Μια νέα ανακάλυψη στο Νησί του Πάσχα ενδέχεται να ανατρέψει την ιστορία όπως την γνωρίζουμε

Για δεκαετίες, οι αρχαιολόγοι συζητούν αν το σύστημα γραφής της Ράπα Νούι (Νησί του Πάσχα), γνωστό ως Rongorongo, επινοήθηκε ανεξάρτητα ή επηρεάστηκε από τους Ευρωπαίους.

Μια μελέτη που χρησιμοποιεί ραδιοχρονολόγηση για να εκτιμήσει την ηλικία τεσσάρων πινακίδων Rongorongo δείχνει ότι μία από αυτές χρονολογείται πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων τη δεκαετία του 1720.

Ωστόσο, η χρονολόγηση αντανακλά μόνο το πότε κόπηκε το ξύλο, και ένα δείγμα δεν είναι αρκετό για απόλυτα ασφαλή συμπεράσματα.

Σήμερα, οι άνθρωποι κατοικούν — ή τουλάχιστον έχουν εξερευνήσει — σχεδόν κάθε γωνιά του πλανήτη. Όμως αυτή η τεράστια εξάπλωση του Homo sapiens σε όλο τον κόσμο ήταν μια αργή διαδικασία. Με τους πρώτους ανθρώπους να φεύγουν από την Αφρική πριν από 60 έως 90 χιλιάδες χρόνια, το είδος εξαπλώθηκε σταδιακά σε όλη τη Γη μέσα σε πολλές χιλιετίες. Και ένα από τα τελευταία μέρη όπου έφτασαν αυτοί οι αρχαίοι άνθρωποι ήταν το Νησί του Πάσχα.

Βρίσκεται 2.360 μίλια από τις ακτές της Χιλής — η οποία προσάρτησε το νησί το 1888 — και η Ράπα Νούι είναι ένα από τα πιο απομονωμένα μέρη στον κόσμο. Οι αυτόχθονες κάτοικοί της, που ονομάζονται επίσης Ράπα Νούι, έφτασαν στο νησί μεταξύ 1150 και 1280 μ.Χ. και έζησαν απομονωμένοι μέχρι την άφιξη του Ολλανδού θαλασσοπόρου Jacob Roggeveen το 1722.

Ενώ οι Ευρωπαίοι εντυπωσιάστηκαν από τα αγάλματα moai, για τα οποία είναι περισσότερο γνωστοί οι Ράπα Νούι, ανακάλυψαν επίσης ένα μέχρι σήμερα μη αποκρυπτογραφημένο σύστημα γραφής γνωστό ως Rongorongo — ένα τρισδιάστατο σύστημα που χρησιμοποιεί εικονογραφικά σύμβολα, γνωστά ως γλυφές.

Επειδή όμως αυτή η γραφή καταγράφηκε για πρώτη φορά μόλις το 1864, αρχαιολόγοι και ιστορικοί αναρωτιούνται εδώ και καιρό: την επινόησαν οι Ράπα Νούι μόνοι τους ή επηρεάστηκαν από τους Ευρωπαίους;

Μια νέα μελέτη προσπαθεί να απαντήσει σε αυτό το γλωσσολογικό αίνιγμα, προτείνοντας ότι — βάσει ραδιοχρονολόγησης — ένα από τα 27 ξύλινα αντικείμενα με επιγραφές Rongorongo χρονολογείται μεταξύ 1493 και 1509, δηλαδή πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων. Αυτό υποδηλώνει ότι οι Ράπα Νούι ίσως ανέπτυξαν τη γραφή ανεξάρτητα — ένα σπάνιο επίτευγμα στην ανθρώπινη ιστορία, που συνήθως συνδέεται με σύνθετους πολιτισμούς.

Ένα ακόμη ισχυρό επιχείρημα υπέρ αυτής της θεωρίας είναι ότι το Rongorongo λειτουργεί πολύ διαφορετικά από τις ευρωπαϊκές γλώσσες, γεγονός που υποδηλώνει απουσία εξωτερικής επιρροής. Η επικεφαλής συγγραφέας Silvia Ferrara, αρχαιολόγος και γλωσσολόγος στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια στην Ιταλία, δημοσίευσε τα ευρήματα της ομάδας της στο περιοδικό Scientific Reports το 2024.

«Το ερώτημα είναι κρίσιμης σημασίας, καθώς υποδηλώνει τη δυνατότητα ανεξάρτητης επινόησης της γραφής, παρόμοια με ό,τι συνέβη σε άλλα μέρη του κόσμου όπου η γραφή δημιουργήθηκε αυτόνομα, όπως στη Μεσοποταμία, την Αίγυπτο, την Κίνα και τη Μεσοαμερική», αναφέρει η μελέτη. «Αν το Rongorongo προηγείται της άφιξης εξωτερικών ταξιδιωτών, θα μπορούσε να αποτελεί μια ακόμη — και την πιο πρόσφατη — επινόηση γραφής στην ανθρώπινη ιστορία».

Ωστόσο, η ανακάλυψη συνοδεύεται από ορισμένες επιφυλάξεις. Η ραδιοχρονολόγηση μπορεί να προσδιορίσει μόνο πότε κόπηκε το δέντρο και όχι πότε χαράχτηκε η επιγραφή — αν και η Ferrara σημειώνει ότι ξύλο αιώνων δύσκολα θα ήταν κατάλληλο για τέτοια χρήση. Επιπλέον, το συμπέρασμα βασίζεται σε ένα μόνο δείγμα, καθώς οι υπόλοιπες πινακίδες που εξετάστηκαν χρονολογούνται μετά την άφιξη των Ευρωπαίων.

Για να συγκεντρωθούν περισσότερα στοιχεία, η Ferrara θα πρέπει να μελετήσει και τις υπόλοιπες πινακίδες, οι οποίες αποτελούν ό,τι έχει απομείνει από αυτή τη χαμένη γλώσσα. Ωστόσο, είναι διασκορπισμένες σε όλο τον κόσμο και δύσκολα προσβάσιμες. Προς το παρόν, η έρευνα συνεχίζεται, με στόχο να τοποθετηθεί η συμβολή αυτού του αυτόχθονου λαού στο σωστό ιστορικό πλαίσιο.