Το δίχτυ ασφαλείας που διαθέτει η ΕΕ στις περιπτώσεις καταστροφών χρειάζεται επιδιόρθωση
Το rescEU δημιουργήθηκε το 2019 στο πλαίσιο του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης (ΜΠΠΕ) ως το στρατηγικό αποθεματικό ικανοτήτων και αποθεμάτων της ΕΕ για την αντιμετώπιση καταστροφών
Το απόθεμα rescEU έχει εξελιχθεί σε σημαντικό εφεδρικό μέσο για την αντιμετώπιση καταστροφών στην Ευρώπη, καθώς η συμβολή του είναι πολύτιμη σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.
Ωστόσο, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), αδυναμίες στον σχεδιασμό της ανάπτυξης ικανοτήτων στάθηκαν εμπόδιο στην υλοποίηση και τη βιωσιμότητα των έργων.
Το ΕΕΣ ζητά να ληφθούν μέτρα με σκοπό την καλύτερη ευθυγράμμιση της χρηματοδότησης με τις πραγματικές ανάγκες, την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, την απλούστευση της απόδοσης εξόδων για αποστολές έκτακτης ανάγκης και τη διασφάλιση της ετοιμότητας των ικανοτήτων για ανάπτυξη και μετά την περάτωση των έργων.
Το rescEU δημιουργήθηκε το 2019 στο πλαίσιο του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης (ΜΠΠΕ) ως το στρατηγικό αποθεματικό ικανοτήτων και αποθεμάτων της ΕΕ για την αντιμετώπιση καταστροφών.
Αρχικός σκοπός του ήταν να παρέχει πυροσβεστικά αεροσκάφη και ελικόπτερα, σε συνέχεια των δασικών πυρκαγιών που έπληξαν μεγάλες περιοχές της Ευρώπης το 2017.
Έκτοτε διευρύνθηκε για να συμπεριλάβει στοιχεία όπως κινητά νοσοκομεία, προσωρινά καταλύματα, ιατρικά εφόδια και εξοπλισμό για την αντιμετώπιση χημικών, βιολογικών, ραδιολογικών και πυρηνικών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.
Ο ρόλος του έχει ενισχυθεί, καθώς η Ευρώπη αντιμετωπίζει ολοένα συχνότερες και πιο σύνθετες κρίσεις, όπως καταστροφές που σχετίζονται με το κλίμα, πανδημίες όπως η COVID-19 και τις συνέπειες του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.
Μεταξύ 2020 και 2024, ο ΜΠΠΕ ενεργοποιήθηκε 657 φορές, δηλαδή τέσσερις φορές περισσότερο σε σχέση με την προηγούμενη πενταετία.
Κατά τη δημοσιονομική περίοδο 2021-2027, στο rescEU έχουν διατεθεί 2,9 δισ. ευρώ από τα 3,7 δισ. ευρώ που διέθετε ο ΜΠΠΕ.
«Καμία αμφιβολία δεν χωρά ως προς την αξία του rescEU, του στρατηγικού αποθέματος έκτακτης ανάγκης της ΕΕ, που έρχεται να συνδράμει όταν οι ικανότητες σε εθνικό επίπεδο φτάνουν σε οριακό σημείο», δήλωσε ο κ.George Marius Hyzler, μέλος του ΕΕΣ και αρμόδιος για τον έλεγχο.
«Ωστόσο, για να είναι αποτελεσματικότερο, πρέπει η μελλοντική ενωσιακή χρηματοδότηση να είναι καλύτερα στοχευμένη, τα έργα να σχεδιάζονται κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η βιωσιμότητά τους και οι διαδικασίες απόδοσης εξόδων για δράσεις απόκρισης να απλουστευθούν.»
Το κλιμάκιο ελέγχου διαπίστωσε ότι, παρόλο που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέπτυσσε τις ικανότητες rescEU με βάση τα εντοπιζόμενα κενά, τα επίπεδα χρηματοδότησης δεν συνδέονταν πάντοτε άμεσα με τις εκτιμώμενες ανάγκες.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, δεν ήταν πλήρως ενήμερη, καθώς η πρόσβασή της σε εμπιστευτικά δεδομένα ήταν περιορισμένη για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Το rescEU έχει συμβάλει σημαντικά στην ευρωπαϊκή πολιτική προστασία με τη χρηματοδότηση και την ανάπτυξη βασικών ικανοτήτων για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.
Το ΕΕΣ επισημαίνει ότι η απόκρισή του υπήρξε αποτελεσματική στις περιπτώσεις στις οποίες ζητήθηκε βοήθεια και ότι θα μπορούσε να προσαρμοστεί γρήγορα σε νέα είδη καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.
Ωστόσο, η υλοποίηση των έργων σκόνταψε σε προβλήματα με τον σχεδιασμό των προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, σε καθυστερήσεις στη σύναψη δημόσιων συμβάσεων και σε ανεπαρκή μέριμνα για τη διατήρηση ορισμένων έργων μετά την ημερομηνία λήξης τους.
Το ΕΕΣ διαπίστωσε επίσης ότι η Επιτροπή και τα κράτη-μέλη δεν αξιοποίησαν στο έπακρο τις ευκαιρίες συνεργασίας για τη δημιουργία κοινού αποθέματος.
Οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, ανταγωνιστικές από τη φύση τους, δεν ευνόησαν τις κοινές αγορές, παρόλο που είναι πιθανό οι κοινές συμβάσεις να είχαν συμβάλει στην ανάπτυξη των ικανοτήτων rescEU.
Μεταξύ των έργων που αξιολόγησε, το κλιμάκιο ελέγχου εντόπισε μόνον ένα στο οποίο η σύναψη της σύμβασης διευκολύνθηκε από την ύπαρξη συμφωνίας-πλαισίου.
Επιπλέον, οι εθνικές αρχές έπρεπε να υποβάλουν χωριστά αιτήματα απόδοσης εξόδων για τις επιμέρους επιχορηγήσεις για δράσεις απόκρισης, γεγονός που επιβάρυνε τη διαδικασία και καθυστέρησε ενίοτε την υποβολή των αιτημάτων.
Στο πλαίσιο του ελέγχου, το ΕΕΣ εξέτασε πώς η Επιτροπή σχεδίασε, χρηματοδότησε και ανέπτυξε ικανότητες rescEU μεταξύ του 2022 και του 2024.
Το κλιμάκιο ελέγχου ανέλυσε προσκλήσεις υποβολής προτάσεων, χρηματοδοτούμενα έργα και δράσεις απόκρισης και πραγματοποίησε επισκέψεις στη Γαλλία, στην Ιταλία, στην Πολωνία και στη Φινλανδία.
Η χρηματοδότηση δεν συνδέεται πάντα άμεσα με συγκεκριμένες ανάγκες και αυτό οφείλουν να το διορθώσουν άμεσα τα κράτη-μέλη της ΕΕ.
