Explainer: Γιατί η διαφορά 15 ετών στον εμπλουτισμό ουρανίου «σκότωσε» τη συμφωνία ειρήνης Ιράν-ΗΠΑ

Snapshot

• Οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ
• Ιράν για κατάπαυση του πυρός κατέρρευσαν λόγω διαφοράς 15 ετών στον χρόνο παύσης του εμπλουτισμού ουρανίου.
• Οι ΗΠΑ ζήτησαν παύση εμπλουτισμού για 20 χρόνια, ενώ το Ιράν δέχτηκε μόνο πέντε χρόνια.
• Ο εμπλουτισμός ουρανίου πάνω από 90% καθιστά το υλικό κατάλληλο για πυρηνικά όπλα, και το Ιράν διαθέτει ουράνιο εμπλουτισμένο στο 60%.
• Η διαφορά στον χρόνο παύσης αντανακλά πολιτικές διαφωνίες και επηρεάζει την ικανότητα του Ιράν να επανεκκινήσει το πυρηνικό πρόγραμμα.
• Η ισχύουσα κατάπαυση του πυρός λήγει στις 21 Απριλίου, και η αμερικανική πλευρά θεωρεί ότι δεν έχει διαπιστωθεί η απαραίτητη δέσμευση από το Ιράν.

Snapshot powered by AI

Οι διαπραγματεύσεις για κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν κατέρρευσαν το περασμένο Σαββατοκύριακο στην Ισλαμαμπάντ του Πακιστάν. Σύμφωνα με τα όσα έχουν - μέχρι στιγμής δει το φώς της δημοσιότητας - το σημείο που οδήγησε σε αδιέξοδο δεν ήταν ούτε ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ ούτε οι οικονομικές κυρώσεις.

Ήταν μια διαφορά 15 ετών: Οι ΗΠΑ απαίτησαν να σταματήσει το Ιράν τον εμπλουτισμό ουρανίου για 20 χρόνια, ενώ το Ιράν δέχτηκε μόνο πέντε χρόνια.

Τι είναι ο εμπλουτισμός ουρανίου

Ο εμπλουτισμός ουρανίου είναι η διαδικασία με την οποία αυξάνεται το ποσοστό του ισοτόπου ουρανίου-235 από το φυσικό 0,72% σε πολύ υψηλότερα επίπεδα. Όταν φτάσει πάνω από το 90%, το υλικό θεωρείται κατάλληλο για πυρηνικά όπλα. Σήμερα το Ιράν διαθέτει περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, ποσότητα που, σύμφωνα με τον επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας Ραφαέλ Γκρόσι, αρκεί θεωρητικά για την κατασκευή περισσότερων από δέκα πυρηνικών κεφαλών. Τα κύρια πυρηνικά εργοστάσια του Ιράν έχουν υποστεί σοβαρά πλήγματα από τους βομβαρδισμούς του 2025, αλλά τα αποθέματα παραμένουν και η τεχνογνωσία δεν έχει χαθεί.

Το πρόβλημα με το 2015

Το 2015, στο πλαίσιο της Συμφωνίας JCPOA, το Ιράν είχε δεχτεί να περιορίσει τον εμπλουτισμό στο 3,67% για 15 χρόνια, να μειώσει δραστικά τον αριθμό των φυγοκεντρητών και να κρατήσει τα αποθέματά του κάτω από 300 κιλά, σε αντάλλαγμα για την άρση διεθνών κυρώσεων. Το 2018 ο Ντόναλντ Τραμπ αποσύρθηκε μονομερώς από τη συμφωνία, χαρακτηρίζοντάς την «μονομερή» και επέβαλε ξανά σκληρές κυρώσεις. Από τότε, η απαίτησή του ήταν πάντα η ίδια: το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει ποτέ τη δυνατότητα να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο.

Στις πρόσφατες διαπραγματεύσεις στην Ισλαμαμπάντ, η αμερικανική πλευρά, με επικεφαλής τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, πρότεινε παύση εμπλουτισμού για 20 χρόνια σε αντάλλαγμα για την άρση κυρώσεων. Το Ιράν αντέτεινε με πρόταση για μέγιστο διάστημα πέντε ετών. Η απόσταση ανάμεσα στις δύο θέσεις αποδείχθηκε αγεφύρωτη και οι συνομιλίες κατέρρευσαν.

Η διαφορά μεταξύ Νίκης και Ήττας

Η διαφορά αυτή δεν είναι τυχαία ούτε έχει καθαρά τεχνικό χαρακτήρα. Όσο μεγαλύτερο είναι το χρονικό διάστημα παύσης, τόσο πιο δύσκολο γίνεται τεχνικά για το Ιράν να επανεκκινήσει το πρόγραμμα από το μηδέν. Για τον Ντόναλντ Τραμπ, μια συμφωνία 20 ετών θα αποτελούσε σαφή «νίκη» που θα μπορούσε να παρουσιάσει ως επιτυχία του πολέμου. Αντίθετα, μια παύση μόνο πέντε ετών θα επέτρεπε στο Ιράν να διατηρήσει ζωντανή την τεχνογνωσία και να ξαναρχίσει σχεδόν από το σημείο που βρίσκεται σήμερα μετά το 2031. Το Ιράν από την πλευρά του θεωρεί τον εμπλουτισμό κυριαρχικό δικαίωμα για ειρηνικούς σκοπούς και αρνείται να τον εγκαταλείψει οριστικά.

Ποιος θα είναι ο νικητής

Όπως εξήγησε ο καθηγητής Ramana του Πανεπιστημίου της Βρετανικής Κολομβίας, δεν υπάρχει ισχυρός τεχνικός λόγος που να δικαιολογεί ακριβώς 20 ή ακριβώς πέντε χρόνια. Πρόκειται κυρίως για πολιτικό παζάρι. Η κληρονομιά της Συμφωνίας του 2015 εξακολουθεί να επηρεάζει τις διαπραγματεύσεις: ο Τραμπ τότε θεωρούσε ότι τα χρονικά όρια ήταν πολύ μικρά, ενώ σήμερα το Ιράν προσπαθεί να μην υποχωρήσει περισσότερο από ό,τι είναι απαραίτητο.

Μετά την αποτυχία των συνομιλιών, ο αντιπρόεδρος Βανς δήλωσε ότι «η μπάλα είναι στο γήπεδο του Ιράν» και ότι η Ουάσιγκτον δεν είδε τη δέσμευση που χρειαζόταν για να διασφαλίσει ότι η Τεχεράνη δεν θα αποκτήσει γρήγορα τη δυνατότητα να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο.

Το χρονικό περιθώριο για την ισχύουσα κατάπαυση του πυρός λήγει στις 21 Απριλίου. Η διαφορά των 15 ετών στον εμπλουτισμό ουρανίου δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι η απόσταση ανάμεσα σε μια συμφωνία που θα επέτρεπε στον Τραμπ να ισχυριστεί ότι σταμάτησε οριστικά το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα από μια συμφωνία που θα άφηνε το Ιράν σε θέση να επανέλθει ισχυρότερο στο μέλλον.