Λιακάκος για τη «Γαλάζια Πατρίδα»: «Δεν έχουμε τουρκική μεταμέλεια – έχουμε τουρκικό υπολογισμό»

Η θεσμοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας», οι διεκδικήσεις της Τουρκίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ο ρόλος του Καστελλόριζου, οι εξελίξεις στο εσωτερικό της γειτονικής χώρας αλλά και οι ενεργειακοί διάδρομοι που επηρεάζουν τη γεωπολιτική ισορροπία της περιοχής βρέθηκαν στο επίκεντρο της συνέντευξης που παραχώρησε στο Newsbomb ο διεθνολόγος και διδάκτωρ Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, Λυκούργος Λιακάκος.

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει πλήρως τα δικαιώματα που απορρέουν από το Δίκαιο της Θάλασσας, να πάψει να αντιμετωπίζει με φοβικότητα τις τουρκικές προκλήσεις και να αναδείξει διεθνώς τον αναθεωρητισμό της Άγκυρας.

Παράλληλα, εκφράζει την ανησυχία του για την προσπάθεια θεσμοθέτησης της «Γαλάζιας Πατρίδας», θεωρώντας ότι πρόκειται για μια στρατηγική που επιχειρεί να μετατρέψει τις αμφισβητήσεις της Τουρκίας σε μόνιμο πολιτικό και διοικητικό εργαλείο.

Διαβάστε τη συνέντευξη του Λυκούργου Λιακάκου στο Newsbomb:

Η «Γαλάζια Πατρίδα» ξεκίνησε ως θεωρία ενός απόστρατου ναυάρχου και πλέον φαίνεται να αποκτά θεσμική υπόσταση στην Τουρκία. Πόσο ανησυχητική είναι αυτή η εξέλιξη;

Είναι μια πολύ σοβαρή εξέλιξη. Η «Γαλάζια Πατρίδα» ξεκίνησε ως θεωρία ενός απόστρατου ναυάρχου, όμως σταδιακά υιοθετήθηκε από το τουρκικό πολιτικό σύστημα. Τα τελευταία χρόνια πέρασε στην εκπαίδευση, διδάσκεται στα σχολεία και πλέον βλέπουμε προσπάθεια να αποκτήσει και θεσμικό χαρακτήρα.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι διεκδικήσεις αυτές καθαυτές. Το πρόβλημα είναι ότι δημιουργείται μια νέα γενιά Τούρκων πολιτών που μεγαλώνει θεωρώντας φυσιολογικό ότι μεγάλα τμήματα του Αιγαίου βρίσκονται υπό τουρκική επιρροή ή ότι τα ελληνικά νησιά δήθεν επικάθονται στην τουρκική υφαλοκρηπίδα.

Όταν εκατομμύρια νέοι άνθρωποι εκπαιδεύονται με αυτή τη λογική, είναι προφανές ότι στο μέλλον θα θεωρούν τις συγκεκριμένες διεκδικήσεις αυτονόητες. Γι’ αυτό η Ελλάδα όφειλε εδώ και χρόνια να έχει αναδείξει διεθνώς το ζήτημα και να έχει αντιδράσει πολύ πιο δυναμικά.

Το τουρκικό νομοσχέδιο φαίνεται όμως τελικά να μετατίθεται για το φθινόπωρο. Είναι μια θετική εξέλιξη για την Ελλάδα;

Κατά τη γνώμη μου όχι. Η μετάθεση του τουρκικού νομοσχεδίου δεν αποτελεί λόγο ανακούφισης. Αποτελεί προθεσμία εθνικής προετοιμασίας. Η Τουρκία δεν εγκατέλειψε τη «Γαλάζια Πατρίδα». Δεν απέσυρε το casus belli. Δεν αναγνώρισε το δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια. Δεν σταμάτησε να αμφισβητεί ελληνικές και κυπριακές θαλάσσιες ζώνες. Απλώς μεταθέτει χρονικά τη νομοθετική κλιμάκωση.

Χρειάζεται λοιπόν μια ψύχραιμη ανάγνωση των εξελίξεων. Η Άγκυρα φαίνεται ότι μέτρησε το κόστος. Μέτρησε τη νατοϊκή συγκυρία, τις ελληνικές αντιδράσεις, την κυπριακή προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έρχεται, τις πρωτοβουλίες για τα θαλάσσια πάρκα, την προοπτική επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων νοτίως της Κρήτης, αλλά και το ενδεχόμενο διεθνοποίησης του ζητήματος.

Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουμε τουρκική μεταμέλεια. Έχουμε τουρκικό υπολογισμό. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις μια αναβολή μπορεί να αποδειχθεί πιο επικίνδυνη από μια άμεση ψήφιση, εφόσον διαβαστεί λανθασμένα από την ελληνική πλευρά. Η Τουρκία ενδέχεται να επιστρέψει το φθινόπωρο με ένα πιο προσεκτικά διατυπωμένο κείμενο, με μια πιο ήπια εικόνα προς τα έξω, αφαιρώντας ίσως ορισμένες ακραίες διατυπώσεις ή χάρτες.

Η ουσία όμως μπορεί να παραμείνει ακριβώς η ίδια: η μετατροπή της «Γαλάζιας Πατρίδας» σε εσωτερικό διοικητικό μηχανισμό του τουρκικού κράτους. Και αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα. Όχι ότι ένας τέτοιος νόμος θα παράγει διεθνές δίκαιο. Δεν παράγει. Το πρόβλημα είναι ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο παρεμπόδισης νόμιμων ελληνικών και κυπριακών δραστηριοτήτων.

Μπορεί να αξιοποιηθεί απέναντι σε ηλεκτρικά καλώδια και διασυνδέσεις, σε θαλάσσια πάρκα, σε αλιευτικές δραστηριότητες, σε έρευνες υδρογονανθράκων, σε ενεργειακές επενδύσεις, σε υποθαλάσσιες υποδομές και γενικότερα σε κάθε νόμιμη ελληνική ή κυπριακή ενέργεια που η Άγκυρα θα επιλέγει να χαρακτηρίζει ως «παραβίαση» του δικού της εσωτερικού νόμου.

Γι’ αυτό η Ελλάδα δεν πρέπει να αντιμετωπίσει την αναβολή ως επιτυχία ή εκτόνωση της κρίσης. Πρέπει να τη δει ως ένα παράθυρο χρόνου που της δίνει τη δυνατότητα να προετοιμαστεί καλύτερα διπλωματικά, νομικά και στρατηγικά.

Θεωρείτε ότι η ελληνική πλευρά δεν έχει αξιοποιήσει επαρκώς τα εργαλεία που διαθέτει;

Δυστυχώς όχι. Η Ελλάδα διαχρονικά χαρακτηρίζεται από μια φοβικότητα στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Δεν αναφέρομαι σε μία μόνο κυβέρνηση. Είναι ένα διαχρονικό πρόβλημα.

Η χώρα μας διαθέτει ισχυρά νομικά επιχειρήματα και στηρίζεται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο αποτελεί πλέον και αναπόσπαστο μέρος του ευρωπαϊκού κεκτημένου. Παρ’ όλα αυτά, πολλές φορές διστάζουμε να ασκήσουμε δικαιώματα που προβλέπονται ρητά από το διεθνές δίκαιο.

Η εξωτερική πολιτική θα έπρεπε να αποτελεί πεδίο εθνικής συνεννόησης. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με μικροκομματικά κριτήρια. Όταν μιλάμε για τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, πρέπει να λειτουργούμε ως εθνική ομάδα.

«Τα 12 ναυτικά μίλια είναι δικαίωμα, όχι διεκδίκηση»

Ποιο είναι το σημαντικότερο βήμα που θα έπρεπε να είχε κάνει ήδη η Ελλάδα;

Η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, τουλάχιστον νότια και ανατολικά της Κρήτης. Η δυνατότητα αυτή απορρέει από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και αποτελεί κυριαρχικό δικαίωμα κάθε παράκτιου κράτους. Δεν πρόκειται για διεκδίκηση, αλλά για δικαίωμα.

Παράλληλα, η Ελλάδα θα έπρεπε να προχωρήσει στη χάραξη ευθειών γραμμών βάσης και στο κλείσιμο των κόλπων όπου αυτό προβλέπεται. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται η νομική και γεωπολιτική θέση της χώρας.

Υπάρχει η άποψη ότι τα 12 ναυτικά μίλια θα εγκλωβίσουν την Τουρκία στο Αιγαίο. Τι απαντάτε;

Πρόκειται για έναν μύθο που επαναλαμβάνεται εδώ και δεκαετίες. Το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ξεκάθαρα ότι όταν οι αιγιαλίτιδες ζώνες δύο κρατών επικαλύπτονται, εφαρμόζεται η αρχή της μέσης γραμμής (άρθρο 15 ΣΔΘ). Συνεπώς δεν υφίσταται κανένα ζήτημα αποκλεισμού της Τουρκίας. Επιπλέον, υπάρχει το δικαίωμα της αβλαβούς διέλευσης, που επιτρέπει τη συνεχή και ανεμπόδιστη διέλευση πλοίων από τα χωρικά ύδατα άλλων κρατών, δίχως να επηρεάζει την εμπορική οικονομική τουριστική δραστηριότητα της γείτονος.

Αυτό που αλλάζει είναι ότι η Ελλάδα αποκτά μεγαλύτερο έλεγχο σε περιοχές όπου σήμερα θεωρούνται ανοικτή θαλάσσια και σε αυτές η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργεί τετελεσμένα μέσω ασκήσεων, στρατιωτικών γυμνασίων, αλιευτικών δραστηριοτήτων ή άλλων ενεργειών. Η Τουρκία δεν θα μπορεί να συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο σε περιοχές όπου η Ελλάδα θα ασκεί πλήρως την κυριαρχία της .

«Το Καστελλόριζο είναι το κλειδί που ενώνει Ελλάδα και Κύπρο»

Πόσο σημαντικό είναι το Καστελλόριζο για τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο;

Το Καστελλόριζο είναι κομβικής σημασίας. Σύμφωνα με το άρθρο 121 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα κατοικημένα νησιά διαθέτουν πλήρη δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Το Καστελλόριζο διαθέτει μόνιμο πληθυσμό και οικονομική ζωή. Συνεπώς δεν υπάρχει κανένα νομικό κενό ως προς τα δικαιώματά του. Η Τουρκία επιδιώκει να μειώσει ή να μηδενίσει την επήρειά του, διότι γνωρίζει ότι μέσω του Καστελλόριζου συνδέονται οι θαλάσσιες ζώνες Ελλάδας και Κύπρου.

Γι’ αυτό και αποτελεί διαχρονικά έναν από τους βασικούς στόχους της τουρκικής επιχειρηματολογίας. Σκεφτείτε τι θα σήμαινε για την ελληνική οικονομία και την καταπολέμηση του δημογραφικού αν είχαν τοποθετηθεί πλωτά ηλιακά πάνελ και πλωτές ανεμογεννήτριες. Θα μπορούσε η χώρα μας να είχε εξελιχθεί σε εξαγωγέα ενέργειας χωρίς παράλληλα να δημιουργεί κάποιο πρόβλημα στο φυσικό τοπίο ώστε να είχαμε τουριστικές επιπτώσεις.

Ποιος είναι ο ρόλος της συνορεύουσας ζώνης που προτείνετε;

Η συνορεύουσα ζώνη αποτελεί ένα πολύ σημαντικό εργαλείο. Δεν δίνει κυριαρχία όπως τα χωρικά ύδατα, αλλά προσφέρει αυξημένες δυνατότητες ελέγχου έως 24 ν.μ από τις γραμμές βάσεις (άρθρο 33 ΣΔΘ). Μπορεί να αξιοποιηθεί για την αντιμετώπιση λαθρεμπορίου, παράνομης μετανάστευσης, περιβαλλοντικών παραβάσεων και άλλων μορφών διασυνοριακής παραβατικότητας. Ιδιαίτερα σήμερα, με τις μεταναστευτικές ροές που καταγράφονται από τη Λιβύη προς την Κρήτη, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο αποτροπής με την διεξαγωγή προληπτικών νηοψιών.

Παράλληλα, η ανακήρυξη Συνορεύουσας Ζώνης δύναται να οικοδομήσει πραγματική θαλάσσια αρχιτεκτονική επιτήρησης, προσθέτοντας εξωτερικό θεσμικό επίπεδο ελέγχου, διευκολύνοντας μεγαλύτερης διάρκειας παρουσίας και επιτήρησης, καθώς και συνδράμοντας στην έγκαιρη αναγνώριση ύποπτων φορέων ή μητρικών σκαφών. Δεν νοείται μια ναυτική χώρα να ανακαλύπτει οπλισμένα drones από αλιείς.

Η στήριξη προς την Ουκρανία δεν αποτελεί λευκή επιταγή. Και ο ρωσικός σκιώδης στόλος δεν δύναται να αποτελεί άλλοθι για να μετατραπούν τα ελληνικά χωρικά ύδατα σε πεδίο ελεύθερου πυρός.

«Η Ευρώπη δεν έχει κατανοήσει πλήρως τον τουρκικό αναθεωρητισμό»

Πώς αξιολογείτε τη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στην Τουρκία;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συχνά αντιμετωπίζει την Τουρκία κυρίως μέσα από το πρίσμα της γεωπολιτικής χρησιμότητας. Η Άγκυρα έχει καταφέρει να εμφανίζεται ως απαραίτητος παράγοντας ασφάλειας για την Ευρώπη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη πρέπει να αγνοεί τις αναθεωρητικές της πολιτικές.

Η Ελλάδα και η Κύπρος οφείλουν να υπενθυμίζουν συνεχώς ότι η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει ευρωπαϊκό έδαφος στην Κύπρο και να αμφισβητεί βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου και τα ζητήματα Ελλάδας- Κύπρου - Τουρκίας δεν αποτελούν απλά διμερή ζητήματα αλλά ευρωτουρκικά.

Η Ελλάδα αξιοποιεί επαρκώς τη συμμετοχή της στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ;

Θεωρώ πως όχι στον βαθμό που θα έπρεπε. Η συμμετοχή στο Συμβούλιο Ασφαλείας αποτελεί σημαντικό διπλωματικό εργαλείο. Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να αναδείξει διεθνώς το ζήτημα της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής και να δημιουργήσει συμμαχίες.

Παράλληλα, θα πρέπει να αξιοποιηθεί και η κυπριακή προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ώστε να τεθούν πιο επιτακτικά τα ζητήματα που αφορούν τον σεβασμό του Δικαίου της Θάλασσας.

Βλέπετε κίνδυνο θερμού επεισοδίου;

Κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Οι εξελίξεις στο εσωτερικό της Τουρκίας είναι κρίσιμες. Ο πρόεδρος Ερντογάν βρίσκεται αντιμέτωπος με πολιτικές και θεσμικές προκλήσεις, ενώ η συζήτηση για την επόμενη ημέρα στη γειτονική χώρα έχει ήδη ξεκινήσει.

Όταν ένα πολιτικό σύστημα αντιμετωπίζει εσωτερικές πιέσεις, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος η εξωτερική πολιτική να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο συσπείρωσης. Γι’ αυτό απαιτείται διαρκής επαγρύπνηση και ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα.

«Καμία συμμαχία δεν υποκαθιστά τη δική μας ισχύ»

Ποια είναι η άποψή σας για τη συμφωνία αμυντικής συνεργασίας Ελλάδας – Γαλλίας;

Πρόκειται για μια σημαντική συμφωνία. Ωστόσο, κάθε στρατηγική συνεργασία πρέπει να δοκιμάζεται στην πράξη και να επικαιροποιείται διαρκώς. Η Ελλάδα χρειάζεται ισχυρές συμμαχίες, αλλά ταυτόχρονα οφείλει να επενδύει πρωτίστως στη δική της ισχύ, στην οικονομία, στην τεχνολογία και στις Ένοπλες Δυνάμεις της. Καμία συμμαχία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την εθνική αποτρεπτική ισχύ.

Ποιος είναι ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών στα ελληνοτουρκικά;

Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν καθοριστικός παράγοντας. Η Ελλάδα έχει αποδείξει ότι αποτελεί αξιόπιστο σύμμαχο της Δύσης και έχει συνεισφέρει ουσιαστικά σε σειρά περιφερειακών πρωτοβουλιών ασφαλείας. Αυτό πρέπει να αξιοποιείται διπλωματικά. Η Αθήνα οφείλει να ζητά πιο ξεκάθαρη στήριξη απέναντι στις τουρκικές αναθεωρητικές πολιτικές.

EastMed, IMEC και η επόμενη ημέρα

Πόσο σημαντικοί είναι οι ενεργειακοί διάδρομοι EastMed και IMEC;

Είναι εξαιρετικά σημαντικοί. Ο EastMed, ανεξαρτήτως της μορφής που θα λάβει (μεταφορά υδρογονανθράκων ή υδρογόνου) στο μέλλον, αποτελεί ένα έργο με ισχυρή γεωπολιτική διάσταση. Ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου και δημιουργεί πρόσθετα στρατηγικά πλεονεκτήματα.

Αντίστοιχα, ο IMEC, ο ενεργειακός εμπορικός διάδρομος που μελλοντικά θα συνδέει την Ινδία με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη,έχει τη δυνατότητα να μετατρέψει την Ελλάδα σε βασική πύλη εισόδου προς την ευρωπαϊκή αγορά. Το ζητούμενο είναι τα ελληνικά λιμάνια να βρεθούν στο επίκεντρο αυτών των σχεδιασμών. Η Ελλάδα δεν πρέπει να είναι θεατής των εξελίξεων. Οφείλει να είναι πρωταγωνιστής.

Αν έπρεπε να συνοψίσετε σε λίγες προτάσεις τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα από εδώ και πέρα, ποιες θα ήταν αυτές;

Πρώτον, να αξιοποιήσει πλήρως τα δικαιώματά της βάσει του Δικαίου της Θάλασσας. Δεύτερον, να ενισχύσει την αποτρεπτική της ισχύ και να αποκτήσει μια μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική. Τρίτον, να διεθνοποιήσει συστηματικά το ζήτημα του τουρκικού αναθεωρητισμού σε ΟΗΕ, Ευρωπαϊκή Ένωση, ΝΑΤΟ και σε κάθε διεθνές φόρουμ.

Και κυρίως να πάψει να λειτουργεί με φοβικότητα. Η φοβικότητα οδηγεί στην υποχωρητικότητα. Και η υποχωρητικότητα, όταν απέναντί σου έχεις έναν αναθεωρητικό γείτονα, δεν λύνει προβλήματα. Δημιουργεί περισσότερα.

Διαβάστε επίσης