Ουκρανία: Όταν ένα Su-27 έπεσε πάνω στο πλήθος σε αεροπορική επίδειξη - 77 νεκροί και 543 τραυματίες

Το τραγικό δυστύχημα με το Phantom στην Τανάγρα φέρνει στο νου μια ανεπανάληπτη τραγωδία στην Ουκρανία.

Ήταν 27 Ιουλίου 2002, στο Σκνίλιβ, λίγο έξω από το Λβιβ της Ουκρανίας. Περισσότεροι από 10.000 άνθρωποι είχαν συγκεντρωθεί στο αεροδρόμιο για να παρακολουθήσουν μια μεγάλη αεροπορική επίδειξη, που διοργανωνόταν με αφορμή την 60ή επέτειο της 14ης Αεροπορικής Στρατιάς. Κανείς από τους θεατές δεν μπορούσε να φανταστεί ότι μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα η γιορτή θα μετατρεπόταν σε μία από τις πιο πολύνεκρες τραγωδίες στην ιστορία των αεροπορικών επιδείξεων.

Στις 12:52 το μεσημέρι, ένα διθέσιο Sukhoi Su-27UB της ουκρανικής Πολεμικής Αεροπορίας μπήκε στον χώρο της επίδειξης. Στα χειριστήρια βρίσκονταν δύο έμπειροι πιλότοι, ο Βολοντίμιρ Τοποναρ και ο Γιούρι Γεγκόροφ, μέλη της ομάδας επίδειξης «Ukrainian Falcons». Το αεροσκάφος άρχισε να εκτελεί έναν σύνθετο ακροβατικό ελιγμό σε πολύ χαμηλό ύψος. Κάπου εκεί η κατάσταση άρχισε να ξεφεύγει από τον έλεγχο.

Το Su-27 μπήκε σε καθοδική τροχιά και βρέθηκε πολύ χαμηλότερα από το προβλεπόμενο. Οι χειριστές προσπάθησαν να ανακτήσουν τον έλεγχο, όμως το αεροσκάφος συνέχισε να χάνει ύψος. Λίγο πριν από την πρόσκρουση, το αριστερό του τμήμα κατέβηκε ακόμη περισσότερο και το αεροσκάφος χτύπησε στο έδαφος. Οι δύο πιλότοι πρόλαβαν να ενεργοποιήσουν τα εκτινασσόμενα καθίσματα και εγκατέλειψαν το Su-27, επιζώντας με τραυματισμούς.

Το μαχητικό, όμως, δεν σταμάτησε. Αφού χτύπησε στο έδαφος, συνέχισε την ανεξέλεγκτη πορεία του πάνω στον χώρο του αεροδρομίου. Προσέκρουσε σε σταθμευμένο μεταγωγικό Ilyushin Il-76 και στη συνέχεια διαλύθηκε, με τα συντρίμμια του να κατευθύνονται προς το πλήθος.

Αυτό που ακολούθησε ήταν χάος.

Οι θεατές άρχισαν να τρέχουν πανικόβλητοι. Στο σημείο βρίσκονταν χιλιάδες άνθρωποι, μεταξύ τους οικογένειες και πολλά παιδιά. Τα συντρίμμια του μαχητικού σκορπίστηκαν στην περιοχή και η φωτιά εξαπλώθηκε. Οι εικόνες από την καταστροφή έκαναν τον γύρο του κόσμου.

Συνολικά 77 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, μεταξύ των οποίων 28 παιδιά, ενώ 543 τραυματίστηκαν. Οι δύο χειριστές επέζησαν χάρη στην έγκαιρη χρήση των εκτινασσόμενων καθισμάτων.

Η τραγωδία προκάλεσε άμεσες πολιτικές και στρατιωτικές αντιδράσεις στην Ουκρανία. Ο τότε πρόεδρος Λεονίντ Κούτσμα απέδωσε δημόσια ευθύνες στη στρατιωτική ηγεσία και απομάκρυνε τον αρχηγό της ουκρανικής Πολεμικής Αεροπορίας, ενώ ο υπουργός Άμυνας υπέβαλε την παραίτησή του, η οποία δεν έγινε δεκτή.

Τι προκάλεσε την πτώση

Η έρευνα δεν κατέληξε απλώς στο συμπέρασμα ότι «έχασε τον έλεγχο» ο πιλότος. Η υπόθεση αποκάλυψε μια σειρά προβλημάτων που αφορούσαν τόσο την εκτέλεση της πτήσης όσο και την οργάνωση της επίδειξης.

Η κρατική έρευνα απέδωσε σημαντικό μέρος της ευθύνης στους δύο χειριστές, κρίνοντας ότι παρέκκλιναν από το προβλεπόμενο σχέδιο πτήσης και δεν τήρησαν τους προβλεπόμενους ελιγμούς. Παράλληλα, όμως, εξετάστηκαν και οι ευθύνες των στρατιωτικών υπευθύνων και των διοργανωτών για την προετοιμασία της επίδειξης και την προστασία των θεατών.

Ο Τοποναρ αμφισβήτησε τα συμπεράσματα της έρευνας. Υποστήριξε ότι υπήρχαν τεχνικά προβλήματα και ότι το σχέδιο πτήσης που είχε δοθεί στο πλήρωμα δεν ανταποκρινόταν πλήρως στις πραγματικές συνθήκες του χώρου. Είχε μάλιστα ζητήσει επιπλέον εκπαιδευτική πτήση στην περιοχή πριν από την επίδειξη, αίτημα που, σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές, δεν έγινε δεκτό.

Η δικαστική διαδικασία κράτησε αρκετά χρόνια. Τον Ιούνιο του 2005, στρατιωτικό δικαστήριο καταδίκασε τον κυβερνήτη του Su-27, Βολοντίμιρ Τοποναρ, σε 14 χρόνια φυλάκισης, ενώ ο δεύτερος πιλότος, Γιούρι Γεγκόροφ, καταδικάστηκε σε 8 χρόνια. Ακόμη τρεις στρατιωτικοί αξιωματούχοι καταδικάστηκαν σε ποινές από τέσσερα έως έξι χρόνια, ενώ ένας υπεύθυνος για την προετοιμασία του πληρώματος αθωώθηκε.

Η υπόθεση δεν τελείωσε, ωστόσο, με τις ποινικές καταδίκες. Συγγενείς των θυμάτων και άνθρωποι που τραυματίστηκαν προσέφυγαν στη συνέχεια στη δικαιοσύνη, με την υπόθεση να φτάνει και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το ΕΔΔΑ κατέγραψε στην απόφασή του ότι στις 27 Ιουλίου 2002 το στρατιωτικό αεροσκάφος συνετρίβη μέσα στο πλήθος και ότι 77 άνθρωποι σκοτώθηκαν, ενώ εκατοντάδες άλλοι υπέστησαν σωματικές βλάβες.