Explainer: Πώς ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν ανατρέπει δύο κρίσιμες θαλάσσιες εμπορικές οδούς παγκοσμίως

Ο πόλεμος μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου, διαταράσσοντας τη ναυσιπλοΐα σε δύο στρατηγικής σημασίας θαλάσσιες οδούς: τα Στενά του Ορμούζ και τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Η κλιμάκωση των επιθέσεων εναντίον εμπορικών πλοίων περιορίζει τις εξαγωγές πετρελαίου από την περιοχή, εντείνει την αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές και διατηρεί τις τιμές του αργού πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, σύμφωνα με το CNN.

Η Τεχεράνη εντείνει τις επιθέσεις εναντίον δεξαμενόπλοιων που κινούνται στα Στενά του Ορμούζ και στον Περσικό Κόλπο, περιορίζοντας τις ποσότητες πετρελαίου που καταφέρνουν να φτάσουν στις διεθνείς αγορές.

Σύμφωνα με τον βρετανικό οργανισμό UK Maritime Trade Operations (UKMTO), ο οποίος παρακολουθεί την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην περιοχή, την τελευταία εβδομάδα καταγράφηκαν 12 επιθέσεις εναντίον πλοίων εντός ή κοντά στα Στενά του Ορμούζ. Παράλληλα, δύο φορτηγά πλοία βυθίστηκαν νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, έπειτα από επιθέσεις με άγνωστα βλήματα σε διαφορετικά περιστατικά.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η εντατικοποίηση των ιρανικών επιθέσεων συνδέεται με τις ποσότητες πετρελαίου που εξακολουθούν να διέρχονται από τα Στενά, παρά τους περιορισμούς και την αυξημένη στρατιωτική παρουσία στην περιοχή.

Όπως αναφέρει το CNN, ο αμερικανικός στρατός έχει συμβάλει στη μεταφορά πετρελαίου μέσω της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού, υποστηρίζοντας διελεύσεις δεξαμενόπλοιων με απενεργοποιημένους τους αναμεταδότες εντοπισμού τους. Τα πλοία αυτά μεταφέρουν πετρέλαιο σε άλλα δεξαμενόπλοια που περιμένουν στον Κόλπο του Ομάν.

Την ίδια στιγμή, το Ιράν αντιμετωπίζει δυσκολίες στην έξοδο των δικών του δεξαμενόπλοιων από τον Περσικό Κόλπο, εξαιτίας του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού.

Στο επίκεντρο και τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ

Η σύγκρουση έχει πλέον επεκταθεί και στην Ερυθρά Θάλασσα, με τις εξελίξεις στην Υεμένη να εντείνουν τις ανησυχίες για την ασφάλεια μιας ακόμη κρίσιμης εμπορικής αρτηρίας.

Οι αντάρτες Χούθι, που υποστηρίζονται από το Ιράν, έχουν στοχοποιήσει σαουδαραβικά δεξαμενόπλοια τα οποία διέρχονται από τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Σύμφωνα με το CNN, τις τελευταίες ημέρες εξαπέλυσαν επίσης φονικές επιθέσεις εναντίον του κύριου διεθνούς αεροδρομίου του Ριάντ.

Η συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδος έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία μετά τις διαταραχές στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Αποτελεί βασικό πέρασμα για τις θαλάσσιες μεταφορές μεταξύ της Ερυθράς Θάλασσας και του Κόλπου του Άντεν, συνδέοντας εμπορικές διαδρομές που εξυπηρετούν την Ευρώπη, την Ασία και τη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με τον Ρίτσαρντ Μπρονζ, συνιδρυτή της εταιρείας ενεργειακών αναλύσεων Energy Aspects, οι εξαγωγές αργού πετρελαίου από το σαουδαραβικό λιμάνι Γιανμπού, στην Ερυθρά Θάλασσα, είχαν φτάσει στην κορύφωσή τους περίπου τα 4,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Από αυτά, περίπου 3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα διοχετεύονταν μέσω των Στενών Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Ωστόσο, οι ροές αυτές κατέρρευσαν όταν η απειλή των Χούθι άρχισε να εντείνεται το καλοκαίρι, σύμφωνα με τον ίδιο.

Ο Γιοχάνες Ράουμπαλ, ανώτερος αναλυτής αργού πετρελαίου στην εταιρεία Kpler, προειδοποιεί ότι ενδεχόμενη επέκταση των επιθέσεων σε πλοία ανεξαρτήτως σημαίας θα μπορούσε να προκαλέσει νέο ισχυρό πλήγμα στις αγορές πετρελαίου, ενισχύοντας περαιτέρω τις τιμές και περιορίζοντας την προσφορά σε σχέση με τη ζήτηση.

Η Σαουδική Αραβία αναπροσαρμόζει τις εξαγωγές της

Οι πιέσεις στις θαλάσσιες μεταφορές έχουν αναγκάσει τη Σαουδική Αραβία να αναζητήσει εναλλακτικές λύσεις για τη διατήρηση των εξαγωγών πετρελαίου της.

Σύμφωνα με το CNN, μετά από επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη που προήλθαν από το Ιράκ και έπληξαν τον περασμένο μήνα τον πετρελαιαγωγό Ανατολής–Δύσης, το Ριάντ αύξησε γρήγορα τις εξαγωγές αργού μέσω των Στενών του Ορμούζ, αξιοποιώντας την επιχείρηση μεταφοράς πετρελαίου με την υποστήριξη του αμερικανικού στρατού.

Ο συγκεκριμένος αγωγός μεταφέρει πετρέλαιο προς τα λιμάνια της Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά Θάλασσα και αποτελεί σημαντική εναλλακτική οδό για τη διοχέτευση των ενεργειακών της πόρων στις διεθνείς αγορές.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, υποστήριξε ότι το Ιράν πιθανότατα βρισκόταν πίσω από την επίθεση του Σεπτεμβρίου, επικαλούμενος την παρουσία φιλοϊρανικών ένοπλων οργανώσεων στο Ιράκ. Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε κατηγορηματικά την κατηγορία. Σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλείται το CNN, ο πετρελαιαγωγός έχει πλέον επανέλθει σε λειτουργία.

Η Ασία απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των επιπτώσεων

Οι ασιατικές χώρες, οι οποίες αποτελούν τους μεγαλύτερους αγοραστές σαουδαραβικού πετρελαίου, βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων της κρίσης. Η διαταραχή των θαλάσσιων μεταφορών έχει εντείνει την πίεση στις ενεργειακές τους προμήθειες, αναγκάζοντας κυβερνήσεις και επιχειρήσεις να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες.

Όπως αναφέρει το CNN, αρκετές ασιατικές οικονομίες έχουν περιορίσει την κατανάλωση πετρελαίου, ενώ η Κίνα έχει μειώσει σημαντικά τις εισαγωγές της, αξιοποιώντας τα στρατηγικά αποθέματά της.

Παράλληλα, ορισμένες χώρες της Μέσης Ανατολής εξετάζουν νέες διαδρομές εξαγωγής, μεταξύ άλλων μέσω πετρελαιαγωγών που δεν έχουν ακόμη κατασκευαστεί, επιδιώκοντας να μειώσουν την εξάρτησή τους από τις θαλάσσιες οδούς που βρίσκονται στο επίκεντρο της σύγκρουσης.

Ο Γκέοργκ Ζάχμαν, ανώτερος ερευνητής στο ινστιτούτο Bruegel, επισημαίνει ότι οι χώρες που εισάγουν πετρέλαιο αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερο την ανάγκη για διαρθρωτική μείωση της κατανάλωσης, ώστε να περιορίσουν την έκθεσή τους σε εξωτερικές κρίσεις.

Από την πλευρά του, ο Ράουμπαλ της Kpler εκτιμά ότι όσο παρατείνεται η σύγκρουση τόσο περιορίζεται η δυνατότητα του Ιράν να ασκεί πιέσεις μέσω του ελέγχου κρίσιμων θαλάσσιων περασμάτων, καθώς οι υπόλοιπες χώρες αναζητούν και αναπτύσσουν εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς πετρελαίου.

Αβέβαιη η επόμενη ημέρα για την παγκόσμια αγορά ενέργειας

Η ταυτόχρονη διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και στα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ αναδεικνύει την ευαλωτότητα των διεθνών ενεργειακών αλυσίδων εφοδιασμού απέναντι σε γεωπολιτικές συγκρούσεις.

Η πορεία των τιμών του πετρελαίου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια του πολέμου, την ένταση των επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων και την ικανότητα των πετρελαιοπαραγωγών χωρών να διοχετεύουν τις εξαγωγές τους μέσω εναλλακτικών διαδρομών.

Το CNN επισημαίνει ότι οι συνέπειες της κρίσης δεν περιορίζονται στις βραχυπρόθεσμες αυξήσεις των τιμών. Η αναζήτηση νέων εμπορικών διαδρομών, η αξιοποίηση στρατηγικών αποθεμάτων και η προσπάθεια περιορισμού της κατανάλωσης ενδέχεται να επηρεάσουν μακροπρόθεσμα τον τρόπο με τον οποίο οι χώρες διασφαλίζουν τον ενεργειακό εφοδιασμό τους.

Πηγή: CNN