Explainer: Γιατί δεν είναι εύκολο η Ουκρανία να ενταχθεί στην Ε.Ε.

Οι διαπραγματευτές συμφωνούν ότι η ένταξη της Ουκρανίας στην Ε.Ε. είναι κρίσιμη για το μέλλον της.

Μία γρήγορη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση που θα λειτουργήσει ως εγγύηση για την ασφάλεια της επιθυμεί η Ουκρανία. Μάλιστα το Κίεβο έχει θέσει αυτό το ζήτημα ως προτεραιότητα στις διαπραγματεύσεις για μια ειρηνευτική συμφωνία με τη Ρωσία.

Σύμφωνα με αξιωματούχους στις Βρυξέλλες και το Κίεβο, που επικαλείται το περιοδικό Politico, η Ουκρανία βλέπει ένα χρονικό «παράθυρο» για την ένταξη της από το τέλος των εκλογών στην Ουγγαρία αυτόν τον Απρίλιο έως και τις προεδρικές εκλογές στην Γαλλία τον Απρίλιο του 2027.

Ήδη ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι η Ουκρανία επιθυμεί μία fast track ένταξη αλλά η πορεία του Κιέβου είναι γεμάτη εμπόδια. Η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαρκεί συνήθως χρόνια, και η αίτηση της Ουκρανίας για ένταξη παρουσιάζει οικονομικά και κυβερνητικά εμπόδια. Αρκετές λύσεις βρίσκονται υπό συζήτηση, συμπεριλαμβανομένου ενός σχεδίου που θα εισάγει σταδιακά τα οφέλη της ΕΕ στην Ουκρανία και θα περιορίσει το δικαίωμα βέτο του Κιέβου μόνο σε κρίσιμες αποφάσεις.

Ουσιαστικά θα πρόκειται για μία ένταξη γρήγορη αλλά με αστερίσκους. Μία τέτοια σταδιακή μορφή ένταξης με γρήγορες διαδικασίες θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νομικό και θεσμικό προηγούμενο και να αλλάξει πλήρως το νόημα της ένταξης ενός κράτους στην Ε.Ε. Γι’ αυτό και ορισμένοι ηγέτες της Ευρώπης έχουν αντιταχθεί στο αίτημα της Ουκρανίας να καθοριστεί ένα ξεκάθαρο χρονοδιάγραμμα για την ένταξή της.

Πώς μια χώρα γίνεται μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ένωση έχει 27 μέλη και δεν έχει προσθέσει κανένα άλλο μέλος από την είσοδο της Κροατίας το 2013. Υπάρχουν εννέα χώρες στην λίστα αναμονής, ενώ η Ουκρανία ξεκίνησε τη διαδικασία το 2022.

Υπάρχει λόγος για την μεγάλη λίστα αναμονής. Η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνοδεύεται από μεγάλα οφέλη. Επιτρέπει την πιο ομαλή πρόσβαση σε μια τεράστια αγορά, διευκολύνει την ελεύθερη κυκλοφορία του εργατικού δυναμικού και συνοδεύεται από επιδοτήσεις σε σημαντικούς κλάδους.

Η ένταξη απαιτεί επίσης δουλειά από τις υποψήφιες χώρες, που πρέπει να αποδείξουν χαμηλά επίπεδα διαφθοράς, ισχυρό κράτος δικαίου και δημοκρατικούς κανόνες λειτουργίας.

Η επιτυχία σε αυτά τα κεφάλαια απαιτεί χρόνο και κατά μέσο όρο χρειάζονται εννέα χρόνια για την ένταξη μίας χώρας. Οι τελικοί έλεγχοι διαρκούν συνήθως ένα έτος ή και περισσότερο. Αν και ορισμένα σχέδια ενός προτεινόμενου ειρηνευτικού σχεδίου αναφέρουν την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2027, ημερομηνία που ο Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι συνεχίζει να προτείνει, θα ήταν σχεδόν αδύνατο να ολοκληρωθεί η κλασική διαδικασία τόσο γρήγορα.

Η Μάρτα Κος, η Επίτροπος της ΕΕ που ασχολείται με τη διεύρυνση, αναγνώρισε στο περιθώριο της πρόσφατης Διάσκεψης για την Ασφάλεια στο Μόναχο ότι δεν θα ήταν εφικτό να ενταχθεί η Ουκρανία στην Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο γρήγορα χρησιμοποιώντας την υπάρχουσα διαδικασία. Ωστόσο, δήλωσε ότι η διαδικασία πρέπει να αλλάξει και ότι η Ευρώπη «συζητά» τον τρόπο με τον οποίο θα γίνει αυτό.

«Η ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι διεύρυνση. Είναι ενοποίηση της Ευρώπης», είπε η Μάρτα Κος.

Γιατί η Ουκρανία αποτελεί προτεραιότητα

Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επιθυμούν να εντάξουν γρήγορα την Ουκρανία στην Ένωση, εν μέρει επειδή αυτό θα μπορούσε να ενθαρρύνει το Κίεβο να αποδεχτεί και άλλα μέρη της ειρηνευτικής συμφωνίας. Η Ευρώπη προσπαθεί επίσης να δείξει ότι έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην εξασφάλιση της ειρήνης και ότι δεν πρέπει να παραγκωνιστεί από τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας.

Η Ρωσία έχει δηλώσει ότι δεν αντιτίθεται στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ, ενώ τα ειρηνευτικά σχέδια που έχει εκπονήσει η κυβέρνηση Τραμπ αναφέρονται στην πιθανότητα ένταξης της Ουκρανίας στην Ένωση.

Η ταχεία ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ή τουλάχιστον ο καθορισμός μιας σαφούς ημερομηνίας ένταξης θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στην απελευθέρωση ιδιωτικών επενδύσεων για την μεταπολεμική ανοικοδόμηση της χώρας, σύμφωνα με Ουκρανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους.

Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είπε ότι η πορεία προς την ένταξη είναι από μόνη της «μία βασική εγγύηση ασφάλειας». Ωστόσο, αυτή την εβδομάδα απέρριψε το αίτημα του κ. Ζελένσκι για τον καθορισμό άμεσα μίας συγκεκριμένης ημερομηνίας ένταξης.

«Από την πλευρά μας, οι ημερομηνίες από μόνες τους δεν είναι εφικτές», δήλωσε η πρόεδρος της Κομισιόν σε συνέντευξη Τύπου στο Κίεβο της Ουκρανίας την Τρίτη.

Γιατί η Ουκρανία είναι ιδιαίτερα δύσκολη περίπτωση

Η προσχώρηση της Ουκρανίας στο ευρωπαϊκό μπλοκ δεν θα είναι εύκολη. Η χώρα είναι μεγάλη πληθυσμιακά (έχει περίπου το μέγεθος του πληθυσμού της Πολωνίας) και αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες μετά από χρόνια πολέμου. Υπάρχουν ανησυχίες ότι, αν προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θα υπάρξει μαζική εισροή εργαζομένων στις υπόλοιπες χώρες της Ένωσης και ότι η χώρα θα χρειαστεί σημαντική χρηματοδότηση από την ΕΕ για την οικονομική της ανάπτυξη.

Η Ουκρανία είναι επίσης αρκετά μεγάλη δύναμη στον τομέα της γεωργίας. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει απειλή για τα κράτη μέλη που έχουν μεγάλες γεωργικές βάσεις, όπως η Γαλλία, καθώς οι δικοί τους παραγωγοί θα πρέπει να ανταγωνιστούν τα ουκρανικά σιτηρά και άλλα προϊόντα.

«Η πλήρης ένταξη της Ουκρανίας θα αποτελέσει τεράστια πρόκληση, τόσο για την Ουκρανία όσο και για την ΕΕ, επειδή είναι μια μεγάλη χώρα και όχι ιδιαίτερα πλούσια», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας, Ράντοσλαβ Σικόρσκ, τη Δευτέρα στις Βρυξέλλες.

Ο σεβασμός του κράτους δικαίου αποτελεί επίσης κεντρικό στοιχείο της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και η Ουκρανία αντιμετωπίζει τις συνέπειες ενός σκανδάλου διαφθοράς στον ενεργειακό τομέα. Σύμφωνα με έρευνα των New York Times, τα τελευταία χρόνια η ουκρανική κυβέρνηση έχει καταργήσει τους μηχανισμούς εποπτείας.

Τέλος, η έγκριση νέων μελών απαιτεί ομοφωνία μεταξύ των άλλων χωρών του μπλοκ, και η υποψηφιότητα της Ουκρανίας έχει ήδη δυσκολευτεί να κερδίσει την πλήρη υποστήριξη. Μέχρι στιγμής, η Ουγγαρία έχει μπλοκάρει τις προσπάθειες να προχωρήσει το Κίεβο στα επόμενα στάδια.

Τι θα μπορούσαν να κάνουν οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι

Μια άποψη είναι ότι ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν είναι απίθανο να εμποδίσει την ένταξη της Ουκρανίας αν ο πρόεδρος Τραμπ πιέσει στο θέμα αυτό. Ο Βίκτορ Όρμπαν θα μπορούσε επίσης να χάσει την εξουσία κατά τις ουγγρικές εκλογές τον ερχόμενο Απρίλιο. Ωστόσο, το κόμμα της αντιπολίτευσης έχει επίσης δηλώσει ότι αντιτίθεται σε μια ταχεία ένταξη της Ουκρανίας στην Ένωση, οπότε αυτό μπορεί να μην ανοίξει αμέσως τον δρόμο για το Κίεβο.

Εάν η Ουγγαρία παραμείνει αντίθετη, οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να βρουν λύσεις για την ένταξη της Ουκρανίας στην Ένωση χωρίς ομόφωνη συναίνεση.

«Για να το πετύχουν αυτό, θα χρειαστούν τεράστιες μεταρρυθμίσεις», δήλωσε ο Mujtaba Rahman, διευθύνων σύμβουλος για την Ευρώπη στην ερευνητική οργάνωση Eurasia Group.

Οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξετάζουν επίσης το ενδεχόμενο μιας «λάιτ» μορφής ένταξης. Υπάρχουν πολλά σενάρια προς συζήτηση. Σύμφωνα με ένα τέτοιο σενάριο, η Ουκρανία θα αποκτούσε σταδιακά πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά και θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε επιδοτήσεις μόνο με την πάροδο του χρόνου και μετά από μεταρρυθμίσεις. Με τη σταδιακή εφαρμογή των πλεονεκτημάτων, θα ήταν δυνατό να μετριαστεί ο αντίκτυπος στους αγρότες και στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Εάν η Ουκρανία δεν τηρούσε τους κανόνες για το κράτος δικαίου ή για άλλα ευρωπαϊκά πρότυπα η ένταξη της δεν θα προχωράει.

Η ιδέα θα ήταν να αποφευχθεί μια κατάσταση κατά την οποία η Ουκρανία θα ήταν μέλος της Ε.Ε. και θα απορροφούσε ευρωπαϊκούς πόρους χωρίς να έχει τις απαραίτητες δικλείδες ασφαλείας κατά της διαφθοράς. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν επίσης προτείνει ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να ενταχθεί χωρίς πλήρη δικαιώματα ψήφου.

Ποιες θα μπορούσαν να είναι οι συνέπειες

Εάν επιτραπεί στην Ουκρανία να ενταχθεί με ταχεία διαδικασία ή με περιορισμένα δικαιώματα, προκύπτει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί ένα σύστημα δύο ταχυτήτων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο οποίο ορισμένες χώρες θα αντιμετωπίζονται ως κατώτερα υποψήφια μέλη.

Αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα προηγούμενο και να θέσει σε κίνδυνο ή σε αλλαγή τους στόχους για χώρες όπως η Αλβανία, η Μολδαβία και το Μαυροβούνιο, οι οποίες εργάζονται σταθερά για την ένταξή τους στην Ένωση.

Υπάρχουν ήδη ορισμένοι τομείς στους οποίους τα κράτη μέλη δεν είναι όλα ίσα. Η Κύπρος δεν έχει πλήρη πρόσβαση στα οφέλη της ελεύθερης κυκλοφορίας εντός της Ε.Ε., ενώ η Δανία, η Ουγγαρία και η Πολωνία δεν χρησιμοποιούν το ευρώ.

Διαβάστε επίσης