Οι πολύτιμοι λίθοι στον βυθό του Ειρηνικού κρύβουν ζωή: Τι θα συμβεί αν τους εξορύξουμε

Μικροσκοπικά διαμερίσματα μέσα στα πετρώματα

Οι πολύτιμοι λίθοι στον βυθό του Ειρηνικού κρύβουν ζωή: Τι θα συμβεί αν τους εξορύξουμε
Snapshot
  • Οι πολυμεταλλικοί όζοι στον πυθμένα του Ειρηνικού είναι μικροσκοπικά οικοσυστήματα που φιλοξενούν ζωντανούς οργανισμούς σε εσωτερικές σχισμές τους.
  • Οι οργανισμοί που ζουν στους όζους διαφέρουν γενετικά και οικολογικά από εκείνους που βρίσκονται στη γύρω λάσπη του βυθού.
  • Η εξόρυξη των πολυμεταλλικών όζων θα προκαλέσει μη αναστρέψιμη καταστροφή αυτών των οικοσυστημάτων, καθώς οι σχηματισμοί χρειάζονται εκατομμύρια χρόνια για να σχηματιστούν.
  • Η βιομηχανική εκμετάλλευση των όζων αποτελεί αντικείμενο διεθνών διαπραγματεύσεων και έντονων περιβαλλοντικών ανησυχιών.
  • Υπάρχουν ακόμη σημαντικά κενά στη γνώση για τα οικοσυστήματα των όζων, που καθιστούν αναγκαία τη συνέχιση της επιστημονικής έρευνας πριν την εξόρυξη.
Snapshot powered by AI

Οι πολυμεταλλικοί όζοι στον πυθμένα του Ειρηνικού Ωκεανού προσελκύουν το ενδιαφέρον των εξορυκτικών εταιρειών λόγω του νικελίου, του χαλκού και του κοβαλτίου που περιέχουν. Ευρωπαίοι επιστήμονες, ωστόσο, διαπίστωσαν ότι δεν πρόκειται απλώς για πετρώματα, αλλά για μικροσκοπικά οικοσυστήματα που φιλοξενούν ζωντανούς οργανισμούς.

Οι σχισμές τους αποτελούν καταφύγιο για μικροσκοπικά ζώα, διαφορετικά από εκείνα που ζουν στη γύρω λάσπη του βυθού. Και καθώς οι όζοι χρειάζονται εκατομμύρια χρόνια για να σχηματιστούν, η εξόρυξή τους θα μπορούσε να καταστρέψει οριστικά τον μικρόκοσμο που φιλοξενούν.

Πιάστε ένα σκούρο κομμάτι πέτρας, περίπου στο μέγεθος μιας γροθιάς. Μοιάζει με κάρβουνο ή με ένα κομμάτι καμένο ξύλο. Στην πραγματικότητα, είναι ένας σχηματισμός οξειδίων του σιδήρου και του μαγγανίου, ο οποίος αναπτύσσεται στον πυθμένα των ωκεανών εδώ και εκατομμύρια χρόνια, με ρυθμό που συχνά δεν ξεπερνά τα λίγα χιλιοστά ανά εκατομμύριο χρόνια.

Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη, όμως, αυτοί οι σχηματισμοί δεν είναι απλώς πετρώματα. Είναι και σπίτια. Και μάλιστα γεμάτα ενοίκους.

Οι συγκεκριμένοι σχηματισμοί, που είναι γνωστοί ως πολυμεταλλικοί όζοι, καλύπτουν τεράστιες εκτάσεις του θαλάσσιου πυθμένα, σε βάθη από 4 έως 6 χιλιόμετρα. Τα πλουσιότερα κοιτάσματα εντοπίζονται στη λεγόμενη ζώνη Κλάριον-Κλίπερτον, στον Ειρηνικό Ωκεανό, ανάμεσα στη Χαβάη και το Μεξικό.

Το ενδιαφέρον της βιομηχανίας είναι μεγάλο, καθώς οι όζοι περιέχουν σημαντικές ποσότητες μετάλλων, όπως νικέλιο, χαλκό και κοβάλτιο, τα οποία είναι απαραίτητα για την κατασκευή μπαταριών και ηλεκτρονικών συσκευών.

Μικροσκοπικά διαμερίσματα μέσα στα πετρώματα

Ερευνητική ομάδα με επικεφαλής την Τάνια Στράτμαν από το ερευνητικό κέντρο MARUM του Πανεπιστημίου της Βρέμης, καθώς και την Κοράλ Ντίαζ-Ρέσιο Λορέντσο και τη Σαμπίνε Γκόλνερ από το Βασιλικό Ολλανδικό Ινστιτούτο Θαλάσσιας Έρευνας NIOZ, εξέτασε το εσωτερικό των πολυμεταλλικών όζων.

Οι επιστήμονες συνέλεξαν δείγματα από μεγάλα βάθη με τη βοήθεια υποβρύχιων ρομπότ και ειδικών συσκευών δειγματοληψίας. Στη συνέχεια, στο εργαστήριο, αποσυναρμολόγησαν προσεκτικά τους σχηματισμούς και εξέτασαν τους οργανισμούς που ζούσαν στις εσωτερικές τους σχισμές.

«Δείχνουμε ότι οι ρωγμές στο εσωτερικό των όζων είναι αρκετά μεγάλες ώστε να προσφέρουν καταφύγιο σε ζώα μικρότερα του ενός χιλιοστού», αναφέρει η Στράτμαν σε ανακοίνωση του ερευνητικού κέντρου MARUM.

Πρόκειται για τη λεγόμενη μεσοπανίδα, δηλαδή μικροσκοπικούς ζωικούς οργανισμούς που βρίσκονται στα όρια της ορατότητας με γυμνό μάτι.

Τα ευρήματα είναι εντυπωσιακά. Στους 244 πολυμεταλλικούς όζους που εξετάστηκαν, οι επιστήμονες μέτρησαν συνολικά 4.139 οργανισμούς. Κατά μέσο όρο, κάθε όζος φιλοξενούσε 17 ζώα, ενώ στον πιο πυκνοκατοικημένο εντοπίστηκαν 245 οργανισμοί.

Μάλιστα, όσο μεγαλύτερος ήταν ο όζος, τόσο περισσότερους οργανισμούς φιλοξενούσε.

Οι επιστήμονες υποψιάζονταν εδώ και χρόνια ότι οι σχισμές αυτών των σχηματισμών θα μπορούσαν να αποτελούν καταφύγιο για ζωντανούς οργανισμούς. Οι πρώτες αναφορές στη λεγόμενη πανίδα των σχισμών προέρχονται από έρευνες στη λεκάνη του Περού, στις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Ωστόσο, μέχρι σήμερα κανείς δεν είχε προχωρήσει σε τόσο λεπτομερή καταμέτρηση ούτε είχε συγκρίνει συστηματικά τους οργανισμούς αυτούς με εκείνους που ζουν στο περιβάλλον ίζημα.

Η νέα μελέτη αποκάλυψε επίσης την εσωτερική δομή των όζων. Διαθέτουν ένα δίκτυο μικροσκοπικών ρωγμών, ενώ στο εσωτερικό τους έχουν εντοπιστεί ακόμη και απολιθωμένα υπολείμματα μικροοργανισμών. Έτσι, ένας σχηματισμός που αρχικά μοιάζει με νεκρή ύλη αποδεικνύεται ταυτόχρονα αρχείο της ιστορίας του βυθού και καταφύγιο ζωής.

Νηματώδεις, κωπήποδα και μονοκύτταροι οργανισμοί

Δύο κατηγορίες οργανισμών κυριαρχούσαν στις σχισμές των πολυμεταλλικών όζων: οι νηματώδεις, μικροσκοπικά σκουλήκια που συγκαταλέγονται στα πιο διαδεδομένα ζώα στη Γη, και τα κωπήποδα, μικροσκοπικά καρκινοειδή που συγγενεύουν με τους οργανισμούς του πλαγκτού.

Στα δείγματα εντοπίστηκαν επίσης συχνά τρηματοφόρα, μονοκύτταροι οργανισμοί που διαθέτουν μικροσκοπικό κέλυφος. Ένα από αυτά, είδος του γένους Τουραμμίνα, εμφανίστηκε ιδιαίτερα συχνά στους όζους, γεγονός που υποδηλώνει ότι είναι εξαιρετικά προσαρμοσμένο στη ζωή μέσα σε αυτές τις μικρές προστατευμένες κοιλότητες.

Στη γύρω λάσπη του βυθού, πάντως, οι συγκεκριμένοι οργανισμοί είναι πολύ περισσότεροι. Στους πολυμεταλλικούς όζους εντοπίστηκαν περίπου δέκα φορές λιγότεροι νηματώδεις και τέσσερις φορές λιγότερα κωπήποδα σε σύγκριση με τα ιζήματα της ίδιας περιοχής.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι όζοι δεν έχουν ιδιαίτερη οικολογική σημασία. Το σημαντικότερο στοιχείο βρίσκεται αλλού.

Διαφορετικοί οργανισμοί από εκείνους που ζουν στη λάσπη

Οι επιστήμονες συνέκριναν το γενετικό υλικό των οργανισμών που ζουν μέσα στους πολυμεταλλικούς όζους με εκείνο των οργανισμών που εντοπίζονται στα γύρω ιζήματα.

Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports, οι κοινότητες των νηματωδών και των κωπηπόδων που κατοικούν στις σχισμές των όζων διαφέρουν από εκείνες που ζουν στη λάσπη του βυθού.

Ταυτόχρονα, οι κοινότητες αυτές παρουσιάζουν μεγάλη ομοιότητα ακόμη και σε περιοχές που απέχουν μεταξύ τους έως και 1.000 χιλιόμετρα.

Αυτό σημαίνει ότι οι πολυμεταλλικοί όζοι δεν αποτελούν απλώς μια σκληρή επιφάνεια πάνω στην οποία αναπτύσσονται περιστασιακά κάποιοι οργανισμοί. Δημιουργούν ένα τρισδιάστατο περιβάλλον, με τη δική του ιδιαίτερη πανίδα.

«Οι σχισμές στους όζους λειτουργούν ως μικρά καταφύγια και φιλοξενούν ζώα που δεν συναντάμε στα μαλακά ιζήματα του θαλάσσιου πυθμένα», εξηγεί η Ντίαζ-Ρέσιο Λορέντσο.

Τι θα συμβεί αν ξεκινήσει η εξόρυξη;

Σε αυτό το σημείο, η επιστημονική έρευνα συναντά την πολιτική και την οικονομία.

Η εξόρυξη πολυμεταλλικών όζων από μεγάλα βάθη αποτελεί εδώ και χρόνια αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης. Βιομηχανικές εταιρείες και ορισμένες χώρες θεωρούν ότι μπορεί να αποτελέσει σημαντική πηγή πρώτων υλών για την ενεργειακή μετάβαση και την παραγωγή καθαρότερων μορφών ενέργειας.

Από την άλλη πλευρά, περιβαλλοντικές οργανώσεις και πολλοί επιστήμονες προειδοποιούν ότι γνωρίζουμε ελάχιστα για τα οικοσυστήματα του ωκεάνιου πυθμένα, ώστε να μπορούμε να προχωρήσουμε με ασφάλεια σε τέτοιου είδους εξορύξεις.

Οι κανόνες για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων σε διεθνή ύδατα αποτελούν αντικείμενο διαπραγματεύσεων στη Διεθνή Αρχή Θαλάσσιου Βυθού.

Η νέα μελέτη προσθέτει ένα ακόμη σημαντικό επιχείρημα στη συζήτηση. Τα μηχανήματα εξόρυξης θα συλλέγουν τους πολυμεταλλικούς όζους από τον πυθμένα, παρασύροντας μαζί τους και όλους τους οργανισμούς που ζουν στο εσωτερικό τους.

Και επειδή οι σχηματισμοί αυτοί χρειάζονται εκατομμύρια χρόνια για να αναπτυχθούν, η καταστροφή τους θα μπορούσε να είναι μη αναστρέψιμη σε χρονική κλίμακα που αφορά τον άνθρωπο.

«Η εμπορική εξόρυξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη απώλεια μιας μέχρι σήμερα μη περιγεγραμμένης και μοναδικής βιοποικιλότητας, η οποία συνδέεται με τους πολυμεταλλικούς όζους», προειδοποιεί η Σαμπίνε Γκόλνερ.

Το θέμα αφορά και την Τσεχία, καθώς συμμετέχει στον διεθνή οργανισμό Interoceanmetal, ο οποίος διαθέτει μία από τις περιοχές ερευνητικών δραστηριοτήτων του στη ζώνη Κλάριον-Κλίπερτον. Στον ίδιο οργανισμό συμμετέχουν επίσης η Βουλγαρία, η Κούβα, η Πολωνία, η Ρωσία και η Σλοβακία.

Οι πολυμεταλλικοί όζοι έχουν προκαλέσει και στο πρόσφατο παρελθόν την έκπληξη των επιστημόνων. Το 2024, ερευνητές ανακοίνωσαν, μέσω μελέτης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Geoscience, ότι στον πυθμένα της ζώνης Κλάριον-Κλίπερτον παράγεται οξυγόνο ακόμη και στο απόλυτο σκοτάδι, συνδέοντας το φαινόμενο με τους συγκεκριμένους σχηματισμούς.

Το λεγόμενο «σκοτεινό οξυγόνο» εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής αντιπαράθεσης, καθώς άλλες ερευνητικές ομάδες αμφισβητούν την προέλευση του φαινομένου.

Ωστόσο, και οι δύο ανακαλύψεις αναδεικνύουν το ίδιο συμπέρασμα: γνωρίζουμε πολύ λιγότερα για τον κόσμο των πολυμεταλλικών όζων από όσα θα έπρεπε προτού αποφασίσουμε αν και πώς θα προχωρήσουμε στην εξόρυξή τους.

Τα ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα

Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι υπάρχουν ακόμη σημαντικά κενά στη γνώση μας. Το βασικό ερώτημα είναι αν η απώλεια των πολυμεταλλικών όζων σε μια συγκεκριμένη περιοχή θα μπορούσε να οδηγήσει στην εξαφάνιση ορισμένων ειδών σε παγκόσμιο επίπεδο ή αν οι οργανισμοί αυτοί θα μπορούσαν να επιβιώσουν σε άλλες περιοχές του ωκεανού.

Η απάντηση έχει καθοριστική σημασία για τον σχεδιασμό προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών, οι οποίες θα πρέπει να εξασφαλίζουν μια ισορροπία ανάμεσα στην προστασία της βιοποικιλότητας και τις εξορυκτικές δραστηριότητες.

Η έρευνα συνεχίζεται. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του MARUM, η Στράτμαν συμμετέχει αυτή την περίοδο σε νέα διεθνή επιστημονική αποστολή στη ζώνη Κλάριον-Κλίπερτον.

Ο βαθύς ωκεάνιος πυθμένας παραμένει ένα από τα λιγότερο εξερευνημένα περιβάλλοντα του πλανήτη και κάθε νέα αποστολή φέρνει στο φως καινούργια στοιχεία, αλλά και είδη που δεν έχουν περιγραφεί ποτέ μέχρι σήμερα.

Ίσως αυτή να είναι και η πιο εντυπωσιακή διάσταση της ανακάλυψης. Ο βυθός, τον οποίο συχνά φανταζόμαστε ως μια σκοτεινή και νεκρή έρημο, είναι στην πραγματικότητα γεμάτος ζωή. Απλώς, αυτή κρύβεται σε σημεία που μέχρι σήμερα δεν είχαμε κοιτάξει: στο εσωτερικό των πετρωμάτων που θέλουμε να εξορύξουμε.

Σχόλια
Ροή Ειδήσεων Δημοφιλή