Explainer: Τι προβλέπει η συμφωνία Τραμπ με την Δανία για τη Γροιλανδία
Η συμφωνία μπορεί να επικυρωθεί την επόμενη εβδομάδα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ
Snapshot
- Η συμφωνία ΗΠΑ-Δανίας-Γροιλανδίας για τη Γροιλανδία αναμένεται να υπογραφεί στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ την επόμενη εβδομάδα, με ασαφείς προς το παρόν λεπτομέρειες.
- Οι ΗΠΑ θα ενισχύσουν τη στρατιωτική τους παρουσία στη Γροιλανδία, ενώ η συμφωνία διατηρεί την κυριαρχία της Δανίας και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης της Γροιλανδίας.
- Η νέα συμφωνία περιορίζει τη δυνατότητα χωρών εκτός ΝΑΤΟ να αποκτήσουν στρατιωτική παρουσία ή βάσεις στη Γροιλανδία, χωρίς ρητή έγκριση των ΗΠΑ.
- Η Δανία συνεχίζει να διαχειρίζεται τα αμυντικά ζητήματα της Γροιλανδίας, με την αμερικανική στρατιωτική συνεργασία να βασίζεται σε κοινές δράσεις και όχι σε απόλυτο αμερικανικό έλεγχο.
- Υπάρχουν σχέδια για επαναλειτουργία αμερικανικών βάσεων στη Γροιλανδία, ενώ οι διαπραγματεύσεις επικεντρώθηκαν και στον περιορισμό ανταγωνιστικών επενδύσεων από Ρωσία και Κίνα.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε την Παρασκευή ότι η κυβέρνησή του είχε καταλήξει σε συμφωνία με τη Δανία και τη Γροιλανδία. Έτσι η διπλωματική αντιπαράθεση Ουάσινγκτον – Ε.Ε., που έφερε σοβαρούς κραδασμούς στην ευρω-ατλαντική συμμαχία, φαίνεται ότι βρίσκει διπλωματική λύση.
Οι ηγέτες της Γροιλανδίας και της Δανίας ανέφεραν ότι αναμένουν την υπογραφή της συμφωνίας την επόμενη εβδομάδα, κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη. Οι λεπτομέρειες της συμφωνίας, όμως, δεν είναι ακόμη ξεκάθαρες και οι δύο πλευρές την περιγράφουν με πολύ διαφορετικούς όρους.
Ο Ντόναλντ Τραμπ ισχυρίστηκε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξασφάλισαν «μόνιμο έλεγχο επί της ασφάλειας και όλων των άλλων αναγκών» στη Γροιλανδία, ενώ η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέττε Φρεντέρικσεν δήλωσε ότι η συμφωνία «αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα» του Βασιλείου της Δανίας. Αυτή η δήλωσε σημαίνει ότι η συμφωνία δεν ικανοποιεί το μακροχρόνιο αίτημα του Τραμπ για απόλυτο έλεγχο επί της Γροιλανδίας.
Νωρίτερα φέτος, ο Τραμπ δήλωσε ότι «οτιδήποτε λιγότερο» από την απόκτηση της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ θα ήταν «απαράδεκτο». Ανέφερε ότι η κατοχή του εδάφους ήταν «ψυχολογικά σημαντική» για τον ίδιο.Αντίθετα, αυτό που περιέγραψε ο Τραμπ την Παρασκευή ήταν μια συμφωνία που θα εμπόδιζε τους αντιπάλους των ΗΠΑ να διαθέτουν βάση στη Γροιλανδία και θα επέκτεινε την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Τραμπ ανέφερε ότι, βάσει της συμφωνίας, «κανένας αντίπαλος των ΗΠΑ δεν μπορεί ΠΟΤΕ να διαθέτει βάση στη Γροιλανδία, να έχει στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία ή να πραγματοποιεί ευαίσθητες επενδύσεις στη Γροιλανδία, χωρίς τη ρητή γραπτή έγκρισή μας».
Αξιωματούχοι από τη Δανία και τη Γροιλανδία δεν επιβεβαίωσαν αμέσως ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν αποκτήσει τέτοιο δικαίωμα βέτο. Μάλιστα σε αυτή την απαίτηση των ΗΠΑ Δανία και Γροιλανδία είχαν αντιταχθεί σθεναρά κατά τη διάρκεια διαπραγματεύσεων κεκλεισμένων των θυρών τους τελευταίους μήνες.
Τι προβλέπεται για τις στρατιωτικές βάσεις στο νησί
Δύο άτομα που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις είπαν στους New York Times ότι ο Τραμπ υπερέβαλε σχετικά με τον μόνιμο έλεγχο της ασφάλειας της Γροιλανδίας και το εύρος των νέων εξουσιών που θα αποκτούσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες επί του εδάφους. Ο αμερικανικός στρατός θα συνεργάζεται με τους ομολόγους του στη Δανία και τη Γροιλανδία στο πλαίσιο της συμφωνίας, αντί να ασκεί έλεγχο επάνω τους, δήλωσε ένας αξιωματούχος του αμερικανικού στρατού.
Ο Τραμπ ανέφερε στην ανάρτησή του ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «θα ξεκινήσουν αμέσως τη διαδικασία ανάπτυξης σημαντικής στρατιωτικής παρουσίας σε κατάλληλο τμήμα της Γροιλανδίας, από τα πολλά που υπάρχουν». Είπε επίσης ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα «διαθέτουν ΠΑΝΤΑ την πλήρη ικανότητα να πράξουν ό,τι είναι απαραίτητο στη Γροιλανδία προκειμένου να διασφαλίσουν και να υπερασπιστούν την ασφάλεια της Γροιλανδίας», παρότι η υφιστάμενη συμφωνία των ΗΠΑ με τη Δανία για τη φιλοξενία αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στη Γροιλανδία δεν αναφέρεται σε χρονικά περιθώρια.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκατέστησαν για πρώτη φορά στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ το 1951 συνήψαν συμφωνία με τη Δανία που τους παραχωρούσε ευρεία ελευθερία να λειτουργούν στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νησί.
Η συμφωνία του 1951 επέτρεπε την πρόσβαση των δυνάμεων των χωρών-μελών του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, δεν περιόριζε ρητά την παρουσία «εχθρικών» χωρών, όπως ισχυρίστηκε ο Τραμπ την Παρασκευή ότι κάνει η νέα συμφωνία. Σύμφωνα με τη νέα συμφωνία, χώρες που δεν ανήκουν στον Οργανισμό του Βορείου Ατλαντικού δεν θα έχουν το δικαίωμα να κατασκευάσουν βάση ή να διατηρήσουν στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία, όπως ανέφερε αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
Δεδομένου ότι η Γροιλανδία αποτελεί έδαφος της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, η προοπτική κατασκευής βάσεων εκεί από χώρα που δεν ανήκει στο ΝΑΤΟ ήταν ήδη εξαιρετικά απίθανη. Η συμφωνία θα παρέμενε επίσης σε ισχύ ακόμη και αν η Γροιλανδία γινόταν ανεξάρτητο κράτος, ανέφερε ο αξιωματούχος. «Η συμφωνία αυτή αντιμετωπίζει εξ ολοκλήρου τις ανησυχίες μας για την εθνική ασφάλεια στη Γροιλανδία», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.
Η Δανία εξακολουθεί να διαχειρίζεται τα αμυντικά θέματα της Γροιλανδίας, και ένας από τους στόχους της κυβέρνησης Τραμπ ήταν να διασφαλίσει ότι, ακόμη και αν η Γροιλανδία αποκτήσει ανεξαρτησία — κάτι που υποστηρίζουν πολλοί Γροιλανδοί —, αυτό δεν θα αλλάξει την πρόσβαση που έχει σήμερα ο αμερικανικός στρατός.
Η Μέττε Φρέντερικσεν δήλωσε ότι η συμφωνία θα ενισχύσει «την κοινή μας ασφάλεια στην Αρκτική και στην περιοχή του Βόρειου Ατλαντικού και, ως εκ τούτου, είναι επίσης θετική για το ΝΑΤΟ και την Ευρώπη». Η Φρέντερικσεν ανέφερε επίσης ότι η συμφωνία «αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου, καθώς και το δικαίωμα του λαού της Γροιλανδίας στην αυτοδιάθεση».
Ο Γιενς-Φρέντερικ Νίλσεν, πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, δήλωσε σε ανακοίνωσή του ότι η συμφωνία «αναγνωρίζει τα συμφέροντα της Γροιλανδίας και τη θέση μας στη διεθνή συνεργασία. Είναι προς όφελος όλων μας». Ο Τραμπ πιέζει για την απόκτηση της Γροιλανδίας από την πρώτη θητεία του, αλλά οι ηγέτες τόσο της Δανίας όσο και της Γροιλανδίας έχουν απορρίψει την ιδέα.
Η φωτογραφία που ανήρτησε ο Ντόναλντ Τραμπ που τον δείχνει να υψώνει την αμερικανική σημαία στη Γροιλανδία δίπλα σε επιγραφή που χαρακτηρίζει το νησί σαν μέρος της επικράτειας των ΗΠΑ από το 2026
Σχέδιο επαναλειτουργίας αμερικανικών βάσεων
Οι εντάσεις με τον Τραμπ κορυφώθηκαν τον Ιανουάριο και γι' αυτό ο στρατός της Δανίας εκπόνησε λεπτομερή σχέδια για την ανατίναξη αεροδρομίων στη Γροιλανδία σε περίπτωση αμερικανικής εισβολής. Στρατιώτες της Δανίας στάλθηκαν μάλιστα στη Γροιλανδία εξοπλισμένοι με εκρηκτικά και μπουκάλες αίματος, αν και τα χειρότερα σενάρια δεν υλοποιήθηκαν ποτέ.
Στη συνέχεια, το θέμα οδηγήθηκε στην διπλωματική οδό και στις εμπιστευτικές συνομιλίες μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Γροιλανδίας και της Δανίας. Οι διαπραγματευτές είχαν συναντήσεις στην Ουάσιγκτον περίπου μία φορά το μήνα. Σε αυτές τις συνομιλίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες συζήτησαν τη συνεργασία με τη Γροιλανδία στον τομέα των φυσικών πόρων και την επέκταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο έδαφος του νησιού.
Σύμφωνα με αξιωματούχους που είχαν πρόσβαση στις συνομιλίες, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές επέμεναν να έχουν δικαίωμα βέτο σε οποιαδήποτε σημαντική επενδυτική συμφωνία στη Γροιλανδία, προκειμένου να αποκλείσουν ανταγωνιστές όπως η Ρωσία και η Κίνα. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ο αμερικανικός στρατός διατηρούσε περισσότερες από δώδεκα εγκαταστάσεις στο νησί, αλλά τελικά έκλεισαν όλες από μία, η διαστημική βάση Pituffik, στη βορειοδυτική ακτή.
Τις τελευταίες εβδομάδες, Αμερικανοί στρατιωτικοί επισκέπτονται το νησί με σχέδια να επαναλειτουργήσουν αρκετές παλιές βάσεις. Μόλις αυτή την εβδομάδα, ο δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας της Δανίας ανέφερε ότι μια ομάδα Αμερικανών στρατιωτών πραγματοποιούσε επιθεώρηση του διαδρόμου προσγείωσης στο Narsarsuaq, στη νότια Γροιλανδία.
Ο Ιμπράν Μπαγιούμι αναπληρωτής διευθυντής της Πρωτοβουλίας GeoStrategy στο Atlantic Council, δήλωσε ότι η συμφωνία που ανακοινώθηκε την Παρασκευή δεν προσέφερε «πολλά νέα στοιχεία». «Είναι πιθανό ότι η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να είχε επιτύχει πολλά από αυτά τα αποτελέσματα μέσω απευθείας διαπραγματεύσεων με τη Δανία και τη Γροιλανδία, χωρίς να επιδεινώσει τις σχέσεις», είπε ο κ. Μπαγιούμι. «Παρ’ όλα αυτά, παρέχει στις ΗΠΑ μια κρίσιμη παρουσία στην Αρκτική, σε μια εποχή που η περιοχή αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία».
