Καιρός: Ανεβαίνει η θερμοκρασία στη Μεσόγειο - Η δραματική προοπτική για το φθινόπωρο στην Ελλάδα
Ο μεγαλύτερος μετεωρολογικός προβληματισμός δεν αφορά τόσο τις θερινές περιόδους καύσωνα, κατά τις οποίες επικρατούν καθοδικές κινήσεις του αέρα, αλλά τη μετάβαση προς το φθινόπωρο
Snapshot
- Σημαντική θερμική ανωμαλία καταγράφηκε στη δυτική Μεσόγειο, με θερμοκρασία επιφάνειας θάλασσας έως 33°C, υψηλή για την περιοχή.
- Υπάρχει έντονη θερμοκρασιακή αντίθεση μεταξύ της θερμής δυτικής Μεσογείου και της ψυχρότερης ανατολικής, όπου η Ελλάδα βρίσκεται.
- Η μετάβαση στο φθινόπωρο αναμένεται να αυξήσει την αστάθεια λόγω της συνάντησης θερμών και ψυχρών αέριων μαζών πάνω από τη θερμή θάλασσα, προκαλώντας ισχυρές καταιγίδες και έντονα τοπικά φαινόμενα.
- Ο Σεπτέμβριος και ο Οκτώβριος είναι κρίσιμοι μήνες για την εμφάνιση ισχυρών και παρατεταμένων καταιγίδων στην Ελλάδα, με αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών και τοπικών καταστροφών.
- Η θερμή θάλασσα μπορεί να υποστηρίξει την ανάπτυξη μεσογειακών τροπικοειδών κυκλώνων (medicanes), ειδικά στη δυτική Ελλάδα και το Ιόνιο, υπό κατάλληλες ατμοσφαιρικές συνθήκες.
Τα νέα που προκαλούν έντονο ενδιαφέρον στη διεθνή επιστημονική κοινότητα συνιστούν ένα ιδιαίτερα σημαντικό καμπανάκι για το κλίμα της Μεσογείου: Σημαδούρα παρακολούθησης στις Βαλεαρίδες κατέγραψε θερμοκρασία επιφάνειας θάλασσας που έφτασε τους 33°C. Πρόκειται για εξαιρετικά υψηλή τιμή, η οποία αποτυπώνει το μέγεθος της θερμικής ανωμαλίας που έχει αναπτυχθεί στη δυτική Μεσόγειο.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη ακραία καλοκαιρινή μέτρηση. Το νερό έχει πολύ υψηλή ειδική θερμοχωρητικότητα, γεγονός που σημαίνει ότι χρειάζεται τεράστια ποσότητα ενέργειας για να θερμανθεί, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να αποθηκεύσει αυτή την ενέργεια και να την απελευθερώνει σταδιακά για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Μια Μεσόγειος με θερμοκρασίες κοντά ή και πάνω από τους 30°C λειτουργεί, από πλευράς ατμόσφαιρας, σαν ένας τεράστιος «λέβητας». Η αυξημένη θερμοκρασία της θάλασσας ενισχύει την εξάτμιση και προσθέτει μεγάλες ποσότητες υδρατμών στα κατώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας.
Και οι υδρατμοί αποτελούν ουσιαστικά αποθηκευμένη ενέργεια. Όταν ο υγρός αέρας ανέρχεται και οι υδρατμοί συμπυκνώνονται για να σχηματίσουν νέφη, απελευθερώνεται λανθάνουσα θερμότητα, ενισχύοντας την ανοδική κίνηση και τροφοδοτώντας ισχυρές καταιγίδες.
Η δυτική και η ανατολική Μεσόγειος παρουσιάζουν εντυπωσιακή αντίθεση
Η εξαιρετικά θερμή κατάσταση στη δυτική Μεσόγειο συνδέεται με την παρατεταμένη περίοδο υψηλών θερμοκρασιών που έχει επηρεάσει από τον Ιούνιο κυρίως τις θαλάσσιες περιοχές μεταξύ Ισπανίας και Γαλλίας.
Την ίδια ώρα, η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική στην ανατολική Μεσόγειο.
Οι θαλάσσιες θερμοκρασίες στην περιοχή της Ελλάδας, της Τουρκίας, της Κρήτης, της ανατολικής Λιβύης και της Αιγύπτου παραμένουν σε αρκετά χαμηλότερα επίπεδα, σε αρκετές περιοχές λίγο πάνω από τους 20°C, παρουσιάζοντας μάλιστα αρνητικές αποκλίσεις από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα.
Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει σήμερα μία ομοιόμορφα θερμή Μεσόγειος. Αντίθετα, έχει δημιουργηθεί ένας έντονος θερμοκρασιακός διαχωρισμός ανάμεσα στη δυτική και την ανατολική λεκάνη.
Το πραγματικό ενδιαφέρον αρχίζει όταν υποχωρήσουν οι αντικυκλώνες
Ο μεγαλύτερος μετεωρολογικός προβληματισμός δεν αφορά τόσο τις θερινές περιόδους καύσωνα, κατά τις οποίες επικρατούν καθοδικές κινήσεις του αέρα, αλλά τη μετάβαση προς το φθινόπωρο.
Καθώς μειώνεται σταδιακά η ηλιακή ακτινοβολία, οι υποτροπικοί αντικυκλώνες που διατηρούν την ατμοσφαιρική σταθερότητα αρχίζουν να εξασθενούν. Τότε ανοίγει ο δρόμος για την κάθοδο των πρώτων ατλαντικών διαταραχών και, αργότερα, για ψυχρότερες αέριες μάζες από βορειότερα γεωγραφικά πλάτη.
Εάν μια τέτοια ψυχρή εισβολή κινηθεί πάνω από μια εξαιρετικά θερμή θαλάσσια επιφάνεια, η διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στα κατώτερα και τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας μπορεί να γίνει ιδιαίτερα μεγάλη.
Το αποτέλεσμα είναι αυξημένη αστάθεια, περισσότερη διαθέσιμη ενέργεια για ισχυρές ανοδικές κινήσεις και, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, πολύ έντονα φαινόμενα.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα η εξέλιξη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όχι επειδή η χώρα βρίσκεται σήμερα στην περιοχή με τις υψηλότερες θερμοκρασίες θάλασσας, αλλά ακριβώς λόγω της διαφορετικής θερμικής κατάστασης της ανατολικής Μεσογείου.
Η Ελλάδα μπορεί να επηρεαστεί κυρίως όταν η κυκλοφορία της ατμόσφαιρας μεταφέρει θερμές και υγρές αέριες μάζες από τη Μεσόγειο προς τη χώρα και αυτές συναντήσουν ψυχρότερο αέρα σε μεγαλύτερα ύψη.
Οι πιο ευάλωτες περιοχές θα είναι, ανάλογα με τη θέση και την κίνηση κάθε συστήματος, τα δυτικά και κεντρικά ηπειρωτικά τμήματα, η Πελοπόννησος, η Κρήτη και τα νησιά του Ιονίου και του Αιγαίου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το ελληνικό ανάγλυφο. Οι ορεινοί όγκοι μπορούν να λειτουργήσουν ως μηχανισμοί ενίσχυσης και αγκύρωσης των καταιγίδων, προκαλώντας επίμονες βροχοπτώσεις σε συγκεκριμένες περιοχές.
Έτσι, το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα μια γενικευμένη κακοκαιρία σε ολόκληρη τη χώρα. Μπορεί να είναι ένα πολύ ισχυρό και τοπικά στάσιμο σύστημα, το οποίο θα ρίξει τεράστιες ποσότητες νερού σε λίγες ώρες στην ίδια περιοχή.
Αυτό είναι το σενάριο που μπορεί να δημιουργήσει ξαφνικές πλημμύρες, υπερχειλίσεις ρεμάτων και σοβαρά προβλήματα σε περιοχές με έντονο ανάγλυφο.
Σεπτέμβριος: Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία
Ο Σεπτέμβριος αποτελεί κρίσιμο μήνα για τη μετάβαση από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο.
Η θάλασσα παραμένει ακόμη πολύ θερμή, ενώ ταυτόχρονα αρχίζουν να εμφανίζονται συχνότερα ψυχρότερες αέριες μάζες.
Για την Ελλάδα αυτό μπορεί να σημαίνει αυξημένο κίνδυνο για ισχυρές καταιγίδες, οργανωμένες καταιγίδες, χαλαζοπτώσεις, ισχυρούς ανέμους και τοπικά πολύ μεγάλα ύψη βροχής όταν συμπέσουν οι κατάλληλες συνθήκες.
Το Ιόνιο και η δυτική Ελλάδα είναι ιδιαίτερα σημαντικές περιοχές παρακολούθησης, καθώς βρίσκονται στην πρώτη γραμμή όταν οργανωμένες διαταραχές κινούνται από τα δυτικά προς την περιοχή μας.
Παράλληλα, σε συγκεκριμένες διατάξεις, έντονα φαινόμενα μπορούν να επηρεάσουν και την κεντρική και ανατολική Ελλάδα.
Οκτώβριος: Ο μήνας που μπορεί να γίνει ιδιαίτερα επικίνδυνος
Ο Οκτώβριος είναι παραδοσιακά ένας από τους πιο κρίσιμους μήνες για τις φθινοπωρινές κακοκαιρίες στη Μεσόγειο.
Καθώς οι ατλαντικές διαταραχές βαθαίνουν και η θερμοκρασιακή αντίθεση αυξάνεται, θερμές και υγρές αέριες μάζες μπορούν να τροφοδοτήσουν ισχυρά βαρομετρικά χαμηλά.
Για την Ελλάδα, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον θα βρίσκεται σε διατάξεις που οδηγούν σε επίμονη μεταφορά υγρασίας από τη Μεσόγειο και διαδοχικά κύματα καταιγίδων πάνω από τις ίδιες περιοχές.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο κίνδυνος δεν θα είναι μόνο η ένταση της βροχής αλλά και η διάρκειά της.
Μια περιοχή μπορεί να δεχθεί επαναλαμβανόμενες καταιγίδες επί πολλές ώρες, με αποτέλεσμα να κορεστεί γρήγορα το έδαφος και να αυξηθεί δραματικά η πιθανότητα πλημμυρικών επεισοδίων.
Νοέμβριος: Η θάλασσα εξακολουθεί να απελευθερώνει θερμότητα
Η μεγάλη θερμική αδράνεια της Μεσογείου σημαίνει ότι η θάλασσα δεν ψύχεται τόσο γρήγορα όσο η ξηρά.
Αυτό μπορεί να διατηρήσει σημαντικά αποθέματα θερμότητας και υγρασίας ακόμη και όταν οι ατμοσφαιρικές θερμοκρασίες έχουν πλέον υποχωρήσει.
Για την Ελλάδα, οι πρώτες ισχυρές ψυχρές εισβολές του Νοεμβρίου θα μπορούν, υπό κατάλληλες συνθήκες, να δημιουργούν έντονες θερμοκρασιακές αντιθέσεις πάνω από τις θερμές θαλάσσιες περιοχές.
Αυτό μπορεί να ευνοήσει ισχυρές καταιγίδες, θυελλώδεις ανέμους και βαθιά βαρομετρικά χαμηλά στη Μεσόγειο.
Η ακριβής περιοχή όπου θα εκδηλωθούν τα ισχυρότερα φαινόμενα, ωστόσο, θα εξαρτάται από την εκάστοτε ατμοσφαιρική κυκλοφορία και δεν μπορεί να προβλεφθεί από τώρα.
Και τον Δεκέμβριο;
Η επίδραση μιας θερμής θάλασσας δεν σταματά όταν τελειώσει το φθινόπωρο.
Εάν η Μεσόγειος διατηρήσει θετικές θερμοκρασιακές αποκλίσεις, θα συνεχίσει να αποτελεί σημαντική πηγή υγρασίας για την ατμόσφαιρα.
Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει ότι οι ψυχρές εισβολές του Δεκεμβρίου μπορούν, όταν συνδυάζονται με θερμή και υγρή θάλασσα, να οδηγήσουν σε ιδιαίτερα έντονες χιονοπτώσεις στα ορεινά και σε ορισμένες περιπτώσεις σε χαμηλότερα υψόμετρα.
Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι μια θερμή Μεσόγειος «προκαλεί» από μόνη της χιόνια στην Ελλάδα. Χρειάζεται η κατάλληλη ψυχρή αέρια μάζα και η σωστή δυναμική της ατμόσφαιρας.
Ο κίνδυνος των Μεσογειακών κυκλώνων
Ένα ακόμη φαινόμενο που βρίσκεται στο επίκεντρο της επιστημονικής συζήτησης είναι οι μεσογειακοί τροπικοειδείς κυκλώνες, γνωστοί ως medicanes.
Όταν ένα βαθύ βαρομετρικό χαμηλό απομονωθεί πάνω από ιδιαίτερα θερμά νερά και συνδυαστεί με ευνοϊκές συνθήκες στην ανώτερη ατμόσφαιρα, μπορεί να αποκτήσει χαρακτηριστικά τροπικού κυκλώνα, όπως θερμό πυρήνα και πολύ ισχυρούς ανέμους.
Για την Ελλάδα, η περιοχή του Ιονίου, της δυτικής Ελλάδας και της κεντρικής Μεσογείου είναι αυτή που παραδοσιακά παρουσιάζει μεγαλύτερο ενδιαφέρον σε τέτοια σενάρια.
Ωστόσο, μια θερμή θάλασσα από μόνη της δεν αρκεί για τη δημιουργία medicane. Απαιτείται ένας πολύ συγκεκριμένος συνδυασμός ατμοσφαιρικών παραμέτρων.
Μια Μεσόγειος που αλλάζει
Η φετινή εικόνα έρχεται να επιβεβαιώσει κάτι που οι επιστήμονες παρακολουθούν εδώ και χρόνια: η Μεσόγειος αποτελεί μία από τις περιοχές του πλανήτη που θερμαίνονται ιδιαίτερα γρήγορα και λειτουργούν ως κλιματικό «hot spot».
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι απλώς ότι η θάλασσα γίνεται θερμότερη.
Είναι ότι μια θερμότερη θάλασσα μπορεί να αλλάξει την ποσότητα ενέργειας και υγρασίας που είναι διαθέσιμη στην ατμόσφαιρα όταν οι συνθήκες γίνουν ασταθείς.
Για την Ελλάδα, αυτό μεταφράζεται σε έναν φθινοπωρινό και χειμερινό καιρό που μπορεί να χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερες αντιθέσεις, πιο απότομες μεταβολές και αυξημένη δυνατότητα για ακραίες βροχοπτώσεις, όταν οι κατάλληλες ατμοσφαιρικές διατάξεις συμπέσουν με τις θερμές θάλασσες.
Η θερμοκρασία της θάλασσας, επομένως, είναι μόνο ένα κομμάτι του παζλ. Το πραγματικό ζητούμενο για την πρόγνωση των επόμενων μηνών θα είναι το πότε και πώς θα επιστρέψουν οι ψυχρές αέριες μάζες στη Μεσόγειο και με ποιον τρόπο θα αλληλεπιδράσουν με την αποθηκευμένη θερμότητα και υγρασία της θάλασσας.
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η μεγαλύτερη πρόκληση για τους μετεωρολόγους: όσο μεγαλύτερη είναι η διαθέσιμη ενέργεια, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να γίνει η ένταση των φαινομένων όταν η ατμόσφαιρα βρεθεί στην κατάλληλη διάταξη.
*Με πληροφορίες από το Meteoweb.eu
