Πλοίο εξαφανίστηκε πριν από 250 χρόνια - Τώρα αποκαλύπτει τα μυστικά του ένα προς ένα
Για τους αρχαιολόγους πρόκειται για μια ανακάλυψη που ίσως συμβεί μόνο μία φορά στη ζωή τους
Snapshot
- Στον βυθό μεταξύ Νορβηγίας και Δανίας εντοπίστηκε ναυάγιο εμπορικού πλοίου του 18ου αιώνα με εξαιρετικά διατηρημένα αντικείμενα, όπως κομμάτια κινεζικής πορσελάνης και πολυτελή ευρωπαϊκά αγαθά.
- Το πλοίο, που πιθανότατα βυθίστηκε γύρω στο 1750, μεταφέρει φορτίο από την Ασία, χωρίς να έχει ταξιδέψει εκεί, και δραστηριοποιούνταν στη βόρεια Ευρώπη.
- Η ανακάλυψη περιλαμβάνει πορσελάνη Batavian και Blanc de Chine, καθώς και άγνωστα σφραγισμένα κιβώτια που μπορεί να περιέχουν εμπορικά προϊόντα της εποχής.
- Η έρευνα πραγματοποιείται με τηλεχειριζόμενα ρομπότ σε βάθος 600 μέτρων, ενώ έχουν ανασυρθεί λίγα αντικείμενα και χιλιάδες παραμένουν στον βυθό.
- Το «Ναυάγιο της Πορσελάνης» θεωρείται σημαντική χρονοκάψουλα για την κατανόηση του παγκόσμιου εμπορίου του 18ου αιώνα, με μελλοντικές έρευνες να προγραμματίζονται για πλήρη εξερεύνηση.
Στον βυθό της θάλασσας ανάμεσα στη Νορβηγία και τη Δανία βρίσκεται το ναυάγιο ενός εμπορικού πλοίου του 18ου αιώνα, το οποίο οι αρχαιολόγοι χαρακτηρίζουν ως μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις των τελευταίων ετών. Σε βάθος 600 μέτρων έχουν διατηρηθεί εκατοντάδες κομμάτια κινεζικής πορσελάνης, πολυτελή ευρωπαϊκά αγαθά και ακόμη σφραγισμένα κιβώτια που ενδέχεται να κρύβουν άλλους θησαυρούς.
Για τους αρχαιολόγους πρόκειται για μια ανακάλυψη που ίσως συμβεί μόνο μία φορά στη ζωή τους. Στον βυθό του πορθμού Σκάγκερακ, ανάμεσα στη Νορβηγία και τη Δανία, βρίσκεται το ναυάγιο ενός εμπορικού πλοίου των μέσων του 18ου αιώνα, με το φορτίο του να έχει διατηρηθεί σε σχεδόν απίστευτη κατάσταση. Πιάτα στοιβαγμένα το ένα πάνω στο άλλο, άθικτα φλιτζάνια, πολυτελείς πολυέλαιοι, γυάλινα ποτήρια με πόδι και κιβώτια που παραμένουν κλειστά. Όλα αυτά βρίσκονται σε βάθος 600 μέτρων, εκεί όπου το ανθρώπινο μάτι δεν μπορεί να φτάσει και όπου δεν έχει πραγματοποιηθεί ποτέ παρόμοια αρχαιολογική έρευνα στη βόρεια Ευρώπη.
Η ιστορία ξεκίνησε τον περασμένο Σεπτέμβριο. Ο Έσπεν Σάασταντ, ωρολογοποιός που διατηρεί επίσης μια μικρή εταιρεία εξερεύνησης του βυθού, πραγματοποιούσε μια συνηθισμένη έρευνα στην περιοχή. Ωστόσο, η υποβρύχια κάμερά του κατέγραψε κάτι εξαιρετικό. Στον πυθμένα βρισκόταν ένα ναυάγιο περιτριγυρισμένο από εκατοντάδες κομμάτια κινεζικής πορσελάνης.
Όταν παρέδωσε το υλικό στους αρχαιολόγους του Νορβηγικού Ναυτικού Μουσείου, έγινε αμέσως σαφές ότι επρόκειτο για ένα μοναδικό εύρημα. Όχι μόνο λόγω του αριθμού των αντικειμένων, αλλά κυρίως εξαιτίας της εξαιρετικής κατάστασης διατήρησής τους. Ενώ τα περισσότερα παρόμοια ναυάγια έχουν καταστραφεί ή υποστεί σοβαρές φθορές από θαλάσσιους οργανισμούς έπειτα από αιώνες, εδώ ολόκληρα σερβίτσια πορσελάνης παρέμεναν σχεδόν ανέπαφα.
Μια χρονοκάψουλα από τις απαρχές του σύγχρονου εμπορίου
Οι αρχαιολόγοι ονόμασαν το ναυάγιο «Porcelain Wreck» (Ναυάγιο της Πορσελάνης) και άρχισαν σταδιακά να αποκαλύπτουν τα μυστικά του. Με βάση τα ευρήματα, το πλοίο πιθανότατα βυθίστηκε γύρω στο 1750. Ήταν μια εποχή βαθιών οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών, όταν η σύγχρονη καταναλωτική κουλτούρα άρχιζε να διαμορφώνεται και τα εμπορικά δίκτυα συνέδεαν ολοένα και περισσότερες περιοχές του κόσμου.
Η πορσελάνη που βρέθηκε προέρχεται από την Κίνα. Οι ειδικοί αναγνώρισαν, μεταξύ άλλων, πορσελάνη Batavian με τη χαρακτηριστική μπλε και λευκή διακόσμησή της, καθώς και πορσελάνη Blanc de Chine, η οποία παραγόταν στην πόλη Ντεχουά, στις νοτιοανατολικές ακτές της Κίνας. Σε ορισμένα κιβώτια βρέθηκε άχυρο ρυζιού, γεγονός που επιβεβαιώνει την ασιατική προέλευση του φορτίου.
Το ίδιο το πλοίο, ωστόσο, δεν ταξίδεψε ποτέ στην Ασία. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι επρόκειτο για ένα μικρό εμπορικό σκάφος τύπου galliot, το οποίο δραστηριοποιούνταν κυρίως στη βόρεια Ευρώπη. Πιθανότατα παρέλαβε τα πολυτελή αγαθά σε κάποιο μεγάλο εμπορικό κέντρο, όπως το Γκέτεμποργκ, η Κοπεγχάγη ή το Άμστερνταμ, όπου παρόμοια εισαγόμενα προϊόντα πωλούνταν μέσω δημοπρασιών.
Η ποικιλία του φορτίου καθιστά το συγκεκριμένο ναυάγιο ιδιαίτερα πολύτιμο. Ενώ τα περισσότερα γνωστά ναυάγια στα νορβηγικά ύδατα μετέφεραν ένα μόνο εμπόρευμα, όπως ξυλεία, σίδηρο ή ψάρια, εδώ οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ένα πραγματικό δείγμα της πολυτελούς εμπορικής δραστηριότητας της εποχής. Εκτός από την πορσελάνη, εντοπίστηκαν τμήματα πλούσια διακοσμημένων πολυελαίων, υψηλής ποιότητας ευρωπαϊκά γυάλινα αντικείμενα, βαρέλια με σιτηρά και ένα μυστηριώδες κιβώτιο που περιέχει διάφορες ουσίες οι οποίες δεν έχουν ακόμη ταυτοποιηθεί. Θα μπορούσαν να είναι τσάι, καφές, κακάο ή φαρμακευτικά προϊόντα της εποχής.
Ένα ακόμη στοιχείο για την ταυτότητα του πλοίου προήλθε από ένα τούβλο της κουζίνας του. Η σφραγίδα του κατασκευαστή αποκάλυψε ότι είχε παραχθεί στο Λίμπεκ της Γερμανίας. Αν και αυτό δεν αποδεικνύει την προέλευση του πλοίου, επιβεβαιώνει ότι κάποια στιγμή της ιστορίας του είχε σχέση με αυτό το σημαντικό λιμάνι.
Χιλιάδες θησαυροί περιμένουν ακόμη να αποκαλυφθούν
Η έρευνα μέχρι σήμερα έχει πραγματοποιηθεί με τη βοήθεια τηλεχειριζόμενων υποβρύχιων ρομπότ. Τα ρομπότ εκτοξεύονται από ερευνητικό σκάφος και ελέγχονται εξ αποστάσεως από τους αρχαιολόγους. Φέτος δημιουργήθηκε ένα λεπτομερές τρισδιάστατο μοντέλο του ναυαγίου και στη συνέχεια ανασύρθηκαν τα πρώτα αντικείμενα.
Η επιχείρηση ήταν εξαιρετικά απαιτητική από τεχνολογική άποψη. Ο ρομποτικός βραχίονας, εξοπλισμένος με ειδικές βεντούζες που αναπτύχθηκαν στη Γαλλία αποκλειστικά για το συγκεκριμένο έργο, έπρεπε να εργαστεί με απόλυτη ακρίβεια. Το αποτέλεσμα ήταν η ανάσυρση περίπου τεσσάρων δεκάδων αντικειμένων.
Ωστόσο, αυτό αποτελεί μόνο ένα μικρό μέρος όσων παραμένουν στον βυθό. Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι το ναυάγιο κρύβει χιλιάδες ακόμη αντικείμενα. Ανάμεσά τους βρίσκονται διακοσμημένα πλακίδια από τη σόμπα του πλοίου, πορσελάνινα ειδώλια που θυμίζουν φυτά και πολλά σφραγισμένα κιβώτια. Αυτά είναι που προκαλούν τη μεγαλύτερη περιέργεια. Κανείς δεν γνωρίζει τι κρύβεται στο εσωτερικό τους. Μπορεί να περιέχουν άλλα πολυτελή αγαθά, εμπορικά έγγραφα ή αντικείμενα που θα βοηθήσουν να εξακριβωθεί οριστικά η προέλευση και η πορεία του πλοίου.
Η κατάσταση διατήρησης του ίδιου του ναυαγίου είναι επίσης εντυπωσιακή. Το πλοίο φαίνεται πως βυθίστηκε πολύ γρήγορα και σχεδόν κάθετα προς τον πυθμένα. Εξακολουθεί να βρίσκεται σε θέση παρόμοια με εκείνη της στιγμής του ναυαγίου και το φορτίο παραμένει εκεί όπου είχε αρχικά τοποθετηθεί. Στη διατήρησή του συνέβαλε και το μεγάλο βάθος, το οποίο το προστάτευσε από τα καταστροφικά αλιευτικά δίχτυα βυθού και από τους περισσότερους θαλάσσιους οργανισμούς.
Το «Porcelain Wreck» αποτελεί μια μοναδική χρονοκάψουλα από την εποχή που το παγκόσμιο εμπόριο άρχιζε να αποκτά τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα. Κάθε νέο εύρημα βοηθά τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας, των εμπορικών διαδρομών και της καθημερινής ζωής πριν από περισσότερα από 250 χρόνια. Και καθώς εκατοντάδες κιβώτια και χιλιάδες αντικείμενα παραμένουν ακόμη στον βυθό, είναι πολύ πιθανό ότι οι μεγαλύτερες εκπλήξεις δεν έχουν ακόμη αποκαλυφθεί. Οι αρχαιολόγοι προετοιμάζουν ήδη τα σχέδια για την πρώτη πλήρη αρχαιολογική έρευνα ναυαγίου σε βάθος 600 μέτρων. Εφόσον εξασφαλιστεί η απαραίτητη χρηματοδότηση, το «Ναυάγιο της Πορσελάνης» θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα υποβρύχια αρχαιολογικά έργα της εποχής μας.
