Φεβρουάριος 1914: Η ανακήρυξη της Αυτονομίας της Βορείου Ηπείρου

Μετά το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (17/30 Δεκεμβρίου 1913), με το οποίο καθορίζονταν τα όρια του νεοσύστατου αλβανικού κράτους, το Δέλβινο, η Χιμάρα, η Κορυτσά, το Αργυρόκαστρο, οι Άγιοι Σαράντα και το Τεπελένι παραχωρήθηκαν στην Αλβανία.

Η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε πολλά περιθώρια ελιγμών καθώς διακυβεύονταν παράλληλα το μέλλον των νησιών του Αιγαίου. Στις 13 Φεβρουαρίου 1914 με νότα (διπλωματική διακοίνωση) οι Μεγάλες Δυνάμεις παραχωρούσαν στην Ελλάδα τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, εκτός από την Ίμβρο, την Τένεδο και το Καστελλόριζο, το οποίο δεν είχε περάσει στα χέρια των Ιταλών, όπως τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα, καθώς οι κάτοικοί του, την 1/13 Μαρτίου 1913 εκδίωξαν την τουρκική φρουρά και κήρυξαν την ένωσή τους με την Ελλάδα, η οποία ωστόσο δεν έγινε αποδεκτή από τις ευρωπαϊκές Δυνάμεις. Θα έπρεπε όμως, για να αποκτήσει πλήρη κυριαρχία στα νησιά και να μπορέσει να τα οχυρώσει η χώρα μας, να εκκενώσει τη Βόρειο Ήπειρο από τα ελληνικά στρατεύματα. Η αποχώρηση θα ξεκινούσε από τον καζά της Κορυτσάς, την 1η Μαρτίου 1914 και θα συνεχιζόταν με τους υπόλοιπους καζάδες, με τελευταίο αυτόν του Δέλβινου στις 31/3/1914. Ακόμα, οι Μεγάλες Δυνάμεις ζήτησαν από την Ελλάδα να εγγυηθεί ότι δεν θα αντιδράσει και δεν θα ενθαρρύνει οποιαδήποτε κίνηση των Βορειοηπειρωτών ενάντια στις αποφάσεις τους!

Οι έντονες αντιδράσεις των Βορειοηπειρωτών

Η ελληνική κυβέρνηση, αλλά και ολόκληρος ο ελληνικός λαός παρά τη μεγάλη θλίψη και απογοήτευση αναγκάστηκαν να αποδεχθούν τις αποφάσεις των Ευρωπαίων.

Όμως οι Βορειοηπειρώτες δεν μπορούσαν να συμβιβαστούν με την κατάφωρη αδικία. Οργάνωσαν στρατιωτικές μονάδες που έλαβαν το όνομα «Ιεροί Λόχοι», με σκοπό την ένωση με την Ελλάδα. Η ελληνική κυβέρνηση είχε προμηθεύσει μόνο τον Σπυρομήλιο στη Χιμάρα με 500 όπλα, αλλά δεν είχε φροντίσει να δοθούν στους Βορειοηπειρώτες όπλα του Ελληνικού Στρατού που εγκατέλειπε τις περιοχές τους. Ο Βενιζέλος όμως δήλωνε, τηρώντας επαμφοτερίζουσα στάση, ότι δεν θα μπορούσε να εμποδίσει τα όπλα αυτά να φτάσουν στη Βόρειο Ήπειρο.

Στο μεταξύ, ο Μητροπολίτης Αργυροκάστρου Βασίλειος κάλεσε σε γενική κινητοποίηση τους Βορειοηπειρώτες κάνοντας έκκληση για Πανηπειρωτική συνέλευση. Αυτή έγινε στο Αργυρόκαστρο στις 9/2/1914. Εκδόθηκε διακοίνωση με την οποία οι Βορειοηπειρώτες κατηγορούσαν τις Μεγάλες Δυνάμεις για την εγκληματική τους ενέργεια σε βάρος της ελληνικότατης Βορείου Ηπείρου. Οι «πολιτισμένοι» Ευρωπαίοι δεν έδωσαν καμία σημασία στις εκκλήσεις αυτές. Οι Βορειοηπειρώτες εξέλεξαν ως επιτροπή αγώνα, τον Στρατηγό Παναγιώτη Δαγκλή, τον πολιτικό Γεώργιο Ζωγράφο και τους Μητροπολίτες Αργυροκάστρου, Κορυτσάς και Κονίτσης, με απόλυτη δικαιοδοσία, ως το τέλος του αγώνα.

Ο Δαγκλής δεν δέχθηκε και έγινε πρόταση στον Αντισυνταγματάρχη του Ελληνικού Στρατού, Βορειοηπειρώτη Δημήτριο Δούλη, καταγόμενο από τη Νίβιτσα Δρόπολης να αναλάβει αυτός τη θέση του Δαγκλή. Ο Δούλης δέχτηκε με χαρά την πρόταση, απαντώντας ως εξής:

Χιμάρα, 7η Φεβρουαρίου 1914

Μητροπολίτην Δρυϊνουπόλεως, Αργυροκάστρου

«Ευγνωμονών δια προτίμησιν, δηλώ ότι τούτο ήτο το όνειρο της ζωής μου ν’ αποθάνω δια την γενέτειραν. Τιθέμενος διαταγάς σας, παρακαλώ επισπεύσατε ενέργειαν. Τούτο επιβάλλει συμφέρον Πατρίδος. Δημήτριος Δούλης, Αντισυνταγματάρχης».

Στις 9 Φεβρουαρίου 1914, ο θρυλικός Σπυρομήλιος κήρυξε την αυτονομία της Χιμάρας. Η ελληνική κυβέρνηση, μην γνωρίζοντας ότι ο στρατιωτικός διοικητής Χιμάρας Δούλης είχε προσχωρήσει στο αυτονομιστικό κίνημα διέταξε, μέσω του Διοικητή του Ε’ Σώματος Στρατού Παπούλα, από τα Ιωάννινα, τον Βορειοηπειρώτη Αντισυνταγματάρχη να συλλάβει τον Σπυρομήλιο (!), κάτι που φυσικά δεν έγινε…

Η ανακήρυξη της «Αυτόνομης Δημοκρατίας της Βορείου Ηπείρου»

Παρά τις αυστηρές διαταγές της ελληνικής κυβέρνησης, που οφειλόταν και στις πιέσεις των Μεγάλων Δυνάμεων, να μην εμποδιστεί η παράδοση της Βορείας Ηπείρου στην Αλβανία, αλλά και να μην υπάρξει ενίσχυση των Βορειοηπειρωτών, εκατοντάδες στρατιωτικοί και πολίτες έσπευσαν να βοηθήσουν τους τελευταίους. Για μία ακόμα φορά, μετά τη Μακεδονία, οι Κρητικοί έδωσαν το παρών στον αγώνα, αυτή τη φορά των Βορειοηπειρωτών. Δύο μεγάλα Σώματα Κρητικών εθελοντών υπό τον Γεώργιο Αναγνωστάκη και ένα Αιτωλοακαρνάνων, με αρχηγό τον χρυσό ολυμπιονίκη της Σκοποβολής το 1896 στην Αθήνα, Παντελή Καρασεβδά (1877-1946) έσπευσαν στην επαρχία της Κολώνιας και ενίσχυσαν τον Γενικό Αρχηγό της περιοχής Νικόλαο Τσίπουρο. Είναι χαρακτηριστικό, ότι ο Καρασεβδάς πήρε μέρος στην Κρητική Επανάσταση (1897), στον ελληνοτουρκικό πόλεμο, το ίδιο έτος, στον Μακεδονικό Αγώνα (1904-1906), πολέμησε στη Σάμο (1912), στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913), στον αυτονομιακό αγώνα της Βορείου Ηπείρου (1914), ήταν αυτός που κατέλαβε το Σκρα (1918) για λογαριασμό των Γάλλων, ενώ πήρε μέρος και στη Μικρασιατική Εκστρατεία, με το θρυλικό 5/42 Ευζωνικό Σύνταγμα του Πλαστήρα! Τιμήθηκε με δεκάδες παράσημα και μετάλλια ανδρείας και έφτασε στον βαθμό του Υποστράτηγου, κάτι πρωτοφανές για έφεδρο αξιωματικό!

Βλέποντας οι Βορειοηπειρώτες ότι δεν επρόκειτο η ελληνική κυβέρνηση να αλλάξει στάση και φοβούμενοι ότι μετά την αποχώρηση του Ελληνικού Στρατού, οι αλβανικές δυνάμεις θα καταλάμβαναν τμηματικά τα εδάφη τους αποφάσισαν να ανακηρύξουν την «Αυτόνομη Δημοκρατία της Βορείου Ηπείρου». Για το πότε ακριβώς έγινε αυτή η ανακήρυξη υπάρχουν διάφορες ημερομηνίες: 17 ή 18 Φεβρουαρίου και 28 Φεβρουαρίου. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό, στο ότι η ανακήρυξη της Αυτονόμου Πολιτείας της Βορείου Ηπείρου» έγινε σε διαφορετικές ημερομηνίες στις πόλεις της.

Πάντως, για πρώτη φορά η σημαία της Αυτόνομης Βορείου Ηπείρου υψώθηκε στη θέση Άσμακα, έξω από το Αργυρόκαστρο, στις 17/12/1914, ενώ την επομένη, 18/2/1914, η Προσωρινή Κυβέρνηση της Β. Ηπείρου έστειλε τηλεγράφημα στη Διεθνή Επιτροπή Εθνολογικής Έρευνας, στην οποία γνωστοποιεί την ανακήρυξη της αυτονομίας.

Πρόεδρος της Προσωρινής Κυβέρνησης ανέλαβε ο Γεώργιος Χρηστάκης Ζωγράφος (1863-1918), έως τότε Γενικός Διοικητής Ηπείρου, γιος του μεγάλου εθνικού ευεργέτη Χρηστάκη Ζωγράφου. Ο Γ. Χ. Ζωγράφος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, αλλά καταγόταν από το Κεστοράτι Αργυροκάστρου. Τα άλλα μέλη της κυβέρνησης ήταν οι Υπουργοί: Αλέξανδρος Καραπάνος (Εξωτερικών), Δημήτριος Δούλης (Στρατιωτικών), Ιωάννης Παρμενίδης (Οικονομίας) και ο Μητροπολίτης Δρυϊνουπόλεως – Αργυροκάστρου Βασίλειος (Παιδείας και Θρησκευτικών). Η προκήρυξη, μέσω του τηλεγραφήματος προς τη Διεθνή Επιτροπή Εθνολογικής Έρευνας, την οποία υπέγραφαν και οι Μητροπολίτες Κορυτσάς Γερμανός και Βελάς - Κονίτσης Σπυρίδων, ανέφερε ότι οι Μεγάλες Δυνάμεις αγνόησαν την επιθυμία τους για ένωση με την Ελλάδα ή αυτονομίας, ακόμα και μέσα στα πλαίσια της Αλβανίας. Έτσι, οι Βορειοηπειρώτες είναι υποχρεωμένοι να υπερασπίσουν με κάθε τρόπο την ακεραιότητα και την ελευθερία του τόπου τους. Πρωτεύουσα της Αυτόνομης Δημοκρατίας ήταν το Αργυρόκαστρο και σ’ αυτήν περιλαμβάνονταν η Χιμάρα, το Δέλβινο, οι Άγιοι Σαράντα και η Πρεμετή. Αργότερα εντάχθηκε σ’ αυτή και η Κορυτσά. Ο Ζωγράφος, στην ίδια προκήρυξη ενημέρωνε ότι οποιαδήποτε προσπάθεια της αλβανικής Χωροφυλακής να περάσει τα σύνορα του κράτους της Βορείου Ηπείρου, θα αντιμετωπιζόταν με τα όπλα.

Οι συγκρούσεις που οδήγησαν στο Πρωτόκολλο της Κέρκυρας (4/17 Μαΐου 1914)

Με βάση τη συμφωνία που είχε υπογράψει η κυβέρνηση Βενιζέλου, ο Στρατιωτικός Διοικητής Κορυτσάς, Συνταγματάρχης Αλέξανδρος Κοντούλης παρέδωσε την πόλη στην αλβανική Χωροφυλακή που μόλις είχε σχηματιστεί, ενώ απείλησε με συλλήψεις όποιους ύψωναν τη σημαία της Αυτόνομης Βορείου Ηπείρου.

Οι Βορειοηπειρώτες , με τους Ιερούς Λόχους συγκρούστηκαν με τους Αλβανούς σε πολλά μέρη. Αρχικά κατέλαβαν την Ερσέκα, το Φράσαρι και την Κορυτσά, με επικεφαλής τους οπλαρχηγούς Σούλιο και Σαμαρά. Όμως, καθώς οι δυνάμεις αυτές δεν ενισχύθηκαν έγκαιρα, οι Αλβανοί, πολυπληθέστεροι ανακατέλαβαν την Κορυτσά, η οποία ελευθερώθηκε από τον Ελληνικό Στρατό στις 25/6/1914. Ωστόσο, παρά τη βοήθεια Ολλανδών και Ιταλών προς τους Αλβανούς, οι Βορειοηπειρώτες επικρατούσαν παντού. Τα μέλη της Διεθνούς Επιτροπής Krab (Γενικός Πρόξενος της Αυστροουγγαρίας), Winckel (Γενικός Πρόξενος της Γερμανίας), Krajewski (Γενικός Πρόξενος της Γαλλίας), Lamb (Γενικός Πρόξενος της Μ. Βρετανίας), Leoni (Γενικός Πρόξενος της Ιταλίας) και Frashari (Ειδικός αντιπρόσωπος της Αλβανίας) βλέποντας ότι οι Αλβανοί κινδυνεύουν σοβαρά με διάλυση, ζήτησαν από την Προσωρινή Κυβέρνηση της Β. Ηπείρου συμβιβασμό. Αυτός, επιτεύχθηκε με το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας (4/17 Μαΐου 1914).

Σύμφωνα με αυτό η Βόρεια Ήπειρος αποκτούσε αυτονομία, υπό την αιγίδα του πρίγκιπα της Αλβανίας Wied, ο οποίος δεν είχε ουσιαστικά καμία εξουσία, η αλβανική κυβέρνηση θα διόριζε τους κυβερνήτες των περιοχών της Β. Ηπείρου, η Χωροφυλακή και ο Στρατός, θα απαρτιζόταν αποκλειστικά από αυτόχθονες, στα σχολεία τα μαθήματα θα διδάσκονταν στα Ελληνικά, εκτός από τις τρεις πρώτες τάξεις του Δημοτικού, όπου θα γινόταν χρήση και της αλβανικής. Η θρησκευτική διδασκαλία θα γινόταν αποκλειστικά στα Ελληνικά, ενώ τα παραπάνω μέτρα, θα τελούσαν υπό την εγγύηση των Μεγάλων Δυνάμεων. Ο Σπυρομήλιος και ο Χιμαριώτες δεν υπέγραψαν το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας και δικαιώθηκαν. Η έκρηξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου βρήκε την Αλβανία σε χαώδη κατάσταση. Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας δεν εφαρμόστηκε ποτέ, μέχρι σήμερα. Τελικά, οι Μεγάλες Δυνάμεις έδωσαν εντολή στην Ελλάδα να απελευθερώσει τη Β. Ήπειρο, κάτι που έγινε μέσα σε διάστημα λίγων ημερών (19/10/1914-1/11/1914). Η Προσωρινή Κυβέρνηση της Βορείου Ηπείρου δεν είχε λόγω ύπαρξης. Παρέδωσε τις εξουσίες της στις ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις και η γαλανόλευκη κυμάτιζε ξανά στην πολύπαθη Βόρειο Ήπειρο…

Διαβάστε επίσης