Μητσοτάκης για Ελληνική Γλώσσα: «Πολύτιμο ανταλλακτήριο ιδεών» 

«Η γλώσσα τελικά είναι ταυτότητα. Σηματοδοτεί το συλλογικό είναι και είναι πηγή περηφάνιας αλλά και ταπεινότητας και ευθύνης», ανέφερε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τασούλας στην εκδήλωση του υπουργείου Εξωτερικών για τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας.

«Γλώσσες μιλούνταν πολλές από τα βάθη της ιστορίας. Την ίδια περίοδο η ελληνική γλώσσα σμιλεμένη ταξίδεψε στις αποικίες από την Οδησσό έως τις Συρακούσες και από την Μασσαλία μέχρι την Κυρήνη. Και διαμόρφωσε τις τοπικές διαλέκτους», είπε και πρόσθεσε: «Οι σημερινές μεγάλες ευρωπαϊκές γλώσσες έχουν κομμάτι του DNA τους κοινά με την ελληνική».

«Αν θέλετε να γίνετε καλύτερος γιατρός, μηχανικός, μουσικός μάθετε ελληνικά, κι αν θέλετε να υπάρχει Ελλάδα στο διηνεκές τότε ναι μάθετε καλύτερα ελληνικά», κατέληξε ο Κωνσταντίνος Τασούλας.

Ακολουθεί ο χαιρετισμός του κ. Τασούλα:

Κυρίες και κύριοι,

Η γλώσσα είναι ταυτότητα. Η ελληνική γλώσσα σηματοδοτεί και νοηματοδοτεί το
συλλογικό «είναι». Και αυτό είναι πηγή υπερηφάνειας, αλλά και ταπεινότητας και
ευθύνης.

Πρέπει με ευθύνη και ταπεινότητα να προσεγγίζουμε την αλήθεια ότι υπάρχει μια
αδιάσπαστη προφορική παράδοση της ελληνικής από τα ομηρικά χρόνια έως
σήμερα, κάτι που μετά τον πρωτοπόρο Αδαμάντιο Κοραή, ανέδειξε με ενάργεια ο
πατέρας της σύγχρονης γλωσσολογίας, Γεώργιος Χατζιδάκις.

Η επίγνωση ότι ανήκουμε στην ίδια ομηρική οικογένεια δεν πρέπει να είναι αιτία
για την ανάπτυξη εθνικιστικών ιδεολογικών υπερβολών. Πρέπει να είναι το
εγερτήριο μήνυμα για να αναπτύσσουμε μια στέρεα εθνική αυτοπεποίθηση.

Δεν είναι λοιπόν η ελληνική μια από τις 2700 περίπου γλώσσες του κόσμου. Όπως
έχει τονίσει ο εξέχων καθηγητής Γιώργος Μπαμπινιώτης, είναι η μόνη ευρωπαϊκή και ινδοευρωπαϊκή γλώσσα που μιλιέται χωρίς καμία διακοπή 40 αιώνες και η
μόνη ευρωπαϊκή που γράφεται επί 3500 χρόνια.

Γιατί είναι όμως αυτή γλώσσα τόσο ξεχωριστή; Μήπως είναι ξεχωριστή γιατί
καλλιεργήθηκε από κορυφαίες προσωπικότητες του πνεύματος, από τον Όμηρο ως
τον Πλάτωνα και από τον Θουκυδίδη ως τον Ευριπίδη; Ή μήπως είναι ξεχωριστή
ακριβώς επειδή διαθέτει ιδιότητες που επέτρεψαν σε αυτά τα κορυφαία πνεύματα
να αγγίξουν πρωτοφανή ύψη στην αναζήτηση της αλήθειας;

Κυρίες και κύριοι,

Γλώσσες μιλιούνταν πολλές από τα βάθη της προϊστορίας. Στους προ Χριστού
αιώνες γλώσσες απλές, με στοιχειώδεις κανόνες και ελάχιστες λέξεις
μονοσύλλαβες ή δισύλλαβες μιλιούνταν σε όλη τη σημερινή Ευρώπη. Την ίδια
ακριβώς περίοδο η ελληνική γλώσσα, ήδη σμιλεμένη και τελειοποιημένη μέσα από
μια χιλιετία και πλέον Μινωικού και Μυκηναϊκού πολιτισμού ταξίδεψε ως τις
αποικίες, από την Οδησσό ως τις Συρακούσες και από τη Μασσαλία έως την
Κυρήνη. Είναι αυτή η ελληνική γλώσσα που σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο
ενεργοποίησε και αναδιαμόρφωσε τις τοπικές γλώσσες και διαλέκτους.

Όχι μόνο λέξεις, όχι μόνο ρίζες, αλλά και θεμελιώδεις κανόνες
μεταλαμπαδεύτηκαν στα πρώιμα λατινικά και από εκεί στα γαλλικά, στα ιταλικά,
στα γερμανικά και στα αγγλικά. Οι σημερινές μεγάλες ευρωπαϊκές γλώσσες έχουν
κομμάτια του DNA τους κοινά με την ελληνική.

Κατά συνέπεια, η ελληνική γλώσσα δεν είναι μόνο η απόδειξη της ιστορικής συνείδησης και της ιστορικής συνέχειας των Ελλήνων. Είναι επίσης απόδειξη του «συνεχούς» του δυτικού πολιτισμού από την αρχαία Ελλάδα ως τη σύγχρονη Δύση.

Μέσα στις δομές της γλώσσας ενυπάρχουν προσεγγίσεις του Άλλου και του Κόσμου. Αποκρυσταλλώσεις της Λογικής και της Αρμονίας. Εκφράσεις της Επαγωγικότητας, της Συμπληρωματικότητας και της Αντιθετικότητας. Η γλώσσα είναι κιβωτός όχι μόνο γνώσεων και νοημάτων, αλλά και των αθέατων δομών της πραγματικότητας.

Γι’ αυτό ακριβώς η γλώσσα, ως ένας ζωντανός οργανισμός πήρε τη μορφή του θεάτρου ως μιας κοινωνικής τελετουργίας που ανατέμνει την ατομική και τη συλλογική ψυχή. Έλαβε την μορφή της Ιστορίας ως μεθόδου αναστοχασμού των αντίρροπων δυνάμεων που εξυφαίνουν την εξέλιξη των πολιτισμών.

Και πήρε τη μορφή της δημοκρατίας ως μηχανισμού αναζήτησης της αλήθειας μέσα από την σύνθεση των ποικίλων εκφράσεων της υποκειμενικότητας. Η συνειδητοποίηση ότι η αλήθεια του καθενός μας είναι εξ’ ορισμού υποκειμενική επιβάλλει το μέτρο, την αυτοσυγκράτηση και την ταπεινότητα. Επιβάλλει την αναζήτηση της συναίνεσης και της σύνθεσης.

Για κάποιους, η φωτιά που έδωσε ο Προμηθέας στους ανθρώπους δεν είναι δώρο κυριολεκτικό. Η φωτιά είναι το φως του Λόγου, είναι ο Διαφωτισμός μετά το σκοτάδι της άγνοιας. Στο Δεύτερο Επεισόδιο του «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου, λέει ο Προμηθέας:

«… και με των γραμμάτων τους συνδυασμούς βρήκα τη λέξη

μνήμη των πάντων και αρχιμαστόρισσα, μητέρα των Μουσών…»

Ο Προμηθέας «βρήκε τη λέξη, μνήμη των πάντων» και την έδωσε στους Έλληνες. Αυτή είναι η φλόγα.

Διότι ο ελληνικός πολιτισμός είναι πολιτισμός του γραπτού λόγου. Όλες οι κατακτήσεις της επιστήμης, της φιλοσοφίας, της ποίησης και του θεάτρου, διατυπώθηκαν γραπτώς, από τα έπη του Ομήρου έως τη διδασκαλία του Ευαγγελίου και των Πατέρων της Εκκλησίας.

Κάπου στα βάθη της ιστορίας επινοήθηκε ένα αλφάβητο λειτουργικό και ευέλικτο. Και από αυτό το ελληνικό αλφάβητο προήλθε αργότερα το λατινικό, εξέλιξη του δυτικού ελληνικού αλφαβήτου της Χαλκίδας, που σήμερα είναι το κυρίαρχο αλφάβητο στις δυτικές γλώσσες.

Είναι λάθος λοιπόν να λέμε ότι η ελληνική μιλιέται από λίγους. Μόνο επιφανειακά και ακουστικά μιλιέται από λίγους. Δομικά και σε βάθος μιλιέται από όλους, παντού σε όλη τη Δύση.

Κατά συνέπεια, έχουμε χρέος ιδίως εμείς οι Έλληνες να κατακτούμε ολοένα και πληρέστερα τη γνώση της αρχαίας ελληνικής μέσα στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Όπως επίσης δεν πρέπει να διστάσουμε να πούμε πόσο κοντόφθαλμες και εσφαλμένες είναι ορισμένες αποφάσεις, όπως εκείνη του Πανεπιστημίου Γέιλ προ ετών που κατήργησε την υποχρεωτικότητα της εκμάθησης αρχαίων ελληνικών ως προϋπόθεση για τις Κλασικές Σπουδές.

Κυρίες και κύριοι,

Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιήθηκαν επιτυχημένα πειράματα με τα λεγόμενα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (Large Language Models) που οδήγησαν στις επαναστατικές εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Τα πειράματα αυτά έδειξαν ότι η νοημοσύνη μοιάζει σαν να αναδύεται μέσα από τη θάλασσα της γλώσσας. Έδειξαν ότι η γλώσσα μοιάζει σαν να εμπεριέχει μέσα της αυτή την άπιαστη και μυστηριώδη ιδιότητα της νοημοσύνης. Σαν η γλώσσα η ίδια να είναι μια νοήμων οντότητα. Μια οντότητα που ενεργοποιείται και σε μη ανθρώπινες κατασκευές όταν η μεγάλη υπολογιστική δύναμη συναντήσει απέραντες εκτάσεις κειμένων και εντοπίσει μέσα σε αυτές τις θεμελιώδεις δομές του νοήματος.

Κι αν η νοημοσύνη αναδύεται μέσα από τη γλώσσα, όπως άλλωστε υπαινίσσεται ο μύθος του Προμηθέα, τότε η βαθύτερη μελέτη της αρχαίας ελληνικής γλώσσας ενδεχομένως να οδηγήσει σε ακόμα ισχυρότερες μορφές αναδυόμενης νοημοσύνης, τόσο στο πεδίο της τεχνητής νοημοσύνης, όσο και στο πεδίο της φυσικής νοημοσύνης.

Νομίζω λοιπόν ότι δικαιώνεται πολλαπλώς η απόφαση της UNESCO να ανακηρύξει την 9η Φεβρουαρίου Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας, σε μια ημέρα που συμπίπτει με την ημέρα της εκδημίας του εθνικού μας ποιητή, Διονυσίου Σολωμού. Πρόκειται για μια απόφαση που ελήφθη έπειτα από συστηματικές πρωτοβουλίες της ελληνικής κυβέρνησης, του υπουργείου Εξωτερικών και της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στην UNESCO και αξίζουν συγχαρητήρια σε όλους τους εμπλεκόμενους.

Κλείνοντας, θα έλεγα ότι για όλους τους παραπάνω λόγους είναι σημαντικό να γνωρίζει ο Έλληνας σε βάθος την ελληνική. Κυρίως όμως γιατί μόνο μέσα από την πληρέστερη γνώση της γλώσσας ενεργοποιείται στον μέγιστο βαθμό η γνωστική και κριτική μας ικανότητα, όποιο κι αν είναι το αντικείμενο που ασχολούμαστε.

Επομένως, αν πρέπει κάτι να κρατήσουμε από την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας είναι το εξής:

Αν θέλετε να γίνετε καλύτερος γιατρός, μάθετε καλύτερα ελληνικά.

Αν θέλετε να γίνετε καλύτερος μηχανικός, μάθετε καλύτερα ελληνικά.

Αν θέλετε να γίνετε καλύτερος μουσικός, μάθετε καλύτερα ελληνικά.

Κι αν θέλετε να υπάρχει η Ελλάδα στο διηνεκές, τότε ναι, μάθετε καλύτερα ελληνικά.

Σας ευχαριστώ».

Στην ίδια εκδήλωση ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης σε συζήτηση με τον καθηγητή Γλωσσολογίας, Γιώργο Μπαμπινιώτη είπε: «Σήμερα ο κόσμος ολόκληρος μιλάει ελληνικά και αυτό είναι μεγάλη τιμή και μεγάλη ευθύνη». «Η γλώσσα μας είναι η ίδια η σκέψη μας», απάντησε ο κ. Μπαμπινιώτης.

Από την πλευρά του ο Κυριάκος Μητσοτάκης θύμισε την ιστορική ομιλία Ζολώτα με αγγλικές λέξεις με ελληνική ρίζα και μίλησε για «ένα γλωσσικό σύστημα αποτύπωσης της πραγματικότητας».

«Είναι η πρώτη γλώσσα που αναγνώρισε τον άνθρωπο ως πολίτη, το μέτρο ως αναγκαιότητα, την ελευθερία και το κάλλος ως αυταξίες», σχολίασε ο πρωθυπουργός.

Σημείωσε δε ότι τα ελληνικά έγιναν «φορέας της εθνικής μας ταυτότητας και γέφυρά μας με τον κόσμο». «Στην καθημερινότητά μας την υποκαθιστούμε με τα αγγλικά όμως ποτέ δεν παύει η γλώσσα μας να δίνει σχήμα σε περίπλοκα νοήματα. Να διατηρεί ακόμη και τις πιο λεπτές τους αποχρώσεις» και την χαρακτήρισε «πολύτιμο ανταλλακτήριο ιδεών».

«Μας δίνεται ευκαιρία να ανοίξουμε την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας μέσω της τεχνολογίας. Σύντομα θα μπορέσουμε να δείξουμε μετρήσιμα αποτελέσματα. Έχουμε πολλή δουλειά. Από τη συστηματικότερη διδασκαλία, το πώς διδάσκουμε τα Αρχαία στα σχολεία για να μην το αντιλαμβάνονται ως αγγαρεία οι μαθητές, αλλά και από τη χρήση στα ΜΜΕ από την άγνοια των σχολιαστών. Με το πόση αξία μπορεί να έχιε η ατάκα της στιγμής», σχολίασε και καταδίκασε τις «κομματικές αργκό» που έχουν λάθη και ψέματα.

Ακολουθεί ολόκληρη η ομιλία του Κυριάκου Μητσοτάκη:

Εξοχότατε κ. Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι, δύσκολη η αποστολή να ακολουθήσω στο βήμα τους δύο εξαίρετους καθηγητές, οι οποίοι μίλησαν με τόση περιεκτικότητα για τη σημασία της ελληνικής γλώσσας. Θα επιχειρήσω, όμως, σύντομα, να μοιραστώ μαζί σας κάποιες σκέψεις για τη σημασία της σημερινής ημέρας.

Θέλω να θυμίσω στο εκλεκτό ακροατήριο, κ. καθηγητά, ότι πέρασαν σχεδόν 70 χρόνια από τότε που το διεθνές κοινό άκουγε και καταλάβαινε τον Ξενοφώντα Ζολώτα να του απευθύνεται στα αγγλικά, χρησιμοποιώντας, όμως, αποκλειστικά ελληνικούς όρους, αγγλικές λέξεις με ελληνική ρίζα.

Και να που σήμερα η οικουμενικότητα της ελληνικής γλώσσας αναδεικνύεται και επίσημα, αποκτώντας τη δική της, ξεχωριστή, τιμητική ημέρα, στο πάνθεον των διεθνώς αναγνωριζόμενων γλωσσών της UNESCO. Νομίζω είναι μία εξέλιξη που αξίζει να γίνει και μία νέα αφετηρία προόδου στο μεγάλο ταξίδι της ελληνικής γλώσσας στον χρόνο.

Μιλάμε άλλωστε για μία γλώσσα που, όπως ειπώθηκε, είναι ουσιαστικά πανταχού παρούσα: στη φιλοσοφία, στο θέατρο, στη λογοτεχνία, στις επιστήμες και, βέβαια, στην πολιτική. Ένα γλωσσικό σύστημα παραγωγής εννοιών και αποτύπωσης της πραγματικότητας, που έχει «σμιλέψει» την ανθρώπινη σκέψη από τις πρώτες γραπτές μαρτυρίες της μυκηναϊκής εποχής μέχρι τους καιρούς μας, θέτοντας πάντα στο επίκεντρο την αναζήτηση της αλήθειας μέσω του διαλόγου. Και χαίρομαι, κ. καθηγητά, που επισημάνατε τη σημασία της έννοιας της λέξης του διαλόγου, που ουσιαστικά απαντιέται σε πάρα πολλές άλλες ινδοευρωπαϊκές γλώσσες, αλλά και της γνώσης μέσω της απόδειξης.

Είναι, επίσης, η πρώτη γλώσσα που αναγνώρισε τον άνθρωπο ως πολίτη, αναγνώρισε το μέτρο ως αναγκαιότητα, την ευθύτητα ως αρετή και την ελευθερία μαζί με το κάλλος ως αυταξίες. Είναι στοιχεία ελληνικά, που τα δηλώνουν τα τόσα πολλά μνημεία, οι επιγραφές, οι εκατοντάδες χιλιάδες επιγραφές στις οποίες αναφερθήκατε.

Αλλά είναι και ιδέες που, από γενιά σε γενιά, έδωσαν το δικό τους ξεχωριστό περιεχόμενο στην Αναγέννηση και στον Διαφωτισμό, ιδέες και έννοιες που ενέπνευσαν αργότερα σημαντικότατα πολιτικά γεγονότα, όπως η Γαλλική και η Αμερικανική Επανάσταση και βέβαια, λίγο μετά τον πόλεμο της Ελληνικής Ανεξαρτησίας, το 1821.

Τα ελληνικά έγιναν, έτσι, ο φορέας της εθνικής μας ταυτότητας, φορέας της παράδοσης, «κρίκος» της κοινωνικής μας συνοχής. Ταυτόχρονα όμως, τα ελληνικά έγιναν και η «γέφυρά» μας με τον κόσμο, τοποθετώντας τελικά τη σύγχρονη Ελλάδα στην καρδιά της Δύσης, στην καρδιά της Ευρώπης.

Είναι, όπως είπε και ο κ. Υπουργός, μία άυλη πηγή προόδου, αλλά και μία πηγή διεθνούς κύρους, που ήδη δίνει στη χώρα μας έναν διακριτό ρόλο και λόγο σε έναν κόσμο που μετασχηματίζεται, που αλλάζει με τόσο μεγάλες ταχύτητες.

Κυρίες και κύριοι, μπορεί στην καθημερινότητά μας να αντιλαμβανόμαστε τη γλώσσα μας ουσιαστικά ως ένα απλό μέσο επικοινωνίας. Συχνά, μάλιστα, με μεγάλο «ενθουσιασμό» ενίοτε την υποκαθιστούμε με τα αγγλικά, είτε για λόγους πρακτικούς είτε για να μετέχουμε στη διεθνή συζήτηση, υιοθετώντας τους κώδικές της.

Όμως ποτέ δεν παύει η γλώσσα μας να έχει αυτή τη μοναδική ικανότητα να δίνει σχήμα σε εξαιρετικά περίπλοκα νοήματα, μεταφέροντάς τα με τον τρόπο που να διατηρεί ακόμα και τις πιο λεπτές τους αποχρώσεις. Γίνεται, με άλλα λόγια, η ελληνική γλώσσα ένα διαχρονικό πολύτιμο «ανταλλακτήριο» ιδεών.

Παράλληλα, όπως μας υπενθυμίζετε, κ. Μπαμπινιώτη, για όλα υπάρχει μια λέξη ελληνική. Αποτελεί, συνεπώς, μία πολύ ενδιαφέρουσα πρόκληση να εντοπίζει κανείς την ελληνική απόδοση λέξεων καθιερωμένων στις κυρίαρχες γλώσσες.

Όπως πολύ γοητευτική είναι και η γνωριμία μας με την ποικιλομορφία των ελληνικών, καθώς στη μακρά τους διαδρομή γίνονται δανειστές αλλά και δανειζόμενοι, πάροχοι επιστημονικών και φιλοσοφικών όρων, αλλά και ανοιχτοί υποδοχείς νέων λεξιλογικών στοιχείων.

Όλα αυτά αποτελούν «ψηφίδες» της ιστορίας και της μνήμης μας, με την ελληνική γλώσσα όχι απλά να επιβεβαιώνει, αλλά να εμπλουτίζεται και να μεταδίδεται, παρά το γεγονός -και να το τονίσουμε αυτό- ότι επί αιώνες απουσίαζε ένα ενιαίο κράτος που θα την προστάτευε.

Κι όμως, αυτή διατήρησε την εσωτερική της συνοχή μαζί με τις επιμέρους διαλέκτους που της δίνουν χρώμα και της δίνουν και ρυθμό. Γι’ αυτό και παραμένει και σε ισχύ η θέση του Μανώλη Τριανταφυλλίδη ότι η ενότητα της ελληνικής δεν είναι η ομοιομορφία αλλά η συνέχειά της μέσα από τη διαφορά.

Μια κληρονομιά προνόμιο, κατά τον Ελύτη, να «λέμε τον ουρανό “ουρανό” και τη θάλασσα “θάλασσα”», όπως ο Όμηρος και ο Πλάτωνας πριν από 2.500 χρόνια.

Είναι, λοιπόν, ένα πολιτιστικό κεφάλαιο 3.000 και πλέον χρόνων που εξακολουθεί να τροφοδοτεί τον κόσμο του πνεύματος. Και μία γλώσσα έτοιμη να ταξιδέψει στο απέραντο σύμπαν των αλγορίθμων και της τεχνητής νοημοσύνης, και να διεκδικήσει και εκεί τον δικό της ρόλο απέναντι στο μέλλον και στους πιο διαδεδομένους γλωσσικούς κώδικες.

Θα επιμείνω σε αυτό και στην πολύ μεγάλη σημασία, κ. Υπουργέ, που αποδίδω να δημιουργήσουμε το πρώτο ελληνικό μεγάλο γλωσσικό μοντέλο στον «ΦΑΡΟ», ένα από τα πρώτα επτά εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη, ώστε τα δεδομένα της παγκόσμιας γνώσης να αποθηκεύονται πλέον και στην ελληνική ως πηγή των συμπερασμάτων της.

Και, προφανώς, όσο καλύτερο είναι το περιεχόμενο της ελληνικής με το οποίο τροφοδοτούμε τα μοντέλα της τεχνητής νοημοσύνης τόσο καλύτερα θα αποδοθεί και η ελληνική γλώσσα στις αναζητήσεις που θα γίνονται.

Αυτό πρέπει να το κάνουμε -και είχε πολύ δίκιο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας που το ανέφερε- όχι από κάποιον αόριστο εθνοκεντρισμό. Δεν τιμούμε σήμερα την ελληνική γλώσσα γιατί τη θεωρούμε, με κάποιο τρόπο, ανώτερη από άλλες γλώσσες.

Το κάνουμε με στόχο η τεχνολογία να συμβαδίσει με το ανθρωπιστικό φορτίο το οποίο μόνο ο λόγος αυτού του τόπου εμπεριέχει, γιατί -το πιστεύω ακράδαντα- πρόοδος μακριά από τον άνθρωπο δεν είναι ουσιαστικά πρόοδος.

Πολύ περισσότερο όταν ήδη μεταξύ των νέων μας -και νομίζω τα παιδιά του Μουσικού Σχολείου, τα οποία «διανθίζουν» και εμπλουτίζουν τη σημερινή εκδήλωση, θα καταλάβουν ακριβώς τι λέω- η οθόνη έχει αντικαταστήσει πρακτικά το χαρτί, οι συντομογραφίες και οι εικόνες, τα emojis, σχεδόν ιερογλυφικά της εποχής της τεχνολογικής επανάστασης, έχουν αντικαταστήσει τη γραφή.

Σκεφτείτε πόσο παράξενο είναι να αποδίδουμε τα συναισθήματα μας με μια εικόνα αλλά όχι με τη γλώσσα. Αυτό είναι κάτι το οποίο ας μας προβληματίσει λίγο περισσότερο, γιατί τελικά πίσω από τη γραφή κρύβεται ο στοχασμός και η κρίση.

Αυτά είναι στοιχεία τα οποία δεν πρέπει να χαθούν. Ειδικά μάλιστα σήμερα, όταν μπορεί να αναθέσουμε σε μια μηχανή να γράφει και θα το κάνει πολύ καλά, εντυπωσιακά καλά. Σκεφτείτε ότι αυτό το οποίο έκανε πάντα τον άνθρωπο να ξεχωρίζει από όλα τα άλλα έμβια όντα ήταν η δυνατότητα να εκφράζεται, να γράφει και να ομιλεί. Και για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας εκχωρήσαμε αυτό το προνόμιο της ανθρώπινης φύσης σε ένα τεχνολογικό εργαλείο.

Και ναι, το ξέρω, το ξέρουν και τα παιδιά που μας ακούν, πόσο εύκολος και πόσο μεγάλος είναι ο πειρασμός να αναθέσεις σε μια μηχανή να γράψει ένα κείμενο. Αλλά για να σκεφτούμε τι χάνουμε στην πορεία. Εάν χάσουμε αυτή τη δυνατότητα να εκφραζόμαστε, ουσιαστικά εκχωρώντας σε μηχανές ένα στοιχείο το οποίο τελικά είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ανθρώπινης φύσης, μπορεί μετά να αρχίσουμε να αναθέτουμε σε μηχανές και άλλες αποφάσεις που αφορούν το «τιμόνι» της ίδιας της ζωής των νέων μας.

Να, λοιπόν, πώς η γλώσσα αναδεικνύεται σε καταλύτη της εξέλιξης, αλλά τελικά και της δημοκρατίας σε μια κοινωνία. Μόνο έτσι, άλλωστε, και οι αυριανοί πολίτες θα γίνουν συνδιαμορφωτές της πραγματικότητας και όχι παθητικοί θεατές των εξελίξεων, με «όπλο» τη γλώσσα και όσα αυτή συνεπάγεται, με «όπλο» τον διάλογο και τα επιχειρήματα, την ομορφιά την οποία βρίσκει κανείς στο να εκφράζεται με ακρίβεια και με λιτότητα, είτε στον γραπτό είτε στον προφορικό λόγο.

Η καλή χρήση της γλώσσας σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει φλυαρία. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι στο σχολείο που είχα το προνόμιο να φοιτώ, στα τετράδια στα οποία γράφαμε τότε -και το τετράδιο αρχίζει να είναι μια ξεπερασμένη έννοια πια για τους νέους μας- υπήρχε ένα μικρό κείμενο στο οπισθόφυλλο, το οποίο έλεγε: «Ζητώ συγγνώμη που έκανα αυτό το κείμενο πιο μακρύ από ό,τι θα ήθελα. Δεν είχα χρόνο να το κάνω συντομότερο».

Λοιπόν, η στήριξη της Ελληνικής γλώσσας θεωρώ ότι είναι μία εθνική προτεραιότητα. Έχουμε 81 έδρες, προγράμματα σε 33 χώρες και πιστεύω ότι εδώ πράγματι, κ. Υπουργέ και κα Υπουργέ Παιδείας, μας δίνεται μία μεγάλη ευκαιρία.

Εδώ στη γλώσσα και τη δυνατότητα εκμάθησης της Ελληνικής, είτε της προφορικής είτε της γραπτής, η τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει ένα υπερπολύτιμο εργαλείο.

Τίποτα, προφανώς, δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη φυσική διδασκαλία, αλλά εδώ πράγματι μας δίνεται μια μεγάλη ευκαιρία να μπορέσουμε να «ανοίξουμε» την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας, όχι μόνο σε παιδιά τα οποία έλκουν με κάποιο τρόπο την καταγωγή τους από την Ελλάδα, και είναι πολλά αυτά, Ελληνόπουλα δεύτερης, τρίτης γενιάς στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Αυστραλία, τα οποία θα ήθελαν να μάθουν την ελληνική γλώσσα και προφανώς δεν μπορούμε να έχουμε δασκάλους ελληνικών παντού. Εκεί η τεχνολογία μπορεί, πράγματι, να είναι ένα πολύ σημαντικό εργαλείο και πιστεύω ότι στον τομέα αυτό σύντομα θα μπορέσουμε να δείξουμε μετρήσιμα αποτελέσματα.

Έχουμε να κάνουμε πολλή δουλειά, από την ουσιαστικότερη διδασκαλία, με έναν τρόπο που πραγματικά θα κάνει τα παιδιά να αγαπήσουν και τα αρχαία και τα νέα ελληνικά. Το πώς διδάσκουμε τα αρχαία στα σχολεία μας, με έναν τρόπο που δεν θα το αντιλαμβάνονται οι μαθητές μας ως αγγαρεία είναι κάτι το οποίο νομίζω ότι πρέπει να μας απασχολήσει όλους. Αλλά, βέβαια, και από την χρήση της Ελληνικής στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπου συχνά «κακοποιείται», πότε από την απαράδεκτη άγνοια των καθημερινών σχολιαστών και πότε από την προσπάθεια η εντύπωση να επικρατήσει της ουσίας.

Και όσο μεγάλη αξία μπορεί να έχει η ατάκα της στιγμής ή και το πόσο δύσκολο είναι να χωρέσεις μερικές φορές μία έννοια σε ένα tweet των 140 χαρακτήρων, υπάρχουν έννοιες που εκ των πραγμάτων απαιτούν περισσότερο χρόνο και στις οποίες πρέπει να δίνεται περισσότερος χώρος, προκειμένου αυτές να μπορούν να εκφραστούν με τον καλύτερο τρόπο.

Ας θυμηθούμε εδώ και τον Γιώργο Σεφέρη, που έγραφε ότι «έχουμε μία γλώσσα ανθεκτική, με εξαίρετες δυνατότητες, φτάνει να μην την κακομεταχειριζόμαστε», κάτι το οποίο ισχύει βέβαια και στην πολιτική επικοινωνία, ένα πεδίο στο οποίο, επίσης, η διατύπωση μπορεί να διαστρεβλώνεται και μέσα από τις διάφορες κομματικές αργκό. Τάχα μπορεί να δηλώνουν, υποτίθεται, μία ιδεολογική ταυτότητα, το αποτέλεσμα όμως μπορεί να είναι το λάθος ή ακόμα πιο συχνά και το ψέμα.

Ο Αναγνωστάκης μας προειδοποιούσε ότι οι λέξεις καρφώνονται «σαν πρόκες» και πράγματι, ο δημόσιος λόγος παράγει πράξη. Γι’ αυτό οφείλει να είναι αληθινός και η παραμόρφωση της γλώσσας συχνά παραμορφώνει και τον ίδιο τον λογισμό.

Να κλείσω πιο αισιόδοξα και να πω και πάλι πόσο σημαντικό είναι ότι σήμερα τα ελληνικά αναγνωρίζονται από την UNESCO ως μία παγκόσμια σταθερά και μία σημαντική πολιτιστική αξία.

Νομίζω ότι σήμερα μπορούμε όλοι να είμαστε υπερήφανοι. Είναι σωστό αυτό το οποίο είπατε ότι η προσπάθεια αυτή είναι ουσιαστικά διαχρονική. Έγινε πράξη όμως. Σημαντικοί συντελεστές της επιτυχίας, μάλιστα οι πιο πολλοί έχουν το ίδιο όνομα, ο Γιώργος Γεραπετρίτης, ο Υπουργός μας, ο Γιώργος Κώτσηρας, ο Γιώργος Κουμουτσάκος -θέλω να τον μνημονεύσω ξεχωριστά, διότι από το Παρίσι έκανε μία πολύ σπουδαία δουλειά-, ο κ. Γιώργος Μπαμπινιώτης κι ένας Γιάννης, βέβαια, ο Γιάννης Λοβέρδος, μαζί με τους συνεργάτες τους.

Όπως είπα και στην αρχή, είναι μία μεγάλη ευκαιρία αυτή η μέρα. Αξίζει να μην είναι απλά μία ημέρα τιμής ή να θυμόμαστε την ελληνική γλώσσα μόνο την 9η Φεβρουαρίου. Νομίζω ότι είναι μια μέρα η οποία θα έπρεπε να γίνει μια καινούργια αφετηρία, με διαρκή στόχο η γλώσσα μας να κατακτήσει τη θέση που της αρμόζει στο διεθνές στερέωμα της επικοινωνίας, της γνώσης και της σκέψης, όχι απλά να τη μιλούν πολύ περισσότεροι.

Εγώ παίρνω πάντα, ξέρετε, πολύ μεγάλη χαρά όταν πηγαίνω σε εκδηλώσεις και βλέπω παιδιά, νέα παιδιά του Δημοτικού, του Γυμνασίου, του Λυκείου, τα οποία εκφράζονται σε σωστά Ελληνικά.

Είναι κάτι το οποίο νομίζω ότι σε όλους μας, μας δίνει μία μεγάλη ικανοποίηση, γιατί, όπως έγραφε και ο Καζαντζάκης, «είναι μεγάλη, είναι μαγική η δύναμη μίας λέξης, με αυτήν μπορούμε να σώσουμε και να σωθούμε».

Σας ευχαριστώ πολύ.

Διαβάστε επίσης