφαλονίτικη «νταντέλα» στην επόμενη εποχή.

Διαβάστε επίσης