Γιατί άραγε καταρρέει μια αυτοκρατορία όπως η ΕΕ;

Μια αυτοκρατορία, μικρή, μεσαία ή μεγάλη, ακόμα και μια γνωστή χώρα που υπάρχει επί αιώνες ή και χιλιετηρίδες, καταρρέει όταν γίνεται αδύναμη και ευάλωτη εσωτερικά -εξασθενεί δηλαδή και δεν είναι σε θέση πλέον, να λύσει μεγάλα προβλήματα που προκύπτουν και αυτό πυροδοτείται συνήθως από έναν συνδυασμό παραγόντων, οικονομικής κρίσης, διαφθοράς στην εξουσία, κοινωνικών ανισοτήτων, αποτυχίας σε πολέμους που διεξάγει και πιέσεων από εξωτερικούς αντιπάλους. Η πτώση σπάνια προκύπτει μόνο από μια αιτία, αλλά είναι μια αργή και επώδυνη διαδικασία φθοράς.

Οι βασικές αιτίες μιας κατάρρευσης είναι οικονομική, λόγω υπερφορολόγησης, χρεών, πληθωρισμού, καθώς και εξάντλησης των διαθεσίμων φυσικών πόρων. Είναι οι αδύναμοι ή ανίκανοι ηγέτες, οι διαμάχες για την εξουσία και η απώλεια εμπιστοσύνης στους νόμους του κράτους. Μπορεί να είναι μια μιλιταριστική υπερέκταση, με πολύ μεγάλης έκτασης σύνορα που δεν είναι σε θέση να φυλάξει αποτελεσματικά, καθώς και οι συχνοί και κοστοβόροι πόλεμοι. Μεγάλο και κρίσιμο ρόλο διαδραματίζουν και οι κοινωνικές ανισότητες, που δημιουργούν μεγάλα χάσματα μεταξύ πλούσιων και φτωχών, διάσπαρτη φτώχεια σε μεγάλες κοινωνικές ομάδες, καθώς και απώλεια του κοινού σκοπού από τη μεριά των πολιτών... Τέλος, σημαντικό μερίδιο στην κατάρρευση έχουν οι εξωτερικές πιέσεις, οι εισβολές από γειτονικούς λαούς ή μετακινήσεις πληθυσμών (λαθρομετανάστευση) που βρίσκουν την αυτοκρατορία ή το κράτος αδύναμα να τις αποτρέψει.

Η Ευρώπη του σήμερα αντιμετωπίζει μια βαθιά και παρατεταμένη πολυπαραγοντική κρίση, που σύμφωνα με αναλύσεις διεθνών οργανισμών και πανεπιστημιακών ερευνητικών κέντρων, μια κατάρρευση δεν εκδηλώνεται ξαφνικά, αλλά συμβαίνει σαν μια σταδιακή γεωπολιτική και οικονομική περιθωριοποίηση με την απώλεια της παγκόσμιας ισχύος της και των εσωτερικών τριγμών, να οφείλονται σε συγκεκριμένους, αλληλένδετους παράγοντες που προκύπτουν στην πορεία, όπως: η οικονομική στασιμότητα, η αποβιομηχανοποίηση και η χαμηλή ανάπτυξη. Ειδικά η Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφει χλωμούς ρυθμούς ανάπτυξης, ενώ την ίδια στιγμή, η Αμερική και η Κίνα αναπτύσσονται με ιδιαίτερα ταχείς ρυθμούς. Τεράστιο ρόλο διαδραματίζει και η κρίση στην παραγωγή, με το υψηλό ενεργειακό κόστος και την μεγάλη γραφειοκρατία, να οδηγούν σε απώλεια της ανταγωνιστικότητας, με αποτέλεσμα, κομβικές βιομηχανίες, όπως για παράδειγμα η αυτοκινητοβιομηχανία και ο χαλυβουργίες να χάνουν σημαντικό έδαφος.

Δεν γίνεται βέβαια να αφήσουμε εκτός, τη δημοσιονομική πίεση, όπου το δημόσιο χρέος και τα ελλείμματα στους προϋπολογισμούς διογκώνονται ανεξέλεγκτα, όπως και οι υπαρξιακές ανάγκες για υπέρογκες αμυντικές δαπάνες που στερούν σημαντικούς πόρους από την κοινωνική πολιτική, με αποτέλεσμα την απώλεια προστασίας, μιας και η στρατηγική της Αμερικής του Τραμπ πιέζει ιδιαίτερα έντονα την Ευρώπη με προστατευτικούς δασμούς, ενώ παράλληλα, υπονομεύει τις κοινές ευρωπαϊκές αποφάσεις ως προς το εμπόριο και την ασφάλεια, ενώ από την άλλη, η Ευρώπη με δική της ευθύνη λόγω αδιαφορίας, παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη πχ στους ημιαγωγούς και όχι μόνο. Εξαρτάται δηλαδή απόλυτα από άλλες χώρες εκτός της επικράτειάς της για τέτοιου είδους κρίσιμες τεχνολογίες.

Η κατάρρευση βρίσκει εύφορο έδαφος, λόγω της κοινωνικής, της πολιτικής και της πολιτισμικής κρίσης, με πολιτικό κατακερματισμό, όπου η παραδοσιακή ευρωπαϊκή πολιτική σταθερότητα υποχωρεί, ενώ την ίδια στιγμή καταγράφεται ραγδαία άνοδος ακραίων πολιτικών δυνάμεων και βαθιά εσωτερική αστάθεια σε κινητήριους μοχλούς της Ευρώπης, όπως η Γερμανία και η Γαλλία και αυτό αποτελεί τεράστιο πρόβλημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν πρέπει βέβαια σε καμία περίπτωση να αγνοήσουμε δύο κρίσιμες παραμέτρους -τις λαθροεταναστευτικές πιέσεις και το δημογραφικό κραχ.

Στην πρώτη παράμετρο οι γεωπολιτικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή -πχ ο πόλεμος με το Ιράν και η ραγδαία αποσταθεροποίηση στην Αφρικανική Ήπειρο προκαλούν συνεχείς προσφυγικές εισβολές στην Ευρώπη, που δοκιμάζουν την κοινωνική αντοχή των ευρωπαϊκών κρατών, ενώ από την άλλη, η γήρανση του ευρωπαϊκού πληθυσμού και η κατακόρυφη πτώση των γεννήσεων υπονομεύουν τα συστήματα υγείας, τις συντάξεις και τέλος, την ίδια την αγορά εργασίας.

Το άλλο μεγάλο πρόβλημα είναι η κλιματική κρίση και η ενέργεια, με τα ακραία κύματα καύσωνα του καλοκαιριού και τις πυρκαγιές στον ευρωπαϊκό Νότο, να πλήττουν βάναυσα τη γεωργία, τον τουρισμό και γενικά τις υποδομές και όλα μαζί προκαλούν ζημιές υπερβολικά πολλών δισεκατομμυρίων. Η αστάθεια όμως στις διεθνείς αγορές ενέργειας επιβαρύνει μόνιμα τους προϋπολογισμούς και των απλών νοικοκυριών και βέβαια των επιχειρήσεων -μικρών μεσαίων και μεγάλων.

Η Ευρώπη δεν καταρρέει από τη μια στιγμή στην άλλη με κάποιον ιδιαίτερα θεαματικό τρόπο, αλλά αντίθετα, βιώνει μια σταδιακή διολίσθηση παρακμής. Αν δεν αναπτυχθούν σύντομα ή μάλλον… χθες στρατηγικές αυτονομίας και δεν λυθούν τα διαρθρωτικά προβλήματα που έχουν προκύψει και προκύπτουν στην πορεία, η Ευρώπη διατρέχει τον κίνδυνο να μετατραπεί κάποια στιγμή από πρωταγωνιστής στην παγκόσμια σκηνή, σε έναν φοβισμένο, αδύναμο και εξαρτώμενο παρατηρητή-παρία.

Το πρώτο σημάδι ότι μια αυτοκρατορία καταρρέει, είναι όταν αμφισβητούνται οι θεσμοί που την έφτιαξαν, η δομή των κυβερνήσεων, η θρησκεία και η εκπαίδευση. Οι αυτοκράτορες απορρίπτουν τον Θεό, γιατί πιστεύουν πως είναι οι ίδιοι Θεοί και ο κόσμος πλουτίζει τόσο, που οι άνθρωποι αρχίζουν να πιστεύουν πως είναι και αυτοί αυτοκράτορες… Δεν κάνουν τις εργασίες που έχτισαν την αυτοκρατορία, αναθέτουν σε ξένους και αλλόθρησκους αυτές τις δουλειές, ανοίγουν τα σύνορα κι επιτρέπουν σε απελπισμένους λαθροεισβολείς να κάνουν όλες αυτές τις εργασίες, που οι ίδιοι παραείναι ευκατάστατοι για να κάνουν. Μετά αρχίζουν οι ενοχές για τον τόσο πλούτο, αλλά ακόμα και έτσι, η αυτοκρατορία ανθίζει.

Τώρα όλοι αμφισβητούν τον πλούτο τους… αμφισβητούν και τους εαυτούς τους και απορρίπτουν… ό,τι συνέβαλε και βοήθησε να χτιστεί η αυτοκρατορία. Καταστρέφουν τα σύμβολα, επιτίθενται στους εαυτούς τους -όπως ο καρκίνος στον ανθρώπινο οργανισμό- και σε όσους προστάτευσαν την αυτοκρατορία… και μετά έρχονται οι “λύκοι” και όλοι όσοι ζούσαν σαν αυτοκράτορες, θα γνωρίσουν το μαρτύριο, που οι ίδιοι δημιούργησαν, θα αφανιστούν και από τις στάχτες θα δημιουργηθεί μια νέα αυτοκρατορία και ο κύκλος θα ξεκινήσει και πάλι από την αρχή…