Ελλάδα-Ινδία-Ισραήλ: Ο νέος στρατηγικός πόλος-αντίβαρο στην τουρκική επιθετικότητα

Δύο Ινδοί αναλυτές μιλώντας στο Newsbomb σκιαγραφούν τις πολύ πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις και τον άτυπο άξονα συμμαχίας που δημιουργείται μεταξύ της Ελλάδας, της Ινδίας και του Ισραήλ και συμφωνούν ότι η ευθυγράμμιση αυτή δεν πρέπει ούτε να υπερεκτιμηθεί ούτε να υποτιμηθεί. Η ισχύς της, έγκειται ακριβώς στη διακριτικότητά της: Στη σταθερή, μεθοδική οικοδόμηση συνεργασιών χωρίς θορυβώδεις διακηρύξεις. Και ο «αντίθετος» πόλος είναι σαφής και συγκεκριμένος…

Όπως επισημαίνει στο Newsbomb η Dr Divya Malhotra*, η επίσκεψη του Ινδού πρωθυπουργού Narendra Modi στο Ισραήλ, στις 25 Φεβρουαρίου, δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική κίνηση υψηλού συμβολισμού, αλλά ένα σαφές μήνυμα στρατηγικής αναδιάταξης στην ευρύτερη περιοχή. «Σηματοδοτεί ακόμη έναν σταθμό σε μια σχέση που έχει μετακινηθεί από τον συμβολισμό στη στρατηγική ουσία», υπογραμμίζει.

Η ίδια υπενθυμίζει ότι η ιστορική επίσκεψη του Modi το 2017 —η πρώτη Ινδού πρωθυπουργού στο Ισραήλ— «άνοιξε μια νέα εποχή ανοιχτής στρατηγικής συνεργασίας, τερματίζοντας δεκαετίες διπλωματικής επιφυλακτικότητας». Σήμερα, σε ένα περιβάλλον αυξημένης αστάθειας στη Μέση Ανατολή, η νέα αυτή επίσκεψη «παρακολουθείται διεθνώς όχι ως τελετουργική διπλωματία, αλλά ως βαρόμετρο ευρύτερων γεωπολιτικών ανακατατάξεων».

Ιδιαίτερη βαρύτητα, σύμφωνα με τη Dr Malhotra, έχει και η δήλωση του Ισραηλινού πρωθυπουργού Benjamin Netanyahu περί δημιουργίας ενός «εξαγώνου συμμαχιών» που θα συνδέει το Ισραήλ, την Ινδία, την Ελλάδα και την Κύπρο, μαζί με άλλα κράτη της Ασίας, της Αφρικής και του αραβικού κόσμου. «Αυτό το σχήμα δεν είναι τυπική συμμαχία», εξηγεί, «αλλά μια ένδειξη της στροφής προς ευέλικτες, λειτουργικές συνεργασίες ασφάλειας».

Από την ενέργεια στην άμυνα: Η εμβάθυνση Αθήνας–Ιερουσαλήμ

Η Dr Malhotra τονίζει ότι η στρατηγική σύγκλιση Ελλάδας–Ισραήλ δεν προέκυψε αιφνιδιαστικά. «Ξεκίνησε από την ενεργειακή διπλωματία στην Ανατολική Μεσόγειο και εξελίχθηκε σταδιακά σε στενή αμυντική και τεχνολογική συνεργασία». Κοινές ασκήσεις, ανταλλαγές πληροφοριών και εξοπλιστικά προγράμματα έχουν δημιουργήσει —όπως σημειώνει— «λειτουργική διαλειτουργικότητα και όχι απλώς συμβολική σύγκλιση».

Καθοριστικός παράγοντας αυτής της προσέγγισης υπήρξε η στάση της Τουρκίας. «Η αναθεωρητική στρατηγική της Άγκυρας και η διάθεση αμφισβήτησης καθιερωμένων κανόνων έχουν μεταβάλει ριζικά τους υπολογισμούς ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο», υπογραμμίζει. Για την Ελλάδα, η τουρκική πίεση στο Αιγαίο έχει υπαρξιακή διάσταση, ενώ για το Ισραήλ η ρευστή και συναλλακτική περιφερειακή πολιτική της Άγκυρας δημιουργεί μακροπρόθεσμη αβεβαιότητα.

Η είσοδος της Ινδίας στη μεσογειακή εξίσωση

Κατά τη Dr Malhotra, η προσέγγιση Ινδίας–Ελλάδας εντάσσεται σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο. Η επίσκεψη Modi στην Αθήνα το 2023 —η πρώτη Ινδού πρωθυπουργού μετά από τέσσερις δεκαετίες— «σήμανε ότι η Ελλάδα πέρασε από την περιφέρεια στο κέντρο του ευρωπαϊκού στρατηγικού υπολογισμού του Νέου Δελχί». Έκτοτε, οι αμυντικοί διάλογοι και οι ναυτικές επαφές έχουν εντατικοποιηθεί, με κοινό παρονομαστή την ασφάλεια θαλάσσιων οδών και τη διατήρηση της περιφερειακής ισορροπίας.

«Η Ινδία βλέπει πλέον τη Μεσόγειο ως προέκταση του δικού της περιβάλλοντος ασφάλειας», σημειώνει, προσθέτοντας ότι η Αθήνα, ως ευρωπαϊκό κράτος με οξυμένες ευαισθησίες ασφάλειας και στενή συνεργασία με το Ισραήλ, «εντάσσεται φυσικά στο δίκτυο ομονοούντων εταίρων που διαμορφώνει η Ινδία».

Ωστόσο, ξεκαθαρίζει πως το Νέο Δελχί παραμένει προσηλωμένο σε μια ρεαλιστική, μη ιδεολογική προσέγγιση. «Η Ινδία διατηρεί σχέσεις τόσο με το Ισραήλ όσο και με αραβικά κράτη και το Ιράν, αποφεύγοντας τη λογική των άκαμπτων μπλοκ».

Από την πλευρά του, ο Dr Premanand Mishra* υπογραμμίζει στο Newsbomb ότι «κάθε σοβαρή ανάλυση της σύγκλισης Ινδίας–Ισραήλ–Ελλάδας οφείλει να αντιμετωπίσει ευθέως τον τουρκικό παράγοντα». Όπως επισημαίνει, η τουρκική στάση —από τις θαλάσσιες διεκδικήσεις έως τη ρητορική στήριξη προς το Πακιστάν στο ζήτημα του Κασμίρ— έχει δημιουργήσει τριβές και με το Νέο Δελχί.

«Δεν πρόκειται για στρατηγική ανάσχεσης με επίσημες διακηρύξεις», διευκρινίζει, «αλλά για μια μορφή “μινιλατερισμού”: ευέλικτες, στοχευμένες συνεργασίες που αυξάνουν το κόστος μονομερών ενεργειών χωρίς να οδηγούν σε κλιμάκωση».

Το δόγμα PRAHAAR και η νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει ο Dr Mishra και στη δημοσίευση του νέου ινδικού δόγματος αντιμετώπισης της τρομοκρατίας, PRAHAAR, από το υπουργείο Εσωτερικών της Ινδίας. «Το έγγραφο αναγνωρίζει ότι τα τρομοκρατικά δίκτυα είναι διακρατικά και τεχνολογικά ευέλικτα, καθιστώντας ανεπαρκείς τις αποκλειστικά εθνικές απαντήσεις», σημειώνει.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Ισραήλ «αναδεικνύεται σε φυσικό εταίρο λόγω της επιχειρησιακής εμπειρίας και της τεχνολογικής καινοτομίας του», ενώ η Ελλάδα, ως ευρωπαϊκό κράτος πρώτης γραμμής που αντιμετωπίζει μεταναστευτικές πιέσεις και περιφερειακή αστάθεια, «προσφέρει θεσμική διασύνδεση και πολύτιμη επιχειρησιακή γνώση».

Στρατηγική σύγκλιση χωρίς τυπικές συμμαχίες

Ο Dr Mishra επισημαίνει ότι αυτό που διαφοροποιεί τη συγκεκριμένη τριμερή σύγκλιση από τις παραδοσιακές συμμαχίες είναι η συνειδητή της αυτοσυγκράτηση. «Δεν υπάρχουν ρήτρες αμοιβαίας άμυνας ούτε ιδεολογικές διακηρύξεις. Υπάρχει όμως συσσώρευση εμπιστοσύνης, δυνατοτήτων και στρατηγικής συνοχής».

Για την Ελλάδα, η συνεργασία με την Ινδία «προσθέτει στρατηγικό βάθος πέρα από το ευρωπαϊκό θέατρο». Για το Ισραήλ, ενισχύει τη σχέση του με μια ανερχόμενη παγκόσμια δύναμη. Και για την Ινδία, η Ελλάδα λειτουργεί ως ευρωπαϊκή άγκυρα που συμπληρώνει τις μεσανατολικές και ινδο-ειρηνικές της συνεργασίες.

Κατά τον Dr Mishra, η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. «Το διεθνές σύστημα εισέρχεται σε φάση κατακερματισμένης ισχύος και περιφερειακής διεκδικητικότητας. Σε αυτό το περιβάλλον, οι μεσαίες δυνάμεις στρέφονται σε λειτουργικούς συνασπισμούς αντί για άκαμπτα μπλοκ».

Η Ελλάδα, τονίζει, έχει τη δυνατότητα να λειτουργεί ταυτόχρονα εντός των ευρωπαϊκών θεσμών και των περιφερειακών σχημάτων ασφάλειας. «Η τριγωνική αυτή σύγκλιση αντανακλά τη διάρρηξη παρωχημένων γεωπολιτικών διαχωρισμών μεταξύ Νότιας Ασίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης».

«Η σταθερότητα σήμερα δεν διασφαλίζεται μέσω μεγάλων ιδεολογικών συνασπισμών», καταλήγει ο Dr Mishra, «αλλά μέσω πειθαρχημένου και στοχευμένου συντονισμού». Και, όπως επισημαίνει η Dr Malhotra, η Ελλάδα δεν είναι απλός παρατηρητής αυτής της διαδικασίας, αλλά ενεργός στρατηγικός παράγοντας σε έναν κόσμο αυξανόμενης αβεβαιότητας.

*Η Δρ Divya Malhotra είναι ανώτερη ερευνήτρια στο Κέντρο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (Centre for National Security Studies) στη Μπανγκαλόρ. Στο παρελθόν είχε συνεργαστεί με το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας της Ινδίας (National Security Advisory Board) στο Νέο Δελχί.

*Ο Δρ Premanand Mishra είναι επίκουρος καθηγητής στο Κέντρο Nelson Mandela για την Ειρήνη και την Επίλυση Συγκρούσεων (Nelson Mandela Centre for Peace & Conflict Resolution) του Πανεπιστημίου Jamia Millia Islamia στο Νέο Δελχί.

Διαβάστε επίσης