Τα 60 δευτερόλεπτα που άλλαξαν τη Μέση Ανατολή: Η «χειρουργικη» επέμβαση για τη δολοφονία Χαμενεΐ

Το πρωί της Κυριακής (1/3), η ιρανική κρατική τηλεόραση επιβεβαίωσε επίσημα τον θάνατο του Aγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και έσπευσε να ανακοινώσει τον σχηματισμό ενός προσωρινού συμβουλίου που θα αναλάβει στο εξής την εκτελεστική εξουσία. Σύμφωνα με το σύνταγμα του Ιράν, η επιλογή νέου ανώτατου ηγέτη εμπίπτει στην αρμοδιότητα της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων - ενός σώματος κληρικών με 88 μέλη που εκλέγεται με λαϊκή ψηφοφορία για οκταετή θητεία.

Το καθεστώς όπως ήταν αναμενόμενο κινήθηκε γρήγορα προς την κατεύθυνση της συνέχειας και της σταθερότητας. Προηγουμένως όμως είχε κάνει ένα μοιραίο λάθος. Παρά τις προειδοποιήσεις μετά από ένα προηγούμενο κύμα δολοφονιών, οι κορυφαίοι Ιρανοί αξιωματούχοι συγκεντρώθηκαν αυτοπροσώπως και το Ισραήλ άδραξε την ευκαιρία για να σκοτώσει τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν.

Η δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ , ήταν το αποκορύφωμα δεκαετιών συλλογής πληροφοριών από τις ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες, με κρίσιμους τεχνολογικούς πόρους και ανθρώπινο δυναμικό που παρείχαν τους τελευταίους έξι μήνες η CIA και άλλες αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, η οποία κορυφώθηκε με την έκρηξη θανατηφόρας βίας για τον αποκεφαλισμό του ιρανικού καθεστώτος.

Ο Χαμενεΐ σκοτώθηκε μαζί με επτά «μέλη της κορυφαίας ιρανικής ηγεσίας ασφαλείας που είχαν συγκεντρωθεί σε διάφορα σημεία στην Τεχεράνη» και περίπου δώδεκα μέλη της οικογένειάς του και στενή συνοδεία του σε σχεδόν ταυτόχρονες επιθέσεις μέσα σε 60 δευτερόλεπτα, δήλωσαν στρατιωτικοί αξιωματούχοι στο Ισραήλ . Σαράντα άλλοι ανώτεροι Ιρανοί ηγέτες σκοτώθηκαν επίσης στην επίθεση.

Η δολοφονία του 86χρονου Χαμενεΐ «εγκαινίασε» την αεροπορική επίθεση που ξεκίνησαν αυτό το Σαββατοκύριακο το Ισραήλ και οι ΗΠΑ σε μια προσπάθεια να ανατρέψουν το ριζοσπαστικό κληρικό καθεστώς στην Τεχεράνη, βυθίζοντας τη Μέση Ανατολή σε έναν νέο πιθανότατα παρατεταμένο φαύλο κύκλο χάους και βίας. Eιδικοί και βετεράνοι των μυστικών υπηρεσιών περιέγραψαν ένα πιθανό στρατηγικό λάθος που θα μπορούσε να αποξενώσει πιθανούς υποστηρικτές ή να ανοίξει τον δρόμο για πιο ριζοσπαστικούς αντιπάλους στο μέλλον.

Αιφνιδίασαν τους Ιρανούς: Πίστευαν ότι θα χτυπήσουν νύχτα

«Το πρόβλημα είναι ότι το Ισραήλ καταφεύγει σε δολοφονίες... χωρίς να μαθαίνει ότι δεν είναι η λύση. Έχει σκοτώσει όλους τους ηγέτες της Χαμάς. Είναι ακόμα εκεί. Το ίδιο συμβαίνει και με τη Χεζμπολάχ. Οι ηγέτες πάντα αντικαθίστανται», λέει στον Guardian ο Γιόσι Μέλμαν, Ισραηλινός αναλυτής και συγγραφέας που ειδικεύεται στις πληροφορίες. Το Ισραήλ έχει μακρά ιστορία στη διεξαγωγή δολοφονιών στο εξωτερικό, αλλά ποτέ πριν δεν έχει δολοφονήσει αρχηγό κράτους.

Ο Άμος Γιαντλίν, πρώην επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών του Ισραήλ, δήλωσε ότι η επίθεση ήταν «ένας τακτικός αιφνιδιασμός, ένας επιχειρησιακός αιφνιδιασμός» επειδή η γενική προσδοκία ήταν ότι το Ισραήλ θα επιτίθετο στο σκοτάδι, επαναλαμβάνοντας την αιφνιδιαστική επίθεση που ξεκίνησε στον 12ήμερο πόλεμο τον Ιούνιο.

Οι αξιωματούχοι του Ιράν ωστόσο συγκεντρώθηκαν μέρα μεσημέρι, πάνω από το έδαφος, στην τελευταία γνωστή διεύθυνσή τους - τα γραφεία του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας της χώρας - για μια συνάντηση υψηλού επιπέδου το Σάββατο το πρωί, ακριβώς τη στιγμή που μεγάλο μέρος του κόσμου περίμενε από τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ, ή και τα δύο, να επιτεθούν, δήλωσαν ισραηλινοί αξιωματούχοι άμυνας. Ακόμη και ο ανώτατος ηγέτης, ο Χαμενεΐ - που θεωρείται ότι μετακινούνταν από ένα μυστικό, υπόγειο κρησφύγετο σε ένα άλλο - βρισκόταν επίσης πάνω από το έδαφος, στην κάθε άλλο παρά μυστική, επίσημη κατοικία του, δήλωσαν οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι.

Το πώς ακριβώς οι αξιωματούχοι των αμερικανικών και ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών γνώριζαν πού θα βρίσκονταν όλοι αυτοί οι ηγέτες στις 9:40 π.μ. τοπική ώρα το Σάββατο είναι ασαφές, γράφουν οι Νew York Times. Ωστόσο, οι δύο χώρες εκμεταλλεύτηκαν ευαίσθητες πληροφορίες που συλλέχθηκαν από το Ιράν για να εξαπολύσουν μια επίθεση τριών κυμάτων που αποδεκάτισε την ιρανική ανώτατη διοίκηση και έπληξε γρήγορα την αεράμυνα του Ιράν.

Στη συνέχεια ακολούθησε μια αποστολή έρευνας και καταστροφής των συστημάτων βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων πυρομαχικών, εκτοξευτών, πληρωμάτων, αποθηκών και εγκαταστάσεων παραγωγής. Το κρίσιμο είναι ότι, σκοτώνοντας τον Χαμενεΐ, το Ισραήλ διέσχισε επίσης έναν νέο Ρουβίκωνα, σκοτώνοντας τον αρχηγό κράτους μιας κυρίαρχης χώρας - κάτι που είχε αποφύγει να κάνει στις αρχές του πολέμου τον περασμένο Ιούνιο, σύμφωνα με δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους άμυνας.

Τα «Μαύρα Σπουργίτια» και ο αιφνιδιασμός

Η επίθεση του Σαββάτου ήταν συνάρτηση πολλών παραγόντων. Ο κυριότερος ήταν το στοιχείο του αιφνιδιασμού. Στον 12ήμερο πόλεμο του περασμένου Ιουνίου, αφού ελήφθη η απόφαση να μην επιχειρηθεί η δολοφονία του Χαμενεΐ κατά την αρχική επίθεση, εξαφανίστηκε και η ευκαιρία δεν παρουσιάστηκε ξανά. Για αυτόν τον λόγο, οι εγκέφαλοι της νέας επίθεσης υπολόγισαν ότι οποιαδήποτε απόπειρα δολοφονίας ανώτερου Ιρανού αξιωματούχου θα έπρεπε να γίνει στην αρχή, διαφορετικά θα λάμβαναν γρήγορα προληπτικά μέτρα, δήλωσαν Ισραηλινοί αξιωματούχοι άμυνας.

Στον πόλεμο του περασμένου Ιουνίου, το Ισραήλ προσπάθησε να σκοτώσει επιπλέον Ιρανούς αξιωματούχους την τελευταία ημέρα των μαχών, αλλά αναγκάστηκε να ματαιώσει την επίθεση υπό την πίεση του Τραμπ να τηρήσει την κατάπαυση του πυρός. Πριν από την επίθεση του Σαββάτου, την οποία ο στρατός σχεδίαζε επί μήνες, αναζητούσε μια ευκαιρία στην οποία οι στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών θα μάθαιναν εκ των προτέρων ότι οι κορυφαίοι Ιρανοί αξιωματούχοι θα βρίσκονταν στο ίδιο μέρος.

Ένα δεύτερο κύμα επίθεσης ακολούθησε αμέσως την επίθεση εναντίον της ηγεσίας, με το Ισραήλ να στοχεύει τις συστοιχίες πυραύλων εδάφους-αέρος του Ιράν, ειδικά εκείνες που υπερασπίζονται την Τεχεράνη, δήλωσαν ισραηλινοί αξιωματούχοι άμυνας. Παρόλο που το Ισραήλ είχε χτυπήσει αυτά τα συστήματα σε προηγούμενους γύρους μαχών και είχε καυχηθεί ότι τα είχε καταστρέψει, οι Ιρανοί αποδείχθηκε ότι έχουν αποκαταστήσει κάποια αντιαεροπορική ικανότητα από τον περασμένο Ιούνιο, τουλάχιστον εν μέρει παράγοντας κάποια όπλα οι ίδιοι.

Ένα βασικό ισραηλινό όπλο που χρησιμοποιήθηκε, το οποίο βοήθησε επίσης στο στοιχείο του αιφνιδιασμού, ήταν ένας βαλλιστικός πύραυλος ικανός να εκτοξευθεί από μαχητικά αεροσκάφη F-15 από μακριά. Αρχικά αναπτύχθηκε ως πύραυλος πρακτικής εφαρμογής για ένα ισραηλινό αντιβαλλιστικό πυραυλικό σύστημα, γνωστό ως Arrow. Αλλά η νέα έκδοση, γνωστή ως Black Sparrow (Μαύρο Σπουργίτι) επιτρέπει πλήγματα σε μακρινούς στόχους βαθιά εντός του ιρανικού εδάφους, χωρίς να απαιτείται το αεροσκάφος να βρίσκεται εντός της εμβέλειας των πυραύλων εδάφους-αέρος του Ιράν.

Το Ισραήλ χρησιμοποίησε για πρώτη φορά έναν τέτοιο πύραυλο σε απάντηση σε μια ιρανική επίθεση το 2024, χτυπώντας ένα σύστημα ραντάρ, δήλωσαν αξιωματούχοι του αμυντικού συστήματος. Αργότερα, τέτοιοι πύραυλοι χρησιμοποιήθηκαν για να παραλύσουν ιρανικές συστοιχίες εδάφους-αέρος κατά τη διάρκεια ισραηλινών επιθέσεων τον Νοέμβριο του 2024 και στη συνέχεια ξανά τον περασμένο Ιούνιο.

Αλλά δεν έχουν πετύχει πάντα το επιθυμητό αποτέλεσμα. Στις 9 Σεπτεμβρίου, το Ισραήλ χρησιμοποίησε τέτοιους πυραύλους για να προσπαθήσει να εξαλείψει μια ομάδα ηγετών της Χαμάς, οι οποίοι συναντήθηκαν στο Κατάρ για να συζητήσουν μια πρόταση κατάπαυσης του πυρός από την κυβέρνηση Τραμπ. Ωστόσο, η επίθεση απέτυχε να σκοτώσει ανώτερους αξιωματούχους της Χαμάς και σκότωσε ένα μέλος των εσωτερικών δυνάμεων ασφαλείας του Κατάρ, αναγκάζοντας τελικά το Ισραήλ να ζητήσει συγγνώμη , υπό την πίεση του κ. Τραμπ.

Παρακολουθούσαν τον Χαμενεΐ χρόνια, γιατί τώρα;

Η χρονική στιγμή της δολοφονίας καθορίστηκε από πληροφορίες που συγκέντρωσε η CIA σχετικά με μια συνάντηση κορυφαίων Ιρανών αξιωματούχων σε ένα συγκρότημα ηγεσίας στην καρδιά της Τεχεράνης, η οποία είχε προγραμματιστεί για το Σάββατο το πρωί. Το πιο σημαντικό είναι ότι η CIA μπόρεσε να ενημερώσει τους Ισραηλινούς ομολόγους της ότι ο Χαμενεΐ θα βρισκόταν στο σημείο και για το χρονοδιάγραμμα της συνάντησης, σύμφωνα με τους New York Times.

Ισραηλινοί κατάσκοποι παρακολουθούσαν επίσης τον Χαμενεΐ εδώ και πολλά χρόνια, δημιουργώντας ένα λεπτομερές αρχείο για την καθημερινή του ρουτίνα και εκείνη των μελών της οικογένειάς του, των συνεργατών του, των συμμάχων του και όσων ήταν επιφορτισμένοι με την ασφάλειά του. «Είναι σαν ένα γιγάντιο παζλ. Βάζεις όλα αυτά τα αποκόμματα πληροφοριών μαζί. Όπου δεν έχεις [αξιόπιστα δεδομένα] τα εξετάζεις περαιτέρω. Θα είναι τα πάντα: πώς βρίσκει φαγητό, τι συμβαίνει με τα σκουπίδια του... Όλοι σηκωνόμαστε και πηγαίνουμε για ύπνο, όλοι τρώμε και πίνουμε», είπε ένας πρώην βετεράνος της CIA με δεκαετίες εμπειρίας στην παρακολούθηση τρομοκρατικών στόχων υψηλού προφίλ.

«Βρισκόμαστε σε έναν κόσμο όπου οι πληροφορίες και τα δεδομένα είναι τόσο πολυεπίπεδα που δεν υπάρχει κανείς που να μην αφήνει κάποιο είδος ίχνους. Ό,τι κάνεις αφήνει ένα αποτύπωμα.» Ο Ρόιελ Γκέρεχτ, πρώην αξιωματικός της CIA που εργάστηκε για το Ιράν και αναλυτής στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν σημαντικά τεχνολογικά μέσα, αν και το Ισραήλ ήταν αυτό που είχε δημιουργήσει τα δίκτυα πρακτόρων επί τόπου ικανά να παρέχουν ανθρώπινες πληροφορίες και να εκτελούν μυστικές επιχειρήσεις εντός του Ιράν.

Ο Γκέρεχτ δήλωσε ότι οι αναφορές στα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης ότι μια φωτογραφία της σορού του Χαμενεΐ επιδείχθηκε στον Ντόναλντ Τραμπ και στον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ήταν εύλογες. Η αυθεντικότητά της αμφισβητείται και δεν έχει επαληθευτεί επίσημα, τα τελευταία 24ωρα όμως κάνει τον γύρο του κόσμου.

«Η τεχνολογική ικανότητα των ΗΠΑ είναι εξαιρετικά εντυπωσιακή και η τεχνολογία όντως έχει μεγάλη σημασία, αλλά δεν νομίζω ότι [η CIA] είχε πολλά να προσφέρει όσον αφορά [την ανθρώπινη νοημοσύνη] ή τα δίκτυα μυστικής δράσης», είπε. «Εάν συνδυάσετε την τεχνολογική ικανότητα με τα δίκτυα επί τόπου, αυτό σίγουρα ενισχύει την αποτελεσματικότητά της».

Οι «χειρουργικές» επεμβάσεις της Μοσάντ

Η Μοσάντ είχε επικεντρωθεί στο Ιράν εδώ και δεκαετίες, δημιουργώντας δίκτυα πληροφοριοδοτών, πρακτόρων και υλικοτεχνικής υποστήριξης εκεί. Αυτό έχει επιτρέψει μια σειρά επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας με τηλεχειριζόμενο αυτόματο πολυβόλο ενός κορυφαίου Ιρανού πυρηνικού επιστήμονα που ταξίδευε με ταχύτητα σε ένα αυτοκίνητο σε έναν απομακρυσμένο δρόμο, της μόλυνσης με κακόβουλο λογισμικό υπολογιστών που εκτελούν βασικά μέρη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και της κλοπής ενός αρχείου πυρηνικών εγγράφων. Ο πολιτικός ηγέτης της Χαμάς, Ισμαήλ Χανίγια, δολοφονήθηκε το 2024 με βόμβα τοποθετημένη στο αγαπημένο του δωμάτιο σε έναν κυβερνητικό ξενώνα στην Τεχεράνη.

Κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου τον Ιούνιο, Ισραηλινοί πράκτορες κατάφεραν να εντοπίσουν τα σπίτια Ιρανών πυρηνικών επιστημόνων, αξιωματούχων των μυστικών υπηρεσιών και στρατιωτικών διοικητών - πληροφορίες που επέτρεψαν τον θάνατο δεκάδων σε ένα πρώτο κύμα αιφνιδιαστικών επιθέσεων. Ο Μέλμαν είπε ότι η Μοσάντ είχε κάνει μια βασική αλλαγή στρατηγικής πριν από σχεδόν 20 χρόνια, αποφασίζοντας να προσλάβει τοπικούς πράκτορες εντός του Ιράν, οι οποίοι διέθεταν υπερσύγχρονο εξοπλισμό και υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης.

Ο Ντέιβιντ Μπαρνέα, ο οποίος ηγείται της Μοσάντ από το 2021, δημιούργησε ένα ειδικό τμήμα για μια «λεγεώνα ξένων» πρακτόρων που έχουν αναπτυχθεί σε όλη τη Μέση Ανατολή σε ευαίσθητες αποστολές. Τέτοιοι πράκτορες ήταν πιο εύκολο να στρατολογηθούν στο Ιράν, όπου πολλοί άνθρωποι ήταν αντίθετοι με το κυβερνών καθεστώς, παρά αλλού, είπε ο Μέλμαν.

Το Ισραήλ ήταν έτοιμο να δολοφονήσει τον Χαμενεΐ πέρυσι, αλλά ο Τραμπ δίστασε να διακινδυνεύσει την περιφερειακή κλιμάκωση και την αντίδραση των συμμάχων. Αντίστοιχες επιφυλάξεις φαίνεται να έχουν εξαφανιστεί τους μήνες που ακολούθησαν τη σύντομη σύγκρουση πέρυσι, η οποία έληξε λίγο μετά την επίθεση αμερικανικών βομβαρδιστικών σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Ισραηλινοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι έκτοτε υπήρξε «πραγματικά πολύ ενισχυμένη συνεργασία» μεταξύ Ισραήλ και ΗΠΑ στο θέμα του Ιράν. Η ροή πληροφοριών από τα δίκτυα της Μοσάντ επί του εδάφους στο Ιράν θα είχε συγχωνευθεί την περασμένη εβδομάδα με πληροφορίες που συλλέχθηκαν μέσω επικοινωνιών που υποκλάπηκαν από τις ΗΠΑ.

«Δεν θα με εξέπληττε αν χρησιμοποιούσαν μια ποικιλία μέσων για να παρακολουθούν [τον Χαμενεΐ]», είπε ο Γκέρεχτ. «Οι Ιρανοί είναι αρκετά ατημέλητοι. Λατρεύουν τα τηλέφωνά τους. Οπότε ίσως ο ανώτατος ηγέτης είχε πολλά κινητά τηλέφωνα, αλλά το θέμα είναι οι άνθρωποι που τηλεφωνούσε τακτικά».

Η ιρανική κυβέρνηση υποτίθεται ότι άντλησε οδυνηρά μαθήματα από τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες τον Ιούνιο. Αφού το Ισραήλ εντόπισε ορισμένους από τους κορυφαίους ηγέτες και διοικητές του Ιράν βαθιά στο υπέδαφος κατά τη διάρκεια εκείνου του πολέμου, Ιρανοί αξιωματούχοι ασφαλείας ανακάλυψαν ότι το Ισραήλ τους είχε παρακολουθήσει επειδή οι σωματοφύλακες τους κρατούσαν κινητά τηλέφωνα .

Τέτοιες αποτυχίες είχαν εξοργίσει τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Χαμενεΐ, σύμφωνα με Ιρανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους. Κι όμως, τα μοιραία λάθη που έκανε το Ιράν αυτό το Σαββατοκύριακο ήταν ακόμη χειρότερα από τα στραβά του βήματα τον περασμένο Ιούνιο, καθιστώντας την τελευταία επίθεση στην ηγεσία του έθνους ιδιαίτερα θανατηφόρα.

«Όταν εξολοθρεύεις τον ηγέτη μίας χώρας δεν λύνεις το πρόβλημα»

Όλες αυτές οι πληροφορίες συγκεντρώθηκαν και διαβιβάστηκαν στους στρατούς των ΗΠΑ και του Ισραήλ, ώστε να καταστεί δυνατή η συλλογή ακριβών πληροφοριών στόχευσης και η παροχή εντολών για εκείνο το σύντομο αλλά θανατηφόρο και καταστροφικό λεπτό.

«Εξήντα δευτερόλεπτα. Αυτό ήταν το μόνο που χρειάστηκε για αυτή την επιχείρηση, αλλά είναι το αποτέλεσμα χρόνων προετοιμασίας», δήλωσε ο Οντέντ Αϊλάμ, πρώην επικεφαλής του τμήματος αντιτρομοκρατίας της Μοσάντ και ερευνητής στο Κέντρο Ασφάλειας και Εξωτερικών Υποθέσεων της Ιερουσαλήμ. «Το σύγχρονο πεδίο μάχης δεν ορίζεται πλέον μόνο από άρματα μάχης και αεροσκάφη. Ορίζεται από δεδομένα, πρόσβαση, εμπιστοσύνη και συχρονισμό. Ένα λεπτό μπορεί να αλλάξει μια περιοχή».

Ο βετεράνος της CIA θεωρεί ότι η δολοφονία ήταν ένα λάθος: «Νομίζω ότι ήταν λάθος. Όχι από ηθική άποψη - δεν έχω πρόβλημα με τη δολοφονία ανθρώπων, πολλών από αυτούς στην πραγματικότητα - αλλά από μακροπρόθεσμη στρατηγική άποψη. «Ξέρω ότι όταν εξολοθρεύεις τον ηγέτη μίας χώρας δεν λύνεις το πρόβλημα. Απλώς δημιουργείς ένα νέο.»

Διαβάστε επίσης