Η άλλη όψη της εξουσίας: Άριστοι στα χαρτιά, ανεπαρκείς στην πράξη

Snapshot

• Η υπόθεση του πτυχίου του βουλευτή Μακάριου Λαζαρίδη προκάλεσε έντονη πολιτική αντιπαράθεση, αποκαλύπτοντας επιλεκτική ευαισθησία στα τυπικά προσόντα.
• Στον δημόσιο διάλογο επικρατεί υποκρισία, με έμφαση στους τίτλους σπουδών και παράλειψη της συζήτησης για την πραγματική εργασιακή εμπειρία και τα ένσημα.
• Πολιτικά πρόσωπα με περιορισμένη επαγγελματική εμπειρία καταλαμβάνουν θέσεις ευθύνης λόγω κομματικής εγγύτητας, χωρίς να έχουν δοκιμαστεί στην αγορά εργασίας.
• Η έλλειψη πραγματικής εργασιακής εμπειρίας αφορά όλο το πολιτικό σύστημα και δεν είναι αποκλειστικότητα συγκεκριμένων κομμάτων.
• Τα ακαδημαϊκά προσόντα δεν εγγυώνται χρηστή διακυβέρνηση, καθώς η κρίση απέδειξε ότι η εμπειρία, η κρίση και η αίσθηση ευθύνης είναι καθοριστικές για την αποτελεσματικότητα στην εξουσία.

Snapshot powered by AI

Αν θα έπρεπε να αποτυπωθεί με μια φράση το πολιτικό στίγμα της εβδομάδας που πέρασε, αυτή θα ήταν η εξής: επιλεκτική ευαισθησία. Και ίσως κανείς δεν το περιέγραψε πιο εύστοχα από τον πρώην σύμβουλο του Αλέξη Τσίπρα, Νίκο Καρανίκα, ο οποίος με αιχμηρό λόγο κατηγόρησε την αντιπολίτευση ότι έχει απομακρυνθεί από τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας, εγκλωβισμένη σε μια ατέρμονη ανακύκλωση καταγγελιών, εντυπώσεων και μικροπολιτικών αντιπαραθέσεων.

Αφορμή για τη νέα αυτή πολιτική σύγκρουση στάθηκε η υπόθεση που αφορά το πτυχίο του βουλευτή Μακάριου Λαζαρίδη. Ένα ζήτημα που, υπό άλλες συνθήκες, θα μπορούσε να είχε κλείσει γρήγορα και χωρίς ιδιαίτερη ένταση, μετατράπηκε σε πεδίο σκληρής πολιτικής αντιπαράθεσης μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης. Είναι γεγονός ότι ο ίδιος ο Λαζαρίδης, σύμφωνα με αρκετές εκτιμήσεις, δεν χειρίστηκε την υπόθεση με τον πιο καθαρό και αποφασιστικό τρόπο, αφήνοντας περιθώρια για παρερμηνείες. Μια πιο ευθύβολη τοποθέτηση –ίσως ακόμη και μια απλή συγγνώμη– θα μπορούσε να είχε εκτονώσει την κατάσταση.

Με πτυχία στην εξουσία, χωρίς ένσημα στην πραγματικότητα

Ωστόσο, το πρόβλημα δεν εξαντλείται στον τρόπο που διαχειρίστηκε το ζήτημα ο ίδιος. Αντιθέτως, η συνολική πολιτική διαχείριση της υπόθεσης ανέδειξε για ακόμη μία φορά μια βαθύτερη παθογένεια του δημόσιου διαλόγου: Την απουσία ψυχραιμίας και τη διάχυτη υποκρισία. Από τη μία πλευρά, η αντιπολίτευση εμφανίστηκε να υψώνει τους τόνους, επενδύοντας πολιτικά σε ένα θέμα τυπικών προσόντων. Από την άλλη, η κυβέρνηση επιχείρησε να αμυνθεί, συχνά χωρίς να αποφεύγει τις δικές της υπερβολές.
Κάπου μέσα σε αυτή τη σύγκρουση, αναδύεται μια κραυγαλέα αντίφαση. Η πολιτική σκηνή δείχνει εξαιρετικά ευαίσθητη όταν πρόκειται για τίτλους σπουδών, βιογραφικά και ακαδημαϊκές περγαμηνές.

Την ίδια στιγμή, όμως, επιδεικνύει μια σχεδόν εκκωφαντική αδιαφορία για κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: Την πραγματική εργασιακή εμπειρία και το ασφαλιστικό αποτύπωμα των ανθρώπων που αναλαμβάνουν θέσεις ευθύνης.

Η συζήτηση για τα «ένσημα» –για την πραγματική επαγγελματική διαδρομή, για τη σχέση κάποιου με την αγορά εργασίας και την παραγωγή– απουσιάζει σχεδόν ολοκληρωτικά από τον δημόσιο διάλογο. Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Διότι αν άνοιγε σοβαρά αυτή η κουβέντα, θα έφερνε στο φως μια διαχρονική και διακομματική πραγματικότητα που δύσκολα θα μπορούσε να υπερασπιστεί κανείς.

Πόσες φορές στο παρελθόν δεν είδαμε πρόσωπα χωρίς ουσιαστική επαγγελματική εμπειρία να καταλαμβάνουν καίριες θέσεις; Πόσοι δεν τοποθετήθηκαν σε διοικήσεις οργανισμών, σε υπουργικά γραφεία, σε δημόσιους φορείς, όχι λόγω γνώσεων ή εμπειρίας, αλλά λόγω κομματικής εγγύτητας; Και πόσοι από αυτούς δεν πέρασαν από θέσεις ευθύνης χωρίς να έχουν προηγουμένως δοκιμαστεί στην πραγματική οικονομία;

Ποιοι κυβερνούν τελικά;

Η ελληνική πολιτική ιστορία είναι γεμάτη από τέτοιες περιπτώσεις. Από τα γραφεία Τύπου μέχρι τα υπουργεία, από τους δήμους και τις νομαρχίες μέχρι τις διοικήσεις νοσοκομείων, ένα ολόκληρο σύστημα αναπαραγωγής κομματικών στελεχών λειτούργησε επί δεκαετίες σχεδόν ανεξέλεγκτα. Άνθρωποι «του κομματικού σωλήνα», όπως συνηθίζεται να λέγεται, βρέθηκαν να ασκούν εξουσία χωρίς να έχουν προηγουμένως αποκτήσει ουσιαστική επαγγελματική εμπειρία. Και όμως, για όλα αυτά, ελάχιστες φορές ακούστηκε πραγματική καταγγελία. Ελάχιστοι στάθηκαν δημόσια να πουν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα χαρτιά, αλλά και η απουσία πραγματικής επαφής με την εργασία και την παραγωγή.

Αντιθέτως, βλέπουμε σήμερα τους ίδιους πολιτικούς χώρους που επί χρόνια αξιοποιούσαν τέτοιες πρακτικές, να εμφανίζονται ως ένθερμοι υπερασπιστές της διαφάνειας και της αξιοκρατίας. Η ευαισθησία τους για τα πτυχία είναι, πράγματι, συγκινητική. Όμως η σιωπή τους για τα ένσημα είναι εκκωφαντική.

Διότι στην Ελλάδα δεν υπήρξαν μόνο περιπτώσεις αμφισβητούμενων τίτλων σπουδών. Υπήρξαν και περιπτώσεις ανθρώπων που δεν είχαν κολλήσει ούτε ένα ουσιαστικό ένσημο και παρ’ όλα αυτά βρέθηκαν να διοικούν οργανισμούς, να λαμβάνουν κρίσιμες αποφάσεις, ακόμη και να καταλαμβάνουν υπουργικούς θώκους ή και ανώτερα αξιώματα.

Και ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Αυτή η πρακτική δεν είχε κομματικό χρώμα. Δεν ήταν αποκλειστικότητα μιας παράταξης. Αφορούσε τη Νέα Δημοκρατία, το ΠΑΣΟΚ, τον ΣΥΡΙΖΑ – ολόκληρο το πολιτικό σύστημα.

Αν, λοιπόν, θέλουμε πραγματικά να μιλήσουμε για αξιοκρατία, ίσως είναι καιρός να επαναπροσδιορίσουμε τα κριτήρια. Τα πτυχία έχουν τη σημασία τους. Όμως δεν αρκούν. Και σίγουρα δεν μπορούν να λειτουργούν ως άλλοθι για την απουσία πραγματικής εμπειρίας. Γιατί στο τέλος της ημέρας, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι έχει σπουδάσει κανείς. Είναι –και ίσως κυρίως– τι έχει κάνει.

Από τα αμφιθέατρα στα λάθη εξουσίας

Αξίζει, βέβαια, να προστεθεί και μια ακόμη παράμετρος που συχνά αποσιωπάται. Η ελληνική κρίση απέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι τα υψηλά ακαδημαϊκά προσόντα δεν αποτελούν από μόνα τους εγγύηση χρηστής διακυβέρνησης ή ορθών αποφάσεων. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που βρέθηκαν σε καίριες θέσεις εξουσίας, έχοντας στο ενεργητικό τους λαμπρά πτυχία, μεταπτυχιακούς τίτλους και πανεπιστημιακές έδρες, οι οποίοι όμως σε κρίσιμες στιγμές απέτυχαν παταγωδώς. Άνθρωποι που θεωρούνταν «άριστοι» στα χαρτιά, συνέβαλαν με τις επιλογές τους σε πολιτικές που οδήγησαν τη χώρα σε αδιέξοδα, επιβεβαιώνοντας ότι η πραγματική επάρκεια δεν μετριέται μόνο με τίτλους, αλλά κυρίως με κρίση, εμπειρία και αίσθηση ευθύνης.