Ο θάνατος του βουλευτή Χατζηπέτρου σε μονομαχία με τον υπουργό Στάη το 1904

Snapshot

• Το 1904 ο βουλευτής Κωνσταντίνος Χατζηπέτρος σκοτώθηκε σε μονομαχία με τον υπουργό Σπυρίδωνα Στάη εξαιτίας διαφωνίας για ρουσφέτι στην Παιδεία.
• Ο Στάης παραιτήθηκε, προφυλακίστηκε και αθωώθηκε στο δικαστήριο, ενώ η μονομαχία προκάλεσε έντονες πολιτικές αντιδράσεις.
• Οι μονομαχίες στην Ελλάδα περιορίστηκαν μετά τη συγκεκριμένη υπόθεση και απαγορεύτηκαν οριστικά με νόμο το 1918, που επέβαλε αυστηρές ποινές σε συμμετέχοντες και υποκινητές.
• Η μονομαχία Στάη–Χατζηπέτρου ήταν μέρος μιας εποχής όπου οι πολιτικοί συχνά έλυναν διαφορές με όπλα, πρακτική που σταδιακά εγκαταλείφθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα.
• Η πρώτη καταγεγραμμένη μονομαχία στην Ελλάδα έγινε στα μέσα του 19ου αιώνα και η τελευταία θανατηφόρα το 1910, πριν την τελική απαγόρευση των μονομαχιών.

Snapshot powered by AI

Μπορεί σήμερα στην ελληνική Βουλή να υπάρχουν σφοδρές φραστικές αντιπαραθέσεις αρκετές φορές, όμως αυτές τελειώνουν στην αίθουσα του Κοινοβουλίου ή, στη χειρότερη περίπτωση, στα ΜΜΕ. Δεν ήταν όμως πάντα έτσι τα πράγματα.

Από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα ως τις αρχές του 20ου, κάποιες φορές οι πολιτικοί, και όχι μόνο, έλυναν τις διαφορές τους με μονομαχίες, σχεδόν πάντα με πιστόλι. Σε μία από αυτές το 1904 έχασε τη ζωή του ο βουλευτής Τρικάλων Κωνσταντίνος (Κόκος) Χατζηπέτρος, όταν δέχτηκε τα πυρά του υπουργού Σπυρίδωνα Στάη.

Και όλα αυτά, για ένα ρουσφέτι που ζήτησε ο Χατζηπέτρος από τον Στάη που ήταν τότε Υπουργός Παιδείας. Όταν το ρουσφέτι δεν έγινε, ο Χατζηπέτρος κατηγόρησε τον Στάη, ο οποίος θεωρώντας ότι προσβλήθηκε, σύμφωνα με τα καθιερωμένα εκείνη την εποχή, ο Στάης, για να αποκαταστήσει το όνομά του, που θεώρησε ότι σπιλώθηκε, κάλεσε τον Χατζηπέτρο σε μονομαχία.

Αυτός δέχτηκε. Ο πρωθυπουργός Θεοτόκης έκανε απέλπιδες προσπάθειες να συμβιβάσει τους δύο πολιτικούς, αλλά δεν τα κατάφερε. Στη μονομαχία που ακολούθησε, ο Στάης σκότωσε τον, μύωπα, Χατζηπέτρου. Προκλήθηκε σάλος, ο Στάης παραιτήθηκε από τη θέση του υπουργού και αφού παρέμεινε προφυλακισμένος για μερικούς μήνες, δικάστηκε και αθωώθηκε.

Σταδιακά, οι μονομαχίες ελαχιστοποιήθηκαν και ως το 1914 σταμάτησαν τελείως. Με Νόμο μάλιστα του 1918 απαγορευόταν πλέον κάθε μονομαχία και προβλέπονταν αυστηρές ποινές, όχι μόνο για τους επίδοξους μονομάχους, αλλά και για τους μάρτυρες των μονομαχιών και όσους τις υποδαύλιζαν.

Η μονομαχία Στάη – Χατζηπέτρου

Ο Κωνσταντίνος Χατζηπέτρος, γνωστότερος ως Κόκος Χατζηπέτρος, γεννήθηκε το 1862. Πατέρας του ήταν ο Ευθύμιος Χατζηπέτρος, στρατιωτικός (1833 – 1890). Αδελφός του ήταν ο Χρήστος Χατζηπέτρος (1862 – 1922). Ο Κόκος Χατζηπέτρος εκλέχθηκε βουλευτής Τρικάλων το 1890, η εκλογή του όμως ακυρώθηκε. Όμως στη συνέχεια εκλέχτηκε βουλευτής το 1892, το 1895, το 1899 και το 1902. Έχασε τη ζωή του στη μονομαχία με τον Στάη το 1904.

Ο Σπυρίδων Στάης γεννήθηκε το 1859 στα Κύθηρα. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και έγινε Διδάκτορας Μαθηματικών. Δίδαξε σε διάφορα σχολεία και από το 1892 εκλέχθηκε βουλευτής Κυθήρων με το κόμμα του Χαρίλαου Τρικούπη και έπειτα του Γεώργιου Θεοτόκη. Αργότερα υπήρξε ένας από τους συνιδρυτές του Λαϊκού Κόμματος.

Στις κυβερνήσεις Θεοτόκη διετέλεσε Υπουργός Παιδείας. Ήταν εισηγητής πολλών σημαντικών μεταρρυθμίσεων, που όμως δεν ψηφίστηκαν όλες από την άτολμη κυβέρνηση Θεοτόκη. Διετέλεσε υπηρεσιακός υπουργός και την περίοδο 1921 – 1922 (συνολικά ήταν υπουργός 7 φορές), ενώ ήταν από τα πρόσωπα που είχαν σημαντική συμβολή στην ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών. Πέθανε το 1932. Η καριέρα του όμως σκιάστηκε από τον θάνατο του Κωνσταντίνου Χατζηπέτρου στη μονομαχία τους το 1904.

Για ποιον λόγο όμως έγινε η μονομαχία;

Ο Στάης είχε καταρτίσει ένα νομοσχέδιο για την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ο Χατζηπέτρος, που είχε ως προστατευόμενο τον Υφηγητή Ανατομίας Μελισσηνό, ζήτησε από τον Στάη να διχοτομήσει την Έδρα της Ανατομίας για να γίνει καθηγητής και ο Μελισσηνός. Ο Στάης, ενώ αρχικά συμφώνησε, έφερε το σχετικό νομοσχέδιο στη Βουλή χωρίς να περιλαμβάνει τη διχοτόμηση της Έδρας.

Έξαλλος ο Χατζηπέτρος σηκώθηκε και διαμαρτυρήθηκε. «Ελησμονήσατε την υπόσχεσιν που μου εδώσατε κύριε Υπουργέ», είπε. «Πράγματι, το ξέχασα, άλλωστε επρόκειτο για ζήτημα υπηρεσιακής ευταξίας. Αυτή την πολιτική ακολουθώ πάντοτε», απάντησε με έντονο τρόπο ο Στάης. «Το εξέχασες; Είσαι ένας αγύρτης υπουργός», φώναξε δυνατά μέσα στη Βουλή ο Χατζηπέτρος. Η τελευταία αυτή φράση ήταν αφορμή να δημιουργηθεί πανδαιμόνιο στη Βουλή και ο Στάης επιτέθηκε κατά του Χατζηπέτρου. Με την παρέμβαση και άλλων βουλευτών, η άμεση συμπλοκή των δύο αποφεύχθηκε, όμως αποφάσισαν να λύσουν τη διαφορά του σε μονομαχία με όπλα.

Οι προσπάθειες του πρωθυπουργού Θεοτόκη και άλλων βουλευτών να μην οδηγηθεί σε μονομαχία η διαφορά των δύο πολιτικών, δεν είχαν κανένα αποτέλεσμα. Η μονομαχία έγινε στους ερημικούς, τότε, Τράχωνες (κατ’ άλλους στον Ποδονίφτη, το ρέμα που βρίσκεται στην περιοχή της Νέας Φιλαδέλφειας). Στις 18 Ιουνίου 1904, ο βουλευτής Μεγαρίδος Αναστασόπουλος που «διηύθυνε» τη μονομαχία έδωσε το σύνθημα. Οι δύο άνδρες πυροβόλησαν ταυτόχρονα. Η σφαίρα του Χατζηπέτρου πέρασε αριστερά από τον Στάη, αλλά η σφαίρα του Στάη βρήκε στο στήθος τον Χατζηπέτρο. Ο γιατρός Φωκάς έσπευσε να βοηθήσει τον Χατζηπέτρο, αλλά ήταν πολύ αργά. Ο Τρικαλινός βουλευτής μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο όπου διαπιστώθηκε ο θάνατός του. Ο Στάης έφυγε κακήν κακώς από τον τόπο της τραγωδίας. Να σημειωθεί εδώ, ότι ο οξύθυμος Στάης ήταν και δεινός κυνηγός, ενώ ο μάλλον καλοκάγαθος Χατζηπέτρος είχε μυωπία!

Οι αντιδράσεις μετά την τραγωδία

Μόλις μαθεύτηκε η τραγική είδηση υπήρξε συγκίνηση, αλλά και αγανάκτηση. Η Βουλή συνεδρίασε την ίδια μέρα. Ο πρωθυπουργός Θεοτόκης ανέφερε ότι ο Στάης που έκλαιγε ασταμάτητα υπέβαλε την παραίτησή του και ζήτησε να τερματιστεί η συνεδρίαση, κάτι που δέχτηκε ο Πρόεδρος της Βουλής Χατζίσκος, ο οποίος επίσης εξέφρασε τη συντριβή του για τον θάνατο του Χατζηπέτρου.

Από την πλευρά της αντιπολίτευσης, οι Δηλιγιάννης και Ράλλης, αφού εξέφρασαν τη βαθιά τους θλίψη για τον θάνατο του Χατζηπέτρου κατηγόρησαν την κυβέρνηση για τον όλο χειρισμό της υπόθεσης. Όταν κυκλοφόρησαν οι εφημερίδες είχαν πλήρη κάλυψη του γεγονότος, ενώ οι αντιπολιτευόμενες επέκριναν σφοδρά την κυβέρνηση. Ο άτυχος Χατζηπέτρος κηδεύτηκε παρουσία όλων σχεδόν των βουλευτών. Ο Στάης συνελήφθη και προφυλακίστηκε. Στις 19 Οκτωβρίου 1904 δικάστηκε στο Κακουργιοδικείο της Σύρου. Κρίθηκε αθώος, αφέθηκε ελεύθερος και συνέχισε την ενασχόλησή του με την πολιτική. Ως το τέλος της ζωής του πάντως ο θάνατος του Χατζηπέτρου ήταν γι’ αυτόν στίγμα...

Το τέλος των μονομαχιών στην Ελλάδα

Παρά τον θάνατο του Χατζηπέτρου, οι μονομαχίες στη χώρα μας δεν σταμάτησαν, απλά περιορίστηκαν. Τελευταία «θανατηφόρα» μονομαχία ήταν αυτή μεταξύ του Πλωτάρχη, τότε, Λυκούργου Τσουκαλά και του τότε Αντιπλοιάρχου Αριστοτέλη Γιωτόπουλου το 1910. Οι δύο άνδρες είχαν έντονο φραστικό επεισόδιο και ήρθαν στα χέρια σε βαγόνι του τρένου, στη διαδρομή Πειραιάς-Αθήνα, μπροστά στα μάτια έκπληκτων συναδέλφων τους και άλλων επιβατών. Αιτία ήταν η διαχείριση των πόρων του Ναυτικού. Δεν έμειναν όμως εκεί. Αποφάσισαν τελικά να λύσουν τις διαφορές τους σε μονομαχία με όπλα.

Η μονομαχία έγινε στο Γουδί, στις 9 Απριλίου 1910 και σ’ αυτή σκοτώθηκε ο Γιωτόπουλος. Ο Τσουκαλάς αναφέρεται ως «γνωστός μονομάχος», με πολλές «επιτυχίες», σε ανάλογες συμπλοκές κατά το παρελθόν. Τον Δεκέμβριο του 1918 ψηφίστηκε στη Βουλή ο Νόμος «Περί Μονομαχιών». Με αυτόν προβλέπονταν βαρύτατες ποινές φυλάκισης για όσους συμμετείχαν σε μονομαχίες, όχι μόνο για τους αντιπάλους σ’ αυτές, αλλά και τους μάρτυρες, γιατρούς, βοηθούς των μονομάχων και άλλων.

Ακόμα και για όσους παρότρυναν άλλους να μονομαχήσουν προβλεπόταν ποινή φυλάκισης έξι μηνών. Έτσι γράφτηκε το τέλος των μονομαχιών στην Ελλάδα, που είχαν ξεκινήσει λίγο μετά την ίδρυση του πρώτου ανεξάρτητου ελληνικού κράτους...

Οι μονομαχίες στην Ελλάδα (19ος αι.)

Οι μονομαχίες ξεκίνησαν από τον λαό των Σαμνιτών που ζούσε στην Καμπανία της Ιταλίας. Οι πρώτες μονομαχίες στη Ρώμη, με 3 ζευγάρια μονομάχων πραγματοποιήθηκαν το 264 π.Χ. στην κηδεία του Ιουνίου Βρούτου, αλλά μετά από 150 χρόνια εντάχθηκαν στο πρόγραμμα των δημόσιων αγωνισμάτων. Το πρώτο αμφιθέατρο για μονομαχίες ανεγέρθηκε το 29 π.Χ. με φροντίδα του Στατίλιου Ταύρου.

Στη νεότερη Ελλάδα, η πρώτη μονομαχία ορίστηκε το 1832 ανάμεσα στον Αλέξανδρο Ραγκαβή και τον Νικόλαο Καλλέργη, αλλά τελικά αποσοβήθηκε. Οι Βαυαροί αξιωματικοί που συνόδευσαν τον Όθωνα στην Ελλάδα ήταν αυτοί που καθιέρωσαν τη μονομαχία στην Ελλάδα.

Η πρώτη καταγεγραμμένη μονομαχία στην Ελλάδα έγινε ανάμεσα στον φιλέλληνα φρούραρχο της Αθήνας Ιταλό Πίζα και τον Νικόλαο Σκούφο, που όμως δεν προκάλεσε ούτε καν τραυματισμό σε κάποιον από τους δύο. Ακολούθησε η μονομαχία μεταξύ του τότε Λοχαγού και μετέπειτα πρωθυπουργού Στέφανου Δραγούμη, με τον Αλέξανδρο Πετσάλη.

Αυτή ήταν και η πρώτη αιματηρή μονομαχία, καθώς ο Δραγούμης κατέληξε να έχει μερικές αμυχές στο πρόσωπο. Μετά τη σφαγή των ξένων διπλωματών στο Δήλεσι από τον λήσταρχο Αρβανιτάκη, το 1870 έγινε μονομαχία ανάμεσα στον τότε Υπουργό Στρατιωτικών Σκαρλάτο Σούτσο και τον Στρατηγό Κορωναίο, κατά την οποία ο δεύτερος τραυματίστηκε στον μηρό.

Η πρώτη μονομαχία με θύμα ήταν αυτή που έγινε το 1877 ανάμεσα στον Λοχαγό Δημήτριο Βούρβαχη και τον Αντώνιο Δοκό και είχε σαν αποτέλεσμα τον θάνατο του Βούρβαχη.

Ακολούθησαν πολλές μονομαχίες, με ποικίλες εκβάσεις. Πιο περιπετειώδεις ήταν οι μονομαχίες του Υπίλαρχου Πιερράκου και του Ταγματάρχη Αργυρόπουλου, με δύο γραμματείς της τουρκικής πρεσβείας: του Αφρέντ μπέη και του Αζίζ μπέη αντίστοιχα. Η πρώτη έληξε με σοβαρό τραυματισμό του Πιερράκου. Η δεύτερη απαγορεύτηκε από τις ελληνικές Αρχές. Έγινε όμως αργότερα στο δάσος της Βουλώνης, στο Παρίσι, χωρίς κάποιο αποτέλεσμα...