Πλαστοί πίνακες και έργα τέχνης: Πότε πρέπει να πονηρευτείτε - Τα εξόφθαλμα Red Flags

Πάνω από 300 πλαστοί πίνακες Ελλήνων ζωγράφων και άλλοι 150, οι οποίοι είναι γνήσιοι, αλλά ελέγχονται τα παραστατικά απόκτησής τους, καθώς και 150.000 ευρώ των οποίων η προέλευση θα εξεταστεί επίσης, εντοπίστηκαν στην επιχείρηση του ελληνικού FBI σε αποθήκη ιδιοκτησίας του γνωστού γκαλερίστα στην περιοχή του Ελληνικού.

Η σκληρή αλήθεια είναι η εξής: O κόσμος της τέχνης είναι γεμάτος πλαστά έργα. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι έως και το ήμισυ των έργων τέχνης που κυκλοφορούν σήμερα ενδέχεται να είναι πλαστά ή να έχουν αποδοθεί λανθασμένα σε κάποιον άλλο δημιουργό. Ο αριθμός αυτός μπορεί να φαίνεται συγκλονιστικός, αλλά γίνεται κατανοητός αν σκεφτεί κανείς τι διακυβεύεται. Έργα εμβληματικών καλλιτεχνών όπως ο Πικάσο, ο Γουόρχολ ή ο Μονέ μπορούν να πιάσουν εκατομμύρια σε δημοπρασίες. Αυτές οι εκπληκτικά υψηλές τιμές δημιουργούν τις ιδανικές συνθήκες για να παρασύρουν έμπειρους πλαστογράφους και κάθε λογής απατεώνες.

Ο Τόμας Χόβινγκ, πρώην διευθυντής του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης στη Νέα Υόρκη, έχει υποδείξει ότι περίπου το 40% των έργων τέχνης που διατίθενται προς πώληση είναι πλαστά. Ο Γιαν Βάλτερ, επικεφαλής του Ινστιτούτου Εμπειρογνωμόνων Καλών Τεχνών, εκτιμά το ποσοστό αυτό στο 50%.

Πώς μπορεί λοιπόν κάποιος να εντοπίσει την απάτη;

Προειδοποιητικά σημάδια κατά την αγορά

Οι ειδκοί απαντούν:

Πριν καν κοιτάξετε τις πινελιές, σταματήστε για λίγο και εξετάστε τις συνθήκες της πώλησης. Το πλαίσιο έχει σημασία. Μεγάλη σημασία.

Αν η τιμή φαίνεται πολύ καλή για να είναι αληθινή, συνήθως είναι. Τα ποιοτικά έργα τέχνης από διάσημους καλλιτέχνες σπάνια είναι φθηνά, ακόμα κι αν ο πωλητής ισχυρίζεται ότι προσφέρει μια «ειδική προσφορά» ή λέει ότι «πρέπει να πουλήσει γρήγορα». Οι απατεώνες εκμεταλλεύονται την επιθυμία μας να βρούμε μια ευκαιρία, γνωρίζοντας ότι ο ενθουσιασμός μπορεί να θολώσει την κρίση μας.

Ένα άλλο σημαντικό προειδοποιητικό σημάδι; Αμφίβολα ή ελλιπή έγγραφα. Πάντα ζητήστε την κατάλληλη τεκμηρίωση. Αυτή περιλαμβάνει πιστοποιητικά γνησιότητας, αρχεία προέλευσης (που καταγράφουν το ιστορικό ιδιοκτησίας του έργου τέχνης), λεπτομέρειες αποκατάστασης και πρωτότυπα τιμολόγια. Ένας νόμιμος πωλητής δεν θα διστάσει να τα προσκομίσει. Αν όμως ο πωλητής αγνοήσει το αίτημά σας ή φαίνεται αόριστος, να είστε σε υψηλή ετοιμότητα.

Ένα αξιομνημόνευτο παράδειγμα αφορά τη λεγόμενη συλλογή «Fabergé». Μια εκτιμήτρια, η Elizabeth von Habsburg, εντόπισε, όπως είναι γνωστό, ασυνέπειες στα συνοδευτικά έγγραφα πριν καν δει τα ίδια τα αντικείμενα. Τα έγγραφα αρκούσαν για να αποκαλύψουν την απάτη.

Επίσης, προσέξτε τις τακτικές πίεσης. Αν ένας πωλητής σας πιέζει να πάρετε μια απόφαση ή λέει ότι υπάρχει άλλος αγοραστής που περιμένει, αυτό είναι red flag. Τα αυθεντικά έργα τέχνης παραμένουν αυθεντικά και αύριο. Πάρτε τον χρόνο σας, κάντε την έρευνά σας και μην αφήνετε ποτέ την επείγουσα ανάγκη να σας ωθήσει σε μια βιαστική απόφαση.

Τέλος, ακούστε το ένστικτό σας. Αν κάτι σας φαίνεται περίεργο — είτε είναι η συμπεριφορά του πωλητή, η ιστορία πίσω από το έργο, είτε απλώς μια ακαθόριστη αίσθηση ανησυχίας — εμπιστευτείτε αυτό το προαίσθημα. Είναι το καλύτερο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης που έχετε.

Εξέταση του έργου τέχνης

Μόλις έχετε το έργο μπροστά σας, ήρθε η ώρα να παίξετε τον ντετέκτιβ.

-Στυλ και ποιότητα

Ξεκινήστε μελετώντας το στυλ του έργου τέχνης. Ταιριάζει με τα γνωστά χαρακτηριστικά του καλλιτέχνη που το υποτίθεται ότι έχει δημιουργήσει; Οι καλλιτέχνες αναπτύσσουν διακριτικές συνήθειες με την πάροδο του χρόνου: μοτίβα πινελιών, χρωματικές παλέτες, θεματολογία, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο συνθέτουν τις σκηνές τους.

Ένας έμπειρος πλαστογράφος μπορεί να μιμηθεί αυτά τα χαρακτηριστικά, αλλά οι λεπτές διαφορές συχνά τον προδίδουν. Συγκρίνετε το έργο με επαληθευμένα έργα — πολλές συλλογές μουσείων και αρχεία δημοπρασιών είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο. Αναζητήστε ασυνέπειες στην τεχνική ή περίεργες επιλογές στη σύνθεση.

Στη συνέχεια, εξετάστε προσεκτικά την υπογραφή. Ακούγεται προφανές, αλλά οι πλαστές υπογραφές είναι εκπληκτικά συχνές — και μερικές φορές, εξωφρενικά κακές. Μια διαβόητη υπόθεση αφορούσε έναν πλαστό πίνακα του Τζάκσον Πόλοκ που πωλήθηκε για 280.000 δολάρια, όπου το όνομα του καλλιτέχνη ήταν γραμμένο λάθος ως «Pollok».

Συνήθως, όμως, τα στοιχεία είναι πιο διακριτικά. Ελέγξτε αν η θέση της υπογραφής ταιριάζει με τις γνωστές συνήθειες του καλλιτέχνη. Φαίνεται φυσική ή σαν να προστέθηκε εκ των υστέρων; Η σύγκριση υπογραφών από πιστοποιημένα έργα μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό ανακολουθιών.

-Υλικά και Εποχή

Τώρα, αξιολογήστε τα υλικά. Ο καμβάς, το χαρτί ή το ξύλο φαίνονται κατάλληλα για την εποχή; Τα χρωστικά είναι συμβατά με αυτά που θα χρησιμοποιούσε ο καλλιτέχνης;

Πολλοί πλαστογράφοι κάνουν λάθη σε αυτό το σημείο. Πριν από μερικά χρόνια, ένας υποτιθέμενος πίνακας του 17ου αιώνα του Frans Hals αποκαλύφθηκε ως πλαστός όταν επιστήμονες ανακάλυψαν ότι περιείχε μια σύγχρονη χρωστική ουσία που δεν υπήρχε το 1600.

Ακόμη και χωρίς εργαστήριο, μπορείτε να εντοπίσετε βασικά σημάδια. Μήπως ο πίνακας φαίνεται αφύσικα καινούριος για την ηλικία που ισχυρίζεται ότι έχει; Ή, αντίθετα, μήπως φαίνεται τεχνητά παλαιωμένος; Οι πλαστογράφοι συχνά προσπαθούν να μιμηθούν την πατίνα λεκιάζοντας τους καμβάδες με τσάι ή χημικά. Οι γνήσιες παλιές ζωγραφιές παρουσιάζουν συνήθως κρακελάρισμα (ένα λεπτό δίκτυο ρωγμών) και άλλα σημάδια φυσικής γήρανσης.

Τέλος, ελέγξτε το πίσω μέρος του έργου τέχνης. Ετικέτες γκαλερί, παλιά υλικά πλαισίωσης και αυτοκόλλητα εκθέσεων μπορούν όλα να παρέχουν πολύτιμα στοιχεία. Αν το πίσω μέρος φαίνεται ύποπτα άψογο ή βιαστικά συναρμολογημένο, ερευνήστε πιο βαθιά.

-Τεκμηρίωση και προέλευση

Στον κόσμο της τέχνης, η προέλευση είναι τα πάντα. Είναι η ιστορία του πού έχει βρεθεί το έργο τέχνης — και έχει την ίδια σημασία με την ίδια την τέχνη.

Ένα γνήσιο έργο ενός γνωστού καλλιτέχνη θα πρέπει να έχει ένα ιστορικό τεκμηρίωσης: τιμολόγια γκαλερί, ιστορικό εκθέσεων, αρχεία δημοπρασιών ή συμπερίληψη στον κατάλογο raisonné του καλλιτέχνη (μια επίσημη λίστα των έργων του). Αν και δεν θα έχει κάθε έργο τέχνης μια απόλυτα τακτοποιημένη προέλευση, σημαντικά κενά θα πρέπει να εγείρουν ερωτήματα.

Προσοχή όμως: η προέλευση μπορεί επίσης να πλαστογραφηθεί. Οι απατεώνες γίνονται όλο και πιο εξελιγμένοι, δημιουργώντας μερικές φορές πλαστά πιστοποιητικά γνησιότητας ή χρησιμοποιώντας κατάχρηση τα ονόματα πραγματικών εμπειρογνωμόνων.

Επαληθεύετε πάντα τα έγγραφα ανεξάρτητα. Εάν ένα πιστοποιητικό αναφέρει έναν εμπειρογνώμονα ή μια γκαλερί, επικοινωνήστε απευθείας μαζί τους για να επιβεβαιώσετε τη νομιμότητά του. Οι αξιόπιστοι εμπειρογνώμονες συνήθως δεν έχουν πρόβλημα να επιβεβαιώσουν εάν εξέδωσαν ένα πιστοποιητικό. Διασταυρώστε ημερομηνίες, ονόματα και γεγονότα στην προέλευση. Μια μικρή ασυνέπεια μπορεί να είναι αθώα, αλλά πολλές προειδοποιητικές ενδείξεις συσσωρεύονται.

Και αν ο πωλητής ισχυρίζεται ότι το έργο τέχνης προέρχεται από μια γνωστή συλλογή, μην διστάσετε να το ερευνήσετε. Ορισμένες συλλογές είναι γνωστές στο κοινό και οι πωλήσεις τους είναι τεκμηριωμένες. Χρησιμοποιήστε κάθε πόρο που έχετε στη διάθεσή σας.

Να θυμάστε: το χαρτί μπορεί να ψεύδεται. Αλλά λίγη έρευνα μπορεί να αποκαλύψει την αλήθεια.

-Ζητώντας βοήθεια από ειδικούς

Ακόμη και το πιο οξυδερκές μάτι έχει τα όριά του. Όταν έχετε αμφιβολίες, απευθυνθείτε στους επαγγελματίες.

Αν σκέφτεστε να κάνετε μια ακριβή αγορά, η πρόσληψη ενός πιστοποιητή έργων τέχνης ή ενός εξειδικευμένου εκτιμητή είναι μια σοφή κίνηση. Αυτοί οι ειδικοί μπορούν να εντοπίσουν προειδοποιητικά σημάδια που είναι αόρατα στον μέσο συλλέκτη, από λεπτές στυλιστικές ανακρίβειες έως αμφισβητήσιμα υλικά.

Ακόμα καλύτερα, πολλές κληρονομιές ή ιδρύματα διακεκριμένων καλλιτεχνών διαθέτουν επιτροπές πιστοποίησης. Αυτοί οι ειδικοί διατηρούν αρχεία των έργων του καλλιτέχνη και συχνά μπορούν να εκδώσουν επίσημη γνωμοδότηση. Ομοίως, οι μεγάλοι οίκοι δημοπρασιών και οι αξιόπιστοι έμποροι διαθέτουν εσωτερικούς εμπειρογνώμονες που διεξάγουν διεξοδικούς ελέγχους πριν καταχωρήσουν έργα προς πώληση.

Για έργα υψηλής αξίας, η εγκληματολογική ανάλυση είναι ανεκτίμητη. Οι επιστημονικές δοκιμές μπορούν να αποκαλύψουν κρυμμένα στρώματα χρώματος, να αναγνωρίσουν σύγχρονα χρωστικά ή ακόμη και να χρονολογήσουν τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν στο έργο τέχνης. Εργαλεία όπως η φασματοσκοπία υπέρυθρων, η φθορισμός ακτίνων Χ (XRF) και η χρονολόγηση με άνθρακα έχουν φέρει επανάσταση στην πιστοποίηση της αυθεντικότητας των έργων τέχνης.

Πάρτε για παράδειγμα την περίπτωση του Wolfgang Beltracchi — ενός δεξιοτέχνη πλαστογράφου που ξεγέλασε τους ειδικούς για δεκαετίες. Η πτώση του δεν προήλθε από ένα λάθος του πινέλου, αλλά από εγκληματολογικές δοκιμές που ανίχνευσαν σύγχρονη λευκή χρωστική τιτανίου σε έναν πίνακα που υποτίθεται ότι χρονολογείται από το 1914.

Τέλος, αν προχωρήσετε στην αγορά, προσπαθήστε να εξασφαλίσετε γραπτή εγγύηση γνησιότητας από τον έμπορο. Οι αξιόπιστοι πωλητές συχνά την παρέχουν, προσθέτοντας ένα επίπεδο νομικής προστασίας σε περίπτωση που το έργο τέχνης αποδειχθεί αργότερα πλαστό.

Mε πληροφορίες από Composition Gallery

Διαβάστε επίσης