Στη σκιά των Πανελληνίων: Μαθητές που «λυγίζουν» σιωπηλά στον αγώνα για την επιτυχία

Snapshot

• Οι Πανελλήνιες εξετάσεις προκαλούν έντονο άγχος και ψυχολογική πίεση σε πολλούς έφηβους, που συχνά βιώνουν την αποτυχία ως προσωπική καταστροφή.
• Η αντίληψη ότι η αξία ενός νέου εξαρτάται αποκλειστικά από την επιτυχία στις Πανελλήνιες βασίζεται σε παραδοσιακά και περιοριστικά πρότυπα επιτυχίας.
• Η ψυχολόγος Δέσποινα Μαυρίδου τονίζει την ανάγκη για πολυεπίπεδες αλλαγές, όπως η αναγνώριση εναλλακτικών επαγγελματικών δρόμων και η ουσιαστική επικοινωνία με τους νέους για την πρόληψη ψυχολογικών κρίσεων.
• Οι γονείς, εκπαιδευτικοί και περιβάλλον πρέπει να είναι προσεκτικοί σε σημάδια ψυχολογικής κατάρρευσης και να υποστηρίζουν τους εφήβους με ανοιχτή επικοινωνία και, αν χρειαστεί, με ειδική βοήθεια.
• Η πρόληψη της εφηβικής αυτοκτονίας απαιτεί κρατική στήριξη σε δημόσιες δομές ψυχικής υγείας και κοινωνικό πλαίσιο που δεν επιβαρύνει υπερβολικά τους νέους.

Snapshot powered by AI

Η αντίστροφη μέτρηση για τις Πανελλήνιες εξετάσεις συνοδεύεται κάθε χρόνο από πίεση, φόβο και ατελείωτο άγχος για χιλιάδες εφήβους που νιώθουν πως από λίγες ώρες εξέτασης κρίνεται ολόκληρο το μέλλον τους.

Πίσω από το διάβασμα, τα φροντιστήρια και τις υψηλές προσδοκίες, κρύβεται συχνά μια σκληρή ψυχολογική πραγματικότητα, που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στην απόγνωση.

Η τραγωδία με τη διπλή αυτοκτονία στην Ηλιούπολη επανέφερε με τον πιο σοκαριστικό τρόπο τη συζήτηση γύρω από τη συναισθηματική πίεση που βιώνουν πολλοί νέοι, αλλά και γύρω από τα σημάδια που συχνά περνούν απαρατήρητα. Όταν η επιτυχία μετατρέπεται σε μονόδρομο και η αποτυχία μοιάζει με προσωπική καταστροφή, το άγχος των εξετάσεων παύει να είναι απλώς μια δύσκολη φάση και γίνεται ένα επικίνδυνο βάρος για την ψυχική υγεία των εφήβων.

Ίσως τελικά το πιο ανησυχητικό δεν είναι μόνο το άγχος των εξετάσεων, αλλά το γεγονός ότι ολοένα και περισσότεροι έφηβοι μεγαλώνουν πιστεύοντας πως η αξία τους καθορίζεται από έναν βαθμό, μια σχολή ή μια επιτυχία.

Η ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Δέσποινα Μαυρίδου μιλά στο Newsbomb για την δύσκολη ψυχολογική πραγματικότητα που βιώνουν πολλοί έφηβοι εξαιτίας της εδραιωμένης αντίληψης ότι οι Πανελλήνιες καθορίζουν το μέλλον τους, τις πολυεπίπεδες αλλαγές που πρέπει να γίνουν, την εμπιστοσύνη που πρέπει να κερδίσουν οι μεγαλύτεροι αλλά και τη σημασία της ουσιαστικής επικοινωνίας που θα μπορεί να οδηγήσει στην αναγνώριση μιας ενδεχόμενης ψυχολογικής κατάρρευης.

Κυρία Μαυρίδου, γιατί έχει εδραιωθεί στην Ελλάδα η αντίληψη ότι οι Πανελλήνιες καθορίζουν την αξία μας και το πώς θα πορευτούμε στη ζωή μας; Πως μπορεί να αλλάξει αυτή η νοοτροπία;

Αυτή η νοοτροπία στηρίζεται σε ένα παραδοσιακό εν πολλοίς ξεπερασμένο μοντέλο για την επιτυχία. Κανείς θεωρείται επιτυχημένος όταν σπουδάζει στο πανεπιστήμιο και στη συνέχεια βρίσκει μία δουλειά ‘στο αντικείμενό του’, όπως λέμε.

Στο πλαίσιο αυτής της νοοτροπίας, έχουν υποτιμηθεί επαγγέλματα που δεν απαιτούν υψηλό μορφωτικό επίπεδο, ενώ η αλλαγή καριέρας ή το ξεκίνημα μίας καριέρας μετά τριάντα ή σαράντα θεωρείται από πολλούς αδιανόητο. Το πρόβλημα βέβαια ξεκινάει όταν μαθαίνουμε στα παιδιά ότι πρέπει να αποδείξουν την αξία τους, αντί να τα αγαπάμε για αυτό που είναι, άνευ όρων, αλλά και όταν επιβαρύνουμε τα παιδιά με το χρέος να καλύψουν δικές μας ανασφάλειες, λες και είναι προέκταση του εαυτού μας.

Οι αλλαγές θα πρέπει να είναι πολυεπίπεδες. Χρειάζεται να δοθούν από το κράτος κίνητρα και να διαμορφωθούν ευκαιρίες ώστε τα παιδιά να μπορούν να ονειρευτούν ένα επαγγελματικό μέλλον πέρα από το πανεπιστήμιο, όταν οι ιδιαίτερες κλίσεις τους αφορούν π.χ. τεχνικά, αγροτικά, καλλιτεχνικά επαγγέλματα. Και βέβαια από την πλευρά των γονέων, χρειάζεται να είναι αρκετά ξεκάθαροι με τον εαυτό τους σχετικά με τις προσδοκίες που μπορεί να τρέφουν για τα παιδιά τους.

Μπορεί το άγχος σε αυτό το στάδιο να διαταράξει σε έντονο βαθμό την ψυχολογία ενός εφήβου και να τον οδηγήσει σε απόγνωση που δεν μπορεί να διαχειριστεί; Πως μπορεί να το καταπολεμήσει και πώς μπορούν οι γύρω του να τον βοηθήσουν;

Το στρες που συνοδεύει το βάρος της επίδοσης μπορεί σε ορισμένες συνθήκες και ειδικά όταν υπάρχουν συνοδά οικογενειακά, οικονομικά, ή και σχολικά προβλήματα, να έχει σοβαρές συνέπειες στην ψυχική υγεία των εφήβων. Το πιο σημαντικό είναι οι γονείς ή και άλλοι ενήλικες του στενού περιβάλλοντος, αλλά και οι καθηγητές να μπορούν να ακούσουν τους εφήβους προσεκτικά, ώστε να μπορούν να τους συμβουλέψουν και να τους στηρίξουν κατάλληλα. Το πιο σημαντικό είναι ο έφηβος, η έφηβη να μπορεί να εμπιστευτεί έναν δικό του άνθρωπο ώστε να μιλήσει για τυχόν ανησυχίες και να νιώσει ότι κάποιος καταλαβαίνει. Βεβαίως, σε περιπτώσεις όπου παρατηρούνται μεγάλες δυσκολίες, όπως κρίσεις πανικού, έντονη απόσυρση, διαταραχές στη διατροφή ή τον ύπνο, κατάχρηση ουσιών, ή παραβατική συμπεριφορά συνιστάται η συμβολή κάποιου/ας ειδικού.

Αν ένα παιδί βιώνει σιωπηλά τον «ψυχολογικό γολγοθά» του και δεν μοιράζεται τις σκοτεινές σκέψεις και τα σκοτεινά συναισθήματά του, πώς μπορούν οι γύρω του (οικογένεια, σχολείο, φίλοι) να καταλάβουν τι συνέβη για να τον στηρίξουν;

Τις περισσότερες φορές, εάν υπάρχουν ενήλικες διαθέσιμοι να ακούσουν που το παιδί μπορεί να εμπιστευτεί, τότε αυτό θα τους μιλήσει. Χρειάζεται να προσπαθήσουμε να έρθουμε κοντά με το παιδί, ρωτώντας και δείχνοντας ενδιαφέρον χωρίς να ασκούμε έλεγχο ή να κάνουμε ανάκριση. Χρειάζεται να προσέχουμε τυχόν αλλαγές στη συμπεριφορά που μπορεί να είναι ανησυχητικές και να συζητάμε τους προβληματισμούς μας με το παιδί χωρίς να πανικοβαλλόμαστε.

Εάν εντοπίσουμε μία σοβαρή δυσκολία μπορούμε να προτείνουμε στο παιδί οικογενειακή ή ατομική θεραπεία. Εάν η προτιμότερη ψυχοθεραπεία είναι η ατομική, τότε είναι καλή ιδέα να συμβουλευτούν κάποιον/α ειδικό και οι γονείς.

Θα αναφερθώ στην περίπτωση των 2 κοριτσιών στην Ηλιούπολη, υπήρχε τρόπος να καταλάβει ο περίγυρός τους τι τους συμβαίνει, για να τους βοηθήσει κατάλληλα; Με λίγα λόγια, πώς θα μπορούσε να αποφευχθεί το κακό;

Εάν ανησυχούμε ότι κάποιος έφηβος ή έφηβη σκέφτεται την αυτοκτονία, είναι καλή ιδέα να ρωτήσουμε ανοιχτά εάν έχει ποτέ σκεφτεί κάτι τετοιο. Είναι σημαντική η επικοινωνία με το στενό περιβάλλον. Μερικές φορές μία τέτοια συζήτηση μπορεί να είναι δύσκολη, ίσως και ταμπού, ωστόσο χρειάζεται να γίνει. Εάν βέβαια διαπιστωθούν τέτοιες σκέψεις, τότε χρειάζεται η συνεργασία της οικογένειας ώστε να αναζητηθεί η κατάλληλη βοήθεια. Ασφαλώς βέβαια, δεν πρέπει απλά ρίξουμε την ευθύνη στο στενό περιβάλλον. Η σωστή πρόληψη της αυτοκτονίας στην εφηβεία είναι πολιτικό ζήτημα.

Θα πρέπει να δημιουργηθούν οι κατάλληλοι θεσμοί, δομές, και υπηρεσίες που θα προστατέψουν ένα παιδί. Για παράδειγμα, ένας ψυχολόγος για πέντε σχολεία δεν επαρκεί για την πρόληψη της εφηβικής αυτοκτονίας. Θα πρέπει το κράτος να ενισχύσει την δημόσια και δωρεάν ψυχική υγεία και να φροντίσει οι οικογένειες να έχουν πρόσβαση σε κοινωνικά αγαθά και ένα καλό βιοτικό επίπεδο.

Ως ψυχολόγος τι θα λέγατε σε έναν έφηβο που απογοητεύεται νιώθοντας την πίεση ότι στα 17 του πρέπει να αποφασίσει τι θέλει να κάνει στη ζωή του; Ή ό,τι τα θέλω του δεν συμφωνούν με τα θέλω των γονιών του και ο ίδιος τα καταπιέζει με αποτέλεσμα να εγκλωβίζεται σε μια κατάσταση που δεν τον εκφράζει;

Είναι σημαντικό να δείξουμε στους εφήβους και στις έφηβες ότι υπάρχουν πολλοί εναλλακτικοί δρόμοι στη ζωή, ότι η είσοδος στο πανεπιστήμιο αμέσως μετά το σχολείο δεν είναι μονόδρομος. Είναι εντάξει να δοκιμάσει κανείς διαφορετικά πράγματα, να βγει έξω να γνωρίσει τον κόσμο και τον εαυτό του, και να μην πιεστεί να πάρει σημαντικές αποφάσεις, αλλά να δει περισσότερο ‘που τον πάνε τα πόδια του’ και ‘τι λέει η καρδιά του’. Συχνά αποφασίζουμε με τη λογική, αναλύοντας υπέρ και κατά και κάπου εκεί μπερδευόμαστε. Είναι εντάξει να αλλάξει γνώμη όσες φορές χρειαστεί, αρκεί να μην εγκλωβιστεί σε ένα επάγγελμα ή μια πορεία που τον κάνει δυστυχισμένο. Είναι πολύ σημαντικό ένας έφηβος ή μια έφηβη να μην καταπιέσει τις κλίσεις και τα ενδιαφέροντά του προκειμένου να ικανοποιήσει τους γονείς του, καθώς δεν θα μπορέσει να αναπτύξει την προσωπικότητά του βαδίζοντας τον δρόμο κάποιου άλλου.

Διαβάστε επίσης