Συναγερμός στις ευρωπαϊκές πτήσεις: Οι απειλές για βόμβες, και το «plausible deniability»
Πύργος ελέγχου, αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος».
Snapshot
- Το κύμα απειλών για βόμβες σε ευρωπαϊκά αεροσκάφη κλιμακώνεται και αφορά πολλές χώρες και αεροπορικές εταιρείες χωρίς συγκεκριμένο στόχο.
- Κάθε απειλή αντιμετωπίζεται ως πραγματική, με το αεροσκάφος να οδηγείται σε απομονωμένο σημείο για έλεγχο μετά την προσγείωση.
- Η απόδοση ευθύνης στις υβριδικές απειλές είναι δύσκολη λόγω του φαινομένου «plausible deniability», όπου οι δράστες αρνούνται την εμπλοκή τους.
- Υπάρχει κίνδυνος εφησυχασμού από τις συνεχείς απειλές, ενώ δεν αποκλείεται να είναι προπαρασκευαστικές δοκιμές των αντιδράσεων των αρμόδιων υπηρεσιών.
- Η εγρήγορση και η σωστή αξιολόγηση των κινδύνων θεωρούνται κρίσιμες για την ασφάλεια των αερομεταφορών και τη διαχείριση των απειλών.
Ανησυχητικές διαστάσεις λαμβάνει το κύμα απειλών για τοποθέτηση βόμβας σε αεροσκάφη σε ολόκληρη την Ευρώπη, με το φαινόμενο όχι μόνο να μην υποχωρεί, αλλά να εμφανίζει σημάδια κλιμάκωσης.
Οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας παραμένουν σε αυξημένη επιφυλακή, παρακολουθώντας την εξέλιξη των περιστατικών και αναμένοντας να διαπιστώσουν εάν η κατάσταση θα επιδεινωθεί περαιτέρω την επόμενη εβδομάδα.
Όπως ανέφερε η αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας, Όλγα Τόκη, ολόκληρη η εβδομάδα χαρακτηρίστηκε από περιστατικά απειλών, ενώ στο στόχαστρο βρέθηκαν και δύο πτήσεις της Aegean. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι τα συγκεκριμένα αεροσκάφη δεν βρίσκονταν στον ελληνικό εναέριο χώρο, αλλά είχαν δεχθεί απειλές λίγο πριν από την προσγείωσή τους, κυρίως σε ευρωπαϊκά αεροδρόμια.
Ένα ευρύ μοτίβο απειλών που προκαλεί ανησυχία
Η κυρία Τόκη εκτίμησε ότι πίσω από τα περιστατικά ενδέχεται να βρίσκεται μια τακτική που επιδιώκει να προκαλέσει σύγχυση, αμφιβολία και χάος στις αερομεταφορές.
Το στοιχείο που προβληματίζει περισσότερο είναι η έκταση του φαινομένου, καθώς οι απειλές αφορούν διαφορετικές αεροπορικές εταιρείες, δεν φαίνεται να έχουν συγκεκριμένο στόχο και καταγράφονται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Παράλληλα, δεν παρουσιάζουν μέχρι στιγμής σημάδια αποκλιμάκωσης.
Η ίδια σημείωσε ότι δεν υπάρχει σαφής εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο διατυπώνονται οι απειλές, δηλαδή εάν γίνονται μέσω τηλεφωνικών κλήσεων ή αποστέλλονται μαζικά μέσω διαδικτύου.
Κάθε απειλή αντιμετωπίζεται ως πραγματική
Η αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας ξεκαθάρισε ότι καμία απειλή δεν μπορεί να θεωρηθεί εκ των προτέρων αβάσιμη. Κάθε περιστατικό αντιμετωπίζεται ως πραγματικό μέχρι να ολοκληρωθούν οι προβλεπόμενοι έλεγχοι.
Στην πράξη, το αεροσκάφος συνεχίζει την πορεία του προς τον προορισμό του και, μετά την προσγείωση, οδηγείται σε ειδικά διαμορφωμένο και απομονωμένο σημείο του αεροδρομίου, όπου αναλαμβάνουν οι αρμόδιες υπηρεσίες για τον απαραίτητο έλεγχο.
Για τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας ενεργοποιείται συγκεκριμένο πρωτόκολλο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μεταβάλλεται αυτομάτως η χωρητικότητα του εναέριου χώρου ή ότι προκαλούνται αναγκαστικά καθυστερήσεις σε άλλες πτήσεις.
Όπως εξήγησε η κυρία Τόκη, κάθε απειλή εξετάζεται ως ξεχωριστό περιστατικό. Ωστόσο, μια κατάσταση κατά την οποία θα βρίσκονταν ταυτόχρονα υπό απειλή 20 αεροσκάφη στον ίδιο εναέριο χώρο θα δημιουργούσε εντελώς διαφορετικά δεδομένα.
Τι σημαίνει το «plausible deniability» στις υβριδικές απειλές
Στο ζήτημα της διερεύνησης των απειλών αναφέρθηκε ο Θανάσης Κοσμόπουλος, επιχειρησιακός συντονιστής του Παρατηρητηρίου Ανάλυσης Υβριδικών Απειλών του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, επισημαίνοντας ότι η απόδοση ευθύνης αποτελεί ένα από τα δυσκολότερα σημεία των υβριδικών επιχειρήσεων.
Όπως εξήγησε, σε αντίθεση με τις παραδοσιακές τρομοκρατικές ενέργειες, όπου οι δράστες συχνά αναλαμβάνουν την ευθύνη μέσω κάποιας ανακοίνωσης ή προκήρυξης, στις υβριδικές επιχειρήσεις ενδέχεται να μη γίνει ποτέ γνωστό ποιος βρίσκεται πίσω από αυτές.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και ο όρος «plausible deniability», δηλαδή η δυνατότητα εύλογης άρνησης εμπλοκής.
\Ακόμη και όταν υπάρχουν ενδείξεις που συνδέουν έναν δράστη ή έναν φορέα με μια ενέργεια, εκείνος μπορεί να αρνηθεί οποιαδήποτε σχέση, καθιστώντας ιδιαίτερα δύσκολη την τεκμηρίωση της ευθύνης.
Η δυσκολία αυτή, σύμφωνα με τον κ. Κοσμόπουλο, δεν αποτελεί απλώς ένα επιμέρους εμπόδιο, αλλά δομικό χαρακτηριστικό των συγκεκριμένων απειλών.
Ο κίνδυνος να υπάρξει εφησυχασμός
Ο επιχειρησιακός συντονιστής προειδοποίησε ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες βρίσκονται σε διαδικασία διερεύνησης, προκειμένου να εντοπιστούν όσοι ενδεχομένως βρίσκονται πίσω από τις απειλές. Ωστόσο, υπογράμμισε ότι δεν πρέπει να υπάρξει χαλάρωση των αντανακλαστικών.
Χρησιμοποιώντας την ιστορία με τον βοσκό και τον λύκο, σημείωσε ότι δεν πρέπει οι συνεχείς ειδοποιήσεις να οδηγήσουν σε εφησυχασμό, καθώς υπάρχει το ενδεχόμενο κάποιοι να παρακολουθούν τους χρόνους απόκρισης και τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούν οι αρμόδιοι μηχανισμοί.
Μάλιστα, δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο τα περιστατικά να αποτελούν προπαρασκευαστικές επιχειρησιακές δοκιμές, με στόχο να αξιολογηθούν οι δυνατότητες και οι αντιδράσεις του συστήματος. Για τον λόγο αυτό, τόνισε ότι καμία προειδοποίηση δεν πρέπει να αγνοείται.
Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η σημαντικότερη υποδομή μιας χώρας είναι το ανθρώπινο μυαλό, αναδεικνύοντας τη σημασία της εγρήγορσης και της σωστής αξιολόγησης των κινδύνων.
