«Υπηρετούσα στο Αφγανιστάν όταν έκρηξη βόμβας με άφησε χωρίς μύτη» - Η εξομολόγηση ενός βετεράνου
Είναι μια ιστορία επιβίωσης, αλλά και αναζήτησης της ταυτότητας: ποιος είσαι όταν όλα όσα κάποτε σε προσδιόριζαν έχουν χαθεί;
Snapshot
- Ο Τζέι Χερ, πεζοναύτης των Βασιλικών Πεζοναυτών, υπέστη σοβαρούς τραυματισμούς στο πρόσωπο και ακρωτηριασμό ποδιού μετά από έκρηξη εκρηκτικού μηχανισμού στο Αφγανιστάν το 2008.
- Η αποκατάσταση του προσώπου του περιελάμβανε 11 χειρουργικές επεμβάσεις και ήταν μια δύσκολη διαδικασία που επηρέασε βαθιά την ταυτότητά του και την καθημερινή του ζωή.
- Ο Χερ αντιμετώπισε ψυχολογικές προκλήσεις, όπως κατάθλιψη και αγοραφοβία, και υπογράμμισε τη σημασία της ψυχολογικής υποστήριξης και γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας.
- Μέσω της φιλανθρωπικής οργάνωσης HorseBack UK, που βοηθά βετεράνους και ευάλωτους νέους μέσω της επαφής με άλογα, ο Χερ βρήκε γαλήνη και νέους σκοπούς στη ζωή του.
- Η ιστορία του αποτελεί παράδειγμα επιβίωσης και αναζήτησης ταυτότητας και παρουσιάζεται σε ντοκιμαντέρ με τίτλο Unmasked: The Face I Found.
Όταν ο Βρετανός πεζοναύτης των Βασιλικών Πεζοναυτών (Royal Marines), Τζέι Χερ, ξύπνησε στο νοσοκομείο Σέλι Όουκ του Μπέρμιγχαμ, οι γιατροί τον ρώτησαν αν ήθελε να δει πώς έμοιαζε.
Ήταν Νοέμβριος του 2008 και ο Χερ, τότε 27 ετών, είχε παραμείνει σε τεχνητό κώμα για δύο εβδομάδες, αφού είχε πατήσει εκρηκτικό μηχανισμό στην επαρχία Χελμάντ του Αφγανιστάν. Επί δεκαπέντε ημέρες οι γιατροί έδιναν μάχη για να τον κρατήσουν στη ζωή, αντιμετωπίζοντας τη μόλυνση που είχε εξαπλωθεί στην κυκλοφορία του αίματός του. Τώρα, όμως, είχε πλέον ξυπνήσει από το κώμα, με τη σύζυγό του να βρίσκεται διαρκώς στο πλευρό του, και οι γιατροί τον ρωτούσαν διακριτικά αν ήθελε να κοιταχτεί στον καθρέφτη.
Σήμερα, σε ηλικία 45 ετών, ο Χερ είναι διευθυντής του HorseBack UK, μιας φιλανθρωπικής οργάνωσης στη Σκωτία που βοηθά βετεράνους, εργαζομένους στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και ευάλωτους νέους να ξαναχτίσουν τη ζωή τους μέσα από την επαφή και την εργασία με άλογα. Η συγκλονιστική ιστορία του γίνεται πλέον και ντοκιμαντέρ, με τίτλο Unmasked: The Face I Found, σε σκηνοθεσία του Λι Μαντσίνι.
Είναι μια ιστορία επιβίωσης, αλλά και αναζήτησης της ταυτότητας: ποιος είσαι όταν όλα όσα κάποτε σε προσδιόριζαν έχουν χαθεί; Πρόκειται για ένα ερώτημα που αντιμετωπίζουν πολλοί Βρετανοί βετεράνοι. Κατά τη διάρκεια του 20ετούς πολέμου στο Αφγανιστάν, περισσότεροι Βρετανοί στρατιωτικοί έχασαν τη ζωή τους από αυτοκτονία παρά σκοτώθηκαν σε πολεμικές επιχειρήσεις.
Μεγαλωμένος στη Βόρεια Ουαλία, ο Χερ άκουγε από μικρός ιστορίες πολέμου. Ο θείος του είχε αιχμαλωτιστεί στη Δουνκέρκη, ενώ ο πατέρας του είχε υπηρετήσει στο Βασιλικό Ναυτικό κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
«Ήθελα να ακολουθήσω τα βήματα του πατέρα μου», θυμάται.
Κατατάχθηκε στους Βασιλικούς Πεζοναύτες σε ηλικία 19 ετών. Αθλητικός, ανήσυχος και, όπως περιγράφει ο ίδιος τον εαυτό του, «λίγο ατίθασος» στα σχολικά του χρόνια, βρήκε γρήγορα τη θέση του στις επίλεκτες μονάδες των Καταδρομών.
«Ήμασταν περήφανοι που κάναμε τη δουλειά μας. Ήμασταν νέοι άνδρες, εξαιρετικά καλά εκπαιδευμένοι και σε εξαιρετική φυσική κατάσταση», λέει.
Το 2006, ένας βομβιστής αυτοκτονίας πυροδότησε εκρηκτικό μηχανισμό δίπλα στο όχημά του. Ως εκ θαύματος, ο Χερ και οι σύντροφοί του επέζησαν από την πύρινη έκρηξη. Δύο χρόνια αργότερα, όμως, η τύχη του τελείωσε.
Κατά τη διάρκεια περιπολίας στην κοιλάδα Σανγκίν του Αφγανιστάν, μια περιοχή τόσο επικίνδυνη ώστε οι στρατιώτες την αποκαλούσαν «Κοιλάδα του Θανάτου», ο Χερ πάτησε απευθείας πάνω σε έναν κρυμμένο εκρηκτικό μηχανισμό.
Η έκρηξη διέλυσε το σώμα του.
Γνωρίζοντας ότι ενδέχεται να υπήρχαν και άλλοι εκρηκτικοί μηχανισμοί στην περιοχή, οι συνάδελφοί του πεζοναύτες δεν δίστασαν να τον μεταφέρουν για σχεδόν ένα χιλιόμετρο, κάτω από θερμοκρασίες που έφταναν τους 45 βαθμούς Κελσίου, μέχρι το σημείο από όπου θα γινόταν η απομάκρυνσή του.
«Τα παιδιά έκαναν αυτό που κάνουν πάντα», λέει χαρακτηριστικά.
Θυμάται αποσπασματικά φωνές, το ελικόπτερο, τη μορφίνη και τους γιατρούς να προσπαθούν απεγνωσμένα να σταματήσουν την αιμορραγία.
Και μετά, σκοτάδι.
«Είπα: “Ναι, υποθέτω ότι θα πρέπει να το κάνω, αφού όλοι οι υπόλοιποι το έχουν ήδη δει”», θυμάται ο Χερ, αναφερόμενος στην πρόταση των γιατρών να κοιταχτεί στον καθρέφτη.
Το πρόσωπο που αντίκρισε δεν του θύμιζε σε τίποτα τον άνθρωπο που γνώριζε.
Εκτός από το αριστερό του πόδι, το οποίο ακρωτηριάστηκε κάτω από το γόνατο, αρκετά δάχτυλα και το ένα του μάτι, η έκρηξη είχε καταστρέψει μεγάλο μέρος του προσώπου του. Η μύτη του είχε εξαφανιστεί. Το άνω χείλος του είχε διαλυθεί. Οι γιατροί είχαν προσπαθήσει να τον αποκαταστήσουν σε στρατιωτικό νοσοκομείο εκστρατείας, όμως ελάχιστα είχαν απομείνει από τον άνθρωπο που θυμόταν όταν κοιταζόταν στον καθρέφτη.
«Ήταν η πιο σκοτεινή περίοδος της ζωής μου», λέει χαμηλόφωνα.
Μερικές ημέρες αργότερα, όταν φίλοι του πήγαν να τον επισκεφθούν στο νοσοκομείο, φορώντας προστατευτικό εξοπλισμό λόγω του κινδύνου μόλυνσης, ο Χερ τούς έκανε ένα ασυνήθιστο αίτημα.
«Τους είπα: “Μπορείτε, σας παρακαλώ, να μου φέρετε ένα πιστόλι των 9 χιλιοστών;”. Με ρώτησαν: “Τι;”. Και τους απάντησα: “Δεν νομίζω ότι μπορώ να ζήσω τη ζωή μου έτσι”».
Χρόνια αργότερα, ο Χερ ρώτησε έναν από τους χειρουργούς που είχαν αναλάβει αρχικά την αποκατάσταση του προσώπου του στο στρατιωτικό νοσοκομείο εκστρατείας της Βρετανίας στο Καμπ Μπάστιον πώς ήξερε από πού να ξεκινήσει.
«Λοιπόν, είχες μουστάκι», του απάντησε ο γιατρός.
Όπως αποδείχθηκε, οι τρίχες του προσώπου του είχαν λειτουργήσει ως ένα πρόχειρο σημείο αναφοράς για τους χειρουργούς, προκειμένου να ανασυνθέσουν τα χαρακτηριστικά του.
Την περίοδο της έκρηξης, ο Χερ είχε ήδη σύζυγο και μια τετράχρονη κόρη. Ξαπλωμένος στο νοσοκομειακό κρεβάτι, ανησυχούσε για το πώς θα αντιδρούσε το παιδί όταν θα τον αντίκριζε.
«Θα με αναγνώριζε; Θα μπορούσα άραγε να την αγκαλιάσω με ασφάλεια;»
Όταν τελικά η κόρη του τον επισκέφθηκε, αφού είχαν υποχωρήσει οι λοιμώξεις, μπορούσε σχεδόν να διακρίνει τις σκέψεις να περνούν από το πρόσωπό της.
«Είναι ο μπαμπάς», έμοιαζε να σκέφτεται, «αλλά δεν είναι ο μπαμπάς».
Ωστόσο, προσαρμόστηκε γρήγορα στη νέα πραγματικότητα.
«Αν η κόρη σου θέλει να πάρει το προσθετικό σου πόδι, να τρέξει μαζί του και να του βάψει τα νύχια, τότε ας το κάνει», λέει ο Χερ.
Τα επόμενα πέντε χρόνια ήταν γεμάτα από 11 χειρουργικές επεμβάσεις, μεταμοσχεύσεις δέρματος και επεμβάσεις αποκατάστασης του προσώπου του.
«Δεν ξέρεις πραγματικά πώς θα καταλήξεις να μοιάζεις», λέει. Μια τέτοια αβεβαιότητα μπορεί να είναι «τρομακτική σε τεράστιο βαθμό» και να απειλεί ακόμη και την ίδια σου την ταυτότητα.
«Πάντα έμοιαζα με τον πατέρα μου και αυτό αποτελούσε μέρος του ποιος ήμουν».
Σταδιακά, ένα νέο πρόσωπο άρχισε να διαμορφώνεται.
«Χρειάστηκε πολύς χρόνος για να το συνηθίσω, αλλά η ανακούφιση ήταν τεράστια. Φυσικά, υπάρχουν πολλές ουλές, όμως σε σύγκριση με το αρχικό σοκ και τη φρίκη όταν είδα για πρώτη φορά τον εαυτό μου μετά το ξύπνημα από το κώμα, αυτό ήταν τουλάχιστον ένα πρόσωπο που μπορούσα να συνηθίσω και να μάθω να αποδέχομαι. Δεν είμαι ο Απόλλωνας που νόμιζα ότι ήμουν στα 20 μου, αλλά είμαι εντάξει».
Παρόλα αυτά, η αποκατάσταση ήταν μακρά και κάθε άλλο παρά εύκολη.
Όταν πήρε εξιτήριο από το νοσοκομείο, χρησιμοποιώντας αναπηρικό αμαξίδιο, ο Χερ έπρεπε να μάθει ξανά από την αρχή ακόμη και τις πιο απλές καθημερινές δραστηριότητες: πώς να κατεβαίνει τις σκάλες χωρίς πόδι, πώς να υπολογίζει τις αποστάσεις έχοντας μόνο ένα μάτι και πώς να κινείται σε έναν κόσμο που ξαφνικά είχε γεμίσει εμπόδια.
«Όταν είσαι καταδρομέας των Βασιλικών Πεζοναυτών, πιστεύεις ότι είσαι το πιο γυμνασμένο, σκληρό και ικανό πράγμα στον κόσμο. Και ξαφνικά ξυπνάς μια μέρα χωρίς πρόσωπο, με ένα πόδι και χωρίς να μπορείς ούτε τα κορδόνια των παπουτσιών σου να δέσεις».
Έτσι, όπως εξηγεί, «κάνεις ένα βήμα κάθε φορά. Κυριολεκτικά».
Την ίδια στιγμή, πολλοί από τους στενότερους φίλους του εξακολουθούσαν να βρίσκονται στο Αφγανιστάν. Ορισμένοι από τους πεζοναύτες που τον είχαν μεταφέρει τραυματισμένο μακριά από το πεδίο της μάχης έχασαν αργότερα και οι ίδιοι τη ζωή τους.
«Ήταν μια εξαιρετικά, εξαιρετικά δύσκολη αποστολή», θυμάται.
Όπως συμβαίνει σε πολλές οικογένειες που βιώνουν ένα τόσο μεγάλο τραύμα, η πίεση στην προσωπική του ζωή ήταν τεράστια. Παρότι η σύζυγός του στάθηκε «βράχος» σε όλη τη διάρκεια της αποκατάστασής του και το ζευγάρι απέκτησε μερικά χρόνια αργότερα και δεύτερη κόρη, ο γάμος τους τελικά δεν άντεξε τις δυσκολίες των επόμενων χρόνων.
Ο Χερ εξακολουθεί να είναι ένας όμορφος άνδρας, παρά τα τραύματά του, όμως αρχικά τον βασάνιζε η σκέψη «αν θα μπορούσε ποτέ κάποιος να με ερωτευτεί ξανά».
Τελικά, οι φόβοι του αποδείχθηκαν αβάσιμοι. Σήμερα βρίσκεται σε σχέση με μια γυναίκα που είναι φίλη του εδώ και πολλά χρόνια.
Οι κόρες του είναι πλέον 22 και 15 ετών. Η μεγαλύτερη τον γνώρισε πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον τραυματισμό του, ενώ η μικρότερη έχει γνωρίσει μόνο τον πατέρα που ξαναχτίστηκε μέσα από τη μακρά διαδικασία της αποκατάστασης.
Παρότι ο Χερ δεν διαγνώστηκε ποτέ επίσημα με διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD), αναγνωρίζει ότι εμφάνισε συμπτώματα ψυχολογικού τραύματος.
«Κατά περιόδους ένιωθα βαθιά κατάθλιψη, αδυναμία, θυμό, αλλά και αγοραφοβία. Δεν ήθελα να βρίσκομαι καθόλου ανάμεσα σε άλλους ανθρώπους, εκτός αν ήταν στρατιωτικοί, επειδή πίστευα ότι δεν θα μπορούσαν να με καταλάβουν. Μου πήρε πολύ καιρό μέχρι να σταματήσω να βλέπω τον εαυτό μου ως ένα ακρωτηριασμένο κομμάτι σάρκας που απλώς κυκλοφορούσε».
Ο ίδιος υπογραμμίζει τη σημασία της συμβουλευτικής υποστήριξης, της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας και της ψυχολογικής βοήθειας.
Ωστόσο, μερικές από τις πιο καθοριστικές στιγμές της θεραπευτικής του πορείας ήρθαν από ένα μέρος πολύ λιγότερο συνηθισμένο: τα άλογα.
Ο Χερ ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με την οργάνωση HorseBack UK το 2009. Έπειτα από μερικές επισκέψεις στους στάβλους, όπου περιποιούνταν τα άλογα, συμμετείχε σε εξορμήσεις και, στη δική του περίπτωση, μάθαινε να ιππεύει χρησιμοποιώντας μόνο το ένα του πόδι, ζήτησε από τους ιδρυτές της οργάνωσης, τον Τζοκ και την Έμα, να ενταχθεί επίσημα στην ομάδα.
Εκείνοι συμφώνησαν και ο Χερ έλαβε σύμβαση από το βρετανικό υπουργείο Άμυνας για να εργαστεί στην HorseBack UK, ενώ εξακολουθούσε να βρίσκεται σε θεραπεία για την αποκατάστασή του.
«Τα άλογα είναι έμβια όντα με συναισθήματα και αντίληψη. Αντιλαμβάνονται την ενέργειά σου και δεν ενδιαφέρονται για τις ουλές, την κοινωνική θέση ή τις στρατιωτικές επιδείξεις δύναμης», λέει.
Η εργασία δίπλα τους τού προσέφερε κάτι που αναζητούσε από την ημέρα που τραυματίστηκε στο Αφγανιστάν: γαλήνη.
Δεν υπάρχει ένα εύκολο ή απόλυτα ευτυχισμένο τέλος σε ιστορίες σαν αυτή του Χερ. Το τραύμα δεν εξαφανίζεται. Η αποκατάσταση δεν ακολουθεί ποτέ μια ευθεία πορεία και οι δυσκολίες δεν σταματούν ξαφνικά.
Αυτό που ξεχωρίζει περισσότερο στην ιστορία του δεν είναι η πικρία ή η αυτολύπηση, αλλά η ευγνωμοσύνη: προς τους πεζοναύτες που τον μετέφεραν τραυματισμένο μακριά από το πεδίο της μάχης, τους χειρουργούς που ανακατασκεύασαν το πρόσωπό του, αλλά και την οικογένεια, τους φίλους και τα άλογα που τον βοήθησαν να ξαναβρεί τον εαυτό του.
Ίσως γι' αυτό ο τίτλος του ντοκιμαντέρ μοιάζει τόσο ταιριαστός.
Γιατί αυτή δεν είναι στην πραγματικότητα μια ιστορία για έναν άνθρωπο που έχασε το πρόσωπό του.
Είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που κατάφερε να το ξαναβρεί.