Αμαζόνιος: Το νεογέννητο αγοράκι που διασώζει φυλή... τριών γυναικών από την εξαφάνιση

Η Πουγκάπια και οι κόρες της, Άιγκα και Μπαμπάρου, ζούσαν για χρόνια ως τα μόνα επιζώντα μέλη των Akuntsu, μιας αυτόχθονης φυλής του Αμαζονίου, που αποδεκατίστηκε από την καταστροφή του τροπικού δάσους. Καθώς γερνούσαν, χωρίς να έχουν αποκτήσει παιδιά, πολλοί περίμεναν ότι οι Akuntsu θα εξαφανιστούν όταν οι γυναίκες πεθάνουν.

Αυτό άλλαξε τον Δεκέμβριο, όταν η 40χρονη Μπαμπάρου, η νεότερη από τις τρεις, γέννησε ένα αγόρι. Η άφιξη του Άκιπ έφερε ελπίδα όχι μόνο για τη γενιά των Akuntsu, αλλά και για τις προσπάθειες προστασίας του εξίσου ευάλωτου τροπικού δάσους.

«Αυτό το παιδί δεν είναι μόνο σύμβολο της αντίστασης της φυλής των Akuntsu, αλλά και πηγή ελπίδας για τις αυτόχθονες φυλές», δήλωσε η Χοένια Γουαπιτσάνα, πρόεδρος της βραζιλιάνικης υπηρεσίας προστασίας των αυτόχθονων λαών, γνωστής ως Funai. «Αντιπροσωπεύει το πόσο απαραίτητη είναι η αναγνώριση, η προστασία και η διαχείριση αυτής της γης».

Η προστασία των αυτοχθόνων εδαφών θεωρείται ευρέως ως ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για τον περιορισμό της αποδάσωσης στον Αμαζόνιο, το μεγαλύτερο τροπικό δάσος του κόσμου και βασικός ρυθμιστής του παγκόσμιου κλίματος. Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η συνεχιζόμενη απώλεια δασών θα μπορούσε να επιταχύνει την υπερθέρμανση του πλανήτη. Μια ανάλυση από το 2022 του MapBiomas, ενός δικτύου Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων που παρακολουθεί τη χρήση της γης, διαπίστωσε ότι τα εδάφη των αυτοχθόνων πληθυσμών στη Βραζιλία είχαν χάσει μόλις το 1% της φυσικής βλάστησης τους σε τρεις δεκαετίες, σε σύγκριση με το 20% των ιδιωτικών εκτάσεων σε ολόκληρη τη χώρα.

Ωστόσο, στην πολιτεία Ροντόνια, όπου κατοικούν οι Akuntsu, περίπου το 40% του φυσικού δάσους έχει αποψιλωθεί, και ό,τι έχει παραμείνει ανέπαφο βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό εντός προστατευόμενων και αυτόχθονων περιοχών.

Δείτε δορυφορικές εικόνες:

Η δεκαετία του 1980 και οι επιθέσεις στη Ροντόνια

Η αποψίλωση του δάσους της Ροντόνια χρονολογείται από τη δεκαετία του 1970, όταν η κυβέρνηση υποστήριξε την κατάληψη του τροπικού δάσους κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας της Βραζιλίας. Περίπου την ίδια περίοδο, ένα πρόγραμμα υποδομών που χρηματοδοτήθηκε εν μέρει από την Παγκόσμια Τράπεζα προώθησε την εσωτερική μετανάστευση στον Αμαζόνιο, συμπεριλαμβανομένης της ασφαλτόστρωσης ενός αυτοκινητόδρομου που διέσχιζε την πολιτεία.

Μέχρι την δεκαετία του 1980, ο πληθυσμός της Ροντόνια είχε υπερδιπλασιαστεί, σύμφωνα με στοιχεία της απογραφής. Στους εποίκους είχαν υποσχεθεί τίτλους ιδιοκτησίας γης, αν αποψιλώναν το δάσος για γεωργικές χρήσεις και, καθώς κινδύνευαν να χάσουν τα δικαιώματά τους αν υπήρχαν αυτόχθονες πληθυσμοί, άρχισαν να επιτίθενται βίαια εναντίον αυτόχθονων ομάδων όπως οι Akuntsu.

Η Funai ήρθε σε επαφή με τους Akuntsu για πρώτη φορά το 1995, και βρήκε μόλις επτά επιζώντες. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι υπήρχαν περίπου 20 άτομα μια δεκαετία νωρίτερα, όταν δέχθηκαν επίθεση από κτηνοτρόφους που ήθελαν να καταλάβουν την περιοχή. Μέλη της Funai βρήκαν στοιχεία που επιβεβαίωναν την επίθεση και, όταν ήρθαν σε επαφή με τους Akuntsu, οι επιζώντες τους διηγήθηκαν τι ακριβώς είχε συμβεί. Μερικοί είχαν ακόμα τραύματα από σφαίρες.

Οι Akuntsu και οι Kanoe

Ο τελευταίος άνδρας των Akuntsu πέθανε το 2017. Από τότε, η Μπαμπάρου ζούσε με τη μητέρα της, την Πουγκάπια, και την αδελφή της, την Αίγκα. Οι γυναίκες, των οποίων η ηλικία δεν είναι γνωστή με βεβαιότητα, επέλεξαν να παραμείνουν απομονωμένες από τον υπόλοιπο κόσμο, δείχνοντας ελάχιστο ενδιαφέρον για αυτόν.

Το 2006, η Funai παραχώρησε εδαφική προστασία στους Akuntsu, ιδρύοντας την αυτόχθονη γη Rio Omere, την οποία από τότε μοιράζονται με την φυλή Kanoe. Οι δύο ομάδες, που κάποτε ήταν εχθροί, άρχισαν να διατηρούν φιλικές επαφές, συνήθως με τη μεσολάβηση αξιωματούχων. Η σχέση είναι περίπλοκη, καθώς υπάρχει συνεργασία αλλά υπάρχουν και πολιτισμικές διαφορές και γλωσσικά εμπόδια.

Η Αμάντα Βίλα, ανθρωπολόγος στο Παρατηρητήριο Απομονωμένων Λαών, είπε ότι οι γυναίκες της φυλής Akuntsu εξαρτώνται από τους άνδρες της φυλής Kanoe για εργασίες που θεωρούνται «ανδρικές», όπως το κυνήγι και το καθάρισμα των χωραφιών. Οι δύο ομάδες έχουν επίσης ανταλλάξει πνευματικές γνώσεις — ο σημερινός πνευματικός ηγέτης των Kanoe, για παράδειγμα, έμαθε όσα ξέρει από τον αποθανόντα πατριάρχη των Akuntsu.

Ωστόσο, η πιο σημαντική εξέλιξη για το μέλλον των Akuntsu μπορεί να συνέβη πέρυσι, όταν η Μπαμπάρου έμεινε έγκυος από έναν άνδρα των Kanoe.

Η γλωσσολόγος Καρολίνα Αραγκόν είναι ο μόνος άνθρωπος εκτός της φυλής που μπορεί να επικοινωνήσει με τις τρεις γυναίκες μετά από χρόνια μελέτης και τεκμηρίωσης της γλώσσας τους. Συνεργάζεται στενά με τη Funai, μεταφράζοντας σχεδόν καθημερινά συνομιλίες μέσω βιντεοκλήσεων. Η Αραγκόν υποστήριξε επίσης την Μπαμπάρου εξ αποστάσεως κατά τη διάρκεια του τοκετού της και ήταν μαζί της κατά τη διάρκεια της υπερηχογραφικής εξέτασης που επιβεβαίωσε την εγκυμοσύνη.

Η Αραγκόν είπε ότι η Μπαμπάρου έμεινε έκπληκτη από την είδηση. «Με ρώτησε: "Πώς είναι δυνατόν να είμαι έγκυος;"», θυμάται η Άραγκον. Η Μπαμπάρου χρησιμοποιούσε πάντα προφυλάξεις για να αποφύγει την εγκυμοσύνη.

«Το μέλλον μπορεί να μας εκπλήξει όλους»

Οι επιζώσες γυναίκες των Akuntsu είχαν αποφασίσει ότι δεν θα γίνονταν μητέρες. Η απόφαση αυτή οφείλεται όχι μόνο στην απουσία άλλων ανδρών στην κοινότητά τους, αλλά και στην πεποίθηση ότι ο κόσμος τους ήταν αποδιοργανωμένος — συνθήκες που θεωρούσαν ακατάλληλες για την ανατροφή ενός παιδιού.

«Μπορείτε να αποδώσετε αυτή την απόφαση άμεσα στο βίαιο περιβάλλον στο οποίο ζούσαν», εξήγησε η ανθρωπολόγος Βίλα. «Έχουν αυτή την κάπως καταστροφική αντίληψη για τον κόσμο».

Οι Akuntsu πίστευαν ότι δεν μπορούσαν να φέρουν ζωή σε έναν κόσμο χωρίς άνδρες Akuntsu, οι οποίοι όχι μόνο μπορούσαν να εκτελούν, αλλά και να διδάσκουν καθήκοντα που η ομάδα θεωρεί αρσενικές ευθύνες, όπως το κυνήγι και ο σαμανισμός.

«Η κατάρρευση των κοινωνικών σχέσεων που ακολούθησε τη γενοκτονία διαμόρφωσε τη ζωή τους. Αυτό οδηγεί τους ανθρώπους να σκεφτούν — και να ξανασκεφτούν — το μέλλον τους», είπε η Αραγκόν. «Αλλά το μέλλον μπορεί να μας εκπλήξει όλους. Έτσι γεννήθηκε ένα αγοράκι».

Η Αραγκόν είπε ότι οι γυναίκες ξεκινούν ένα «νέο κεφάλαιο», επιλέγοντας να υποδεχτούν το παιδί και να προσαρμόσουν τις παραδόσεις τους με την υποστήριξη των Kanoe αλλά και της Funai. Η Βίλα είπε ότι το γεγονός ότι το νεογέννητο είναι αγόρι δημιουργεί τη δυνατότητα αποκατάστασης ανδρικών ρόλων, όπως αυτός του κυνηγού.