Γιατί ο «κλασσικός χειμώνας» δεν πλησιάζει την Ελλάδα - Η νέα καιρική πραγματικότητα

Τους τελευταίους μήνες, η συμπεριφορά του ευρωπαϊκού χειμώνα παρουσιάζει σαφώς διαφορετικές δυναμικές σε σχέση με τις περισσότερες πρόσφατες σεζόν, διατηρώντας ωστόσο μια πλέον ξεκάθαρη σταθερά: τη διαρκώς αυξανόμενη δυσκολία των ψυχρών ηπειρωτικών αερίων μαζών να φτάσουν άμεσα και με διάρκεια στην κεντρική Μεσόγειο.

Το κυρίαρχο βαρομετρικό μοτίβο εξακολουθεί να μπλοκάρει τις κλασικές ανατολικές μεταφορές ψύχους, ενώ ένας ιδιαίτερα ενεργός ατλαντικός κλάδος καταλαμβάνει σταθερά το κεντροδυτικό τμήμα της ηπείρου, συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας, λειτουργώντας ως πραγματικό δυναμικό φράγμα.

Κατά τη διάρκεια του φετινού χειμώνα, μόνο λίγες επεισοδιακές διατάξεις –όπως εκείνη των αρχών Ιανουαρίου– κατάφεραν να εισαγάγουν προσωρινά μια ψυχρότερη συνιστώσα στη ροή πάνω από την Ευρώπη, χωρίς όμως να μεταφραστούν σε οργανωμένη ή επίμονη ψυχρή εισβολή. Επρόκειτο για γρήγορα περάσματα, περισσότερο συμβολικά παρά ουσιαστικά, ανίκανα να αλλάξουν τη βασική δομή της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας στη λεκάνη της Μεσογείου.

Η εικόνα στην ανατολική Ευρώπη και τη δυτική Ρωσία

Στον αντίποδα, η Ανατολική Ευρώπη και η δυτική Ρωσία βιώνουν έναν σαφώς πιο «κλασικό» χειμώνα. Εκεί, το ηπειρωτικό ψύχος έχει εδραιωθεί σταθερά, υποστηριζόμενο από καλά οργανωμένα αντικυκλωνικά πεδία και εκτεταμένη χιονοκάλυψη, στοιχεία που ευνοούν την καταγραφή πολύ χαμηλών ελάχιστων θερμοκρασιών, συχνά κοντά ή και κάτω από τους -20 βαθμούς Κελσίου.

Πρόκειται για το γνωστό αντικυκλωνικό σύστημα της Ρωσίας, που για δεκαετίες αποτελούσε θεμέλιο λίθο του ευρωπαϊκού χειμώνα. Κάποτε, αυτά τα «αποθέματα» ψύχους δεν έμεναν εγκλωβισμένα στα ανατολικά: με σχετική κανονικότητα, κυρίως μεταξύ Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου, κινούνταν δυτικότερα, επηρεάζοντας ακόμη και την Ιταλία χωρίς την ανάγκη ακραίων συνθηκών.

Οι ψυχρές εισβολές αποτελούσαν μέρος της κλιματικής κανονικότητας, εναλλασσόμενες με ηπιότερες ατλαντικές φάσεις που, χάρη σε διαφορετική θερμική ισορροπία, ευνοούσαν εκτεταμένες και συχνά αξιόλογες χιονοπτώσεις στην κοιλάδα του Πάδου.

Η νέα πραγματικότητα στη δυτική και νότια Ευρώπη

Σήμερα, το πλαίσιο έχει αλλάξει αισθητά. Το χιόνι στις πεδινές περιοχές έχει γίνει σπάνιο φαινόμενο, σε τέτοιο βαθμό ώστε ακόμη και ελάχιστες χιονοστρώσεις να αποκτούν σχεδόν συμβολική αξία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το επεισόδιο στο Τορίνο στις αρχές Φεβρουαρίου, όπου μόλις 1 εκατοστό χιονιού καταγράφηκε έπειτα από περισσότερα από τρία χρόνια χωρίς ουσιαστικές χιονοπτώσεις. Οι πιο ήπιοι κατά μέσο όρο χειμώνες, τα υψηλότερα υψόμετρα παγετού και οι ολοένα συχνότερες βροχοπτώσεις αναδιαμορφώνουν το χειμερινό κλίμα της βόρειας Ιταλίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σημαντικές χιονοπτώσεις έχουν εκλείψει, αλλά ότι η στατιστική τους συχνότητα έχει μειωθεί αισθητά, ιδιαίτερα στα χαμηλά υψόμετρα και στις μεγάλες πεδιάδες.

Πώς επηρεάζεται η Ελλάδα

Η Ελλάδα εντάσσεται πλήρως σε αυτή τη νέα ευρωπαϊκή ισορροπία. Η δυσκολία καθόδου των ψυχρών ηπειρωτικών αερίων μαζών προς την κεντρική και ανατολική Μεσόγειο μεταφράζεται σε λιγότερα και πιο βραχύβια επεισόδια έντονου ψύχους.

Οι κλασικές κακοκαιρίες με εκτεταμένες χιονοπτώσεις σε πεδινές περιοχές και χαμηλά υψόμετρα τείνουν να γίνονται πιο σπάνιες, ενώ αυξάνονται τα επεισόδια ήπιου, υγρού καιρού, με βροχές ακόμη και στην καρδιά του χειμώνα.

Το χιόνι περιορίζεται κυρίως στα ορεινά και σε μεγαλύτερα υψόμετρα, με τη διάρκεια της χιονοκάλυψης να μειώνεται. Παράλληλα, οι απότομες μεταβολές, με σύντομα αλλά έντονα ψυχρά περάσματα, παραμένουν πιθανές, χωρίς όμως τη δυναμική και τη διάρκεια που χαρακτήριζαν το παρελθόν.

Η σύγκριση με το παρελθόν δεν αποτελεί νοσταλγία χωρίς λόγο. Είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για να κατανοηθεί πώς η εξέλιξη της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας αλλάζει σταδιακά το πρόσωπο των ευρωπαϊκών –και ελληνικών– χειμώνων, μετατρέποντας φαινόμενα που κάποτε θεωρούνταν δεδομένα σε ολοένα και πιο επεισοδιακές εξαιρέσεις.

*Με πληροφορίες από το meteoweb.eu