Υγρασία του εδάφους: Ποιες περιοχές της Ελλάδας επωφελήθηκαν από τις βροχές – Ανάλυση Κολυδά
Γιατί η Ελλάδα δεν δείχνει εικόνα γενικευμένης ξηρασίας – Όσα αναφέρει ο μετεωρολόγος στην ανάλυσή του
Η υγρασία του εδάφους στα τέλη Μαΐου
Snapshot
- Οι βροχές του Μαΐου επηρέασαν θετικά την υγρασία του εδάφους σε βάθος 0 έως100 cm κυρίως σε Μακεδονία, Θράκη, Θεσσαλία, Ανατολική Στερεά, Πελοπόννησο, Δυτική Κρήτη και ανατολικό Αιγαίο.
- Δυτικές και νότιες περιοχές της Ελλάδας παρουσίασαν ουδέτερες ή τοπικά ξηρότερες συνθήκες παρά τις βροχές.
- Η αυξημένη υγρασία του ριζοστρώματος μπορεί να βελτιώσει τη φυσική βλάστηση και τις καλλιέργειες, μειώνοντας προσωρινά το υδατικό στρες πριν την ξηρότερη θερινή περίοδο.
- Η παρακολούθηση της εδαφικής υγρασίας πρέπει να γίνεται συστηματικά με συνδυασμό δορυφορικών δεδομένων, μετρήσεων και μετεωρολογικών μοντέλων για ακριβή εκτίμηση της υδατικής κατάστασης.
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ανάλυση για τα επίπεδα υγρασίας στη χώρα μας, μετά τις σημαντικές βροχές που καταγράφηκαν το Μάιο κάνει ο διευθυντής του Ελληνικού Μετεωρολογικού Κέντρου της ΕΜΥ, Θοδωρής Κολυδάς, μεταφέροντας μια σχετικά αισιόδοξη εικόνα.
Ο κ. Κολυδάς στην ανάλυσή του, επικαλείται τον δείκτη υγρασίας SSMI, ο οποίος βασίζεται στα δεδομένα ERA5-Land του Copernicus και συγκρίνει την τρέχουσα κατάσταση με την κλιματική περίοδο αναφοράς 1991–2020. Όπως εξηγεί, στον χάρτη εξετάζεται το βάθος 0–100 cm, δηλαδή το τμήμα του εδάφους που έχει μεγάλη σημασία για τη βλάστηση, τις καλλιέργειες και τη γενικότερη υδατική ισορροπία.
Ποιες περιοχές της Ελλάδας επωφελήθηκαν από τις βροχές και ποιες όχι
Ο μετεωρολόγος σημειώνει πως οι «βροχές του προηγούμενου διαστήματος άφησαν αποτύπωμα όχι μόνο στην επιφάνεια, αλλά και βαθύτερα στο έδαφος, ιδιαίτερα σε Μακεδονία, Θράκη, Θεσσαλία Ανατολική Στερεά , Πελοπόννησο, Δυτική Κρήτη και ανατολικό Αιγαίο».
Ωστόσο, όπως αναφέρει, η εικόνα δεν είναι παντού ίδια: δυτικές και νότιες περιοχές εμφανίζουν πιο ουδέτερες ή τοπικά ξηρότερες συνθήκες.
Σύμφωνα με τον κ. Κολυδά, «η εικόνα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι δείχνει ότι οι βροχές του Μαΐου δεν λειτούργησαν απλώς επιφανειακά, αλλά σε αρκετές περιοχές επηρέασαν και βαθύτερα το ριζόστρωμα. Αυτό μπορεί να είναι θετικό για τη φυσική βλάστηση, τις καλλιέργειες και την προσωρινή μείωση του υδατικού στρες, ιδιαίτερα πριν από την είσοδο στην ξηρότερη θερινή περίοδο».
Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Κολυδάς αναφέρει πως ο χάρτης αναδεικνύει και σημαντικές χωρικές αντιθέσεις. Στη δυτική Ελλάδα, στο Ιόνιο, σε τμήματα της Ηπείρου, της Πελοποννήσου και τοπικά στην Κρήτη, οι τιμές είναι κοντά στα κανονικά επίπεδα ή ελαφρώς αρνητικές. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τη γενικότερα υγρή εικόνα του μήνα σε αρκετές περιοχές, δεν επωφελήθηκαν όλες οι περιοχές με τον ίδιο τρόπο. Η βροχόπτωση στην Ελλάδα παραμένει έντονα ανομοιόμορφη, τόσο χωρικά όσο και χρονικά.
Pexels
Καταληκτικά, ο κ. Κολυδάς αναφέρει πως το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι «ότι δεν αρκεί να γνωρίζουμε αν ένας μήνας ήταν «βροχερός» ή «ξηρός» σε εθνικό επίπεδο. Η πραγματική αποτίμηση πρέπει να γίνεται με χωρική ανάλυση και με δείκτες που εξετάζουν την απόκριση του εδάφους. Ο SSMI είναι ένα χρήσιμο εργαλείο προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς δεν δείχνει απλώς πόση βροχή έπεσε, αλλά πώς αυτή αποτυπώνεται στην υγρασία του εδάφους».
Ολόκληρη η ανάλυση του Θοδωρή Κολυδά:
Ο κανονικοποιημένος δείκτης υγρασίας εδάφους SSMI για την περίοδο 20–29 Μαΐου 2026 δίνει μια ιδιαίτερα χρήσιμη εικόνα για την κατάσταση του ριζοστρώματος στη χώρα μας. Ο δείκτης βασίζεται στα δεδομένα ERA5-Land του Copernicus και συγκρίνει την τρέχουσα κατάσταση με την κλιματική περίοδο αναφοράς 1991–2020. Στον συγκεκριμένο χάρτη εξετάζεται το βάθος 0–100 cm, δηλαδή το τμήμα του εδάφους που έχει μεγάλη σημασία για τη βλάστηση, τις καλλιέργειες και τη γενικότερη υδατική ισορροπία.
Πώς διαβάζεται ο χάρτης
Ο SSMI είναι ένας κανονικοποιημένος δείκτης υγρασίας εδάφους. Δεν μας λέει πόσο νερό έχει απόλυτα το έδαφος, αλλά πόσο διαφορετική είναι η τωρινή υγρασία σε σχέση με την «κανονική» τιμή της περιόδου αναφοράς 1991–2020 για την ίδια εποχή του έτους.
Στον χάρτη: Κόκκινα / πορτοκαλί χρώματα σημαίνουν ότι το έδαφος είναι ξηρότερο από το κανονικό. Λευκές / γκρίζες αποχρώσεις σημαίνουν ότι βρίσκεται κοντά στα κανονικά επίπεδα. Γαλάζια / μπλε χρώματα σημαίνουν ότι το έδαφος είναι υγρότερο από το κανονικό. Η κλίμακα στο κάτω μέρος δείχνει πόσες τυπικές αποκλίσεις απέχει η τωρινή τιμή από την κλιματική μέση τιμή. Με απλά λόγια: SSMI από -1 έως +1: κοντά στα κανονικά, SSMI από -1 έως -2: ξηρότερο από το κανονικό ,SSMI κάτω από -2: έντονα ξηρή κατάσταση,SSMI από +1 έως +2: υγρότερο από το κανονικό,SSMI πάνω από +2: πολύ υγρότερη κατάσταση
Άρα δεν πρέπει να πούμε απλώς «έχει ξηρασία» ή «δεν έχει ξηρασία». Πρέπει να πούμε πού το έδαφος βρίσκεται κάτω ή πάνω από την κανονική υγρασία της εποχής.
Η υγρασία του εδάφους στα τέλη Μαΐου
Η πρώτη παρατήρηση είναι ότι η Ελλάδα δεν παρουσιάζει ενιαία εικόνα ξηρασίας. Αντίθετα, σε αρκετές περιοχές οι τιμές του δείκτη είναι θετικές, γεγονός που σημαίνει ότι το έδαφος εμφανίζεται υγρότερο από τα κανονικά επίπεδα.
Οι βροχές του προηγούμενου διαστήματος άφησαν αποτύπωμα όχι μόνο στην επιφάνεια, αλλά και βαθύτερα στο έδαφος, ιδιαίτερα σε Μακεδονία, Θράκη, Θεσσαλία Ανατολική Στερεά , Πελοπόννησο, Δυτική Κρήτη και ανατολικό Αιγαίο. Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι παντού ίδια: δυτικές και νότιες περιοχές εμφανίζουν πιο ουδέτερες ή τοπικά ξηρότερες συνθήκες.
Οι μπλε αποχρώσεις στον χάρτη αποτυπώνουν αυτή την αυξημένη υγρασία, η οποία συνδέεται με τις βροχοπτώσεις που προηγήθηκαν κατά το τελευταίο διάστημα.
Η εικόνα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι δείχνει ότι οι βροχές του Μαΐου δεν λειτούργησαν απλώς επιφανειακά, αλλά σε αρκετές περιοχές επηρέασαν και βαθύτερα το ριζόστρωμα. Αυτό μπορεί να είναι θετικό για τη φυσική βλάστηση, τις καλλιέργειες και την προσωρινή μείωση του υδατικού στρες, ιδιαίτερα πριν από την είσοδο στην ξηρότερη θερινή περίοδο.
Ωστόσο, ο χάρτης αναδεικνύει και σημαντικές χωρικές αντιθέσεις. Στη δυτική Ελλάδα, στο Ιόνιο, σε τμήματα της Ηπείρου, της Πελοποννήσου και τοπικά στην Κρήτη, οι τιμές είναι κοντά στα κανονικά επίπεδα ή ελαφρώς αρνητικές. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τη γενικότερα υγρή εικόνα του μήνα σε αρκετές περιοχές, δεν επωφελήθηκαν όλες οι περιοχές με τον ίδιο τρόπο. Η βροχόπτωση στην Ελλάδα παραμένει έντονα ανομοιόμορφη, τόσο χωρικά όσο και χρονικά.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι δεν αρκεί να γνωρίζουμε αν ένας μήνας ήταν «βροχερός» ή «ξηρός» σε εθνικό επίπεδο. Η πραγματική αποτίμηση πρέπει να γίνεται με χωρική ανάλυση και με δείκτες που εξετάζουν την απόκριση του εδάφους. Ο SSMI είναι ένα χρήσιμο εργαλείο προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς δεν δείχνει απλώς πόση βροχή έπεσε, αλλά πώς αυτή αποτυπώνεται στην υγρασία του εδάφους.
Τι αξία έχει πρακτικά
Ο χάρτης έχει μεγάλη αξία γιατί μας δίνει μια αγρομετεωρολογική εικόνα και όχι απλώς μια βροχομετρική περιγραφή. Μπορεί μια περιοχή να έχει δεχθεί πρόσφατες βροχές και να φαίνεται πρόσκαιρα υγρή στο επιφανειακό στρώμα. Αν όμως το ριζόστρωμα 0–100 cm παραμένει αρνητικό, τότε οι βροχές δεν έχουν αποκαταστήσει ουσιαστικά τα βαθύτερα υδατικά αποθέματα. Αντίθετα, όταν ο δείκτης είναι θετικός και στο ριζόστρωμα, τότε έχουμε πιο ουσιαστικό όφελος για τις καλλιέργειες. Με απλά λόγια, ο SSMI δεν είναι ένας ακόμη «χρωματιστός χάρτης». Είναι ένα εργαλείο που βοηθά να δούμε πίσω από την πρόσκαιρη εικόνα του καιρού και να εκτιμήσουμε την πραγματική κατάσταση του εδάφους. Και αυτή η εικόνα, για τη γεωργία, τη διαχείριση νερού και την παρακολούθηση της ξηρασίας, έχει ιδιαίτερη αξία.
Για τη γεωργία, τη διαχείριση των υδατικών πόρων και την εκτίμηση του κινδύνου πυρκαγιάς, τέτοιοι δείκτες είναι ιδιαίτερα σημαντικοί.
Η αυξημένη υγρασία του ριζοστρώματος μπορεί να καθυστερήσει την ξήρανση της χαμηλής βλάστησης, χωρίς όμως να ακυρώνει τον κίνδυνο όταν ακολουθήσουν υψηλές θερμοκρασίες, άνεμοι και παρατεταμένη ανομβρία.
Με άλλα λόγια, η καλή εικόνα του τέλους Μαΐου αποτελεί ένα θετικό στοιχείο, αλλά όχι εγγύηση για το υπόλοιπο καλοκαίρι.
Η παρακολούθηση της εδαφικής υγρασίας πρέπει να συνεχιστεί συστηματικά, σε συνδυασμό με παρατηρήσεις, δορυφορικά δεδομένα, μετεωρολογικά μοντέλα και πραγματικές μετρήσεις υετού. Μόνο έτσι μπορούμε να έχουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το πώς εξελίσσεται η υδατική κατάσταση της χώρας και να αποφεύγουμε απλουστευτικές εκτιμήσεις περί γενικευμένης ξηρασίας ή γενικευμένης επάρκειας νερού.
Ενδεικτικές εργασίες / πηγές
- Liakatas & Nianios, 1988 — Meteorological analysis of a severe drought in Greece. 2. 2. Carrão et al. / JRC — Agricultural Drought Assessment Based on a Standardized Soil Moisture Index 3. 3. Copernicus / C3S — Soil moisture, ERA5-Land and root-zone soil moisture 4. 5. Leivadiotis et al., 2025 — Understanding Flash Droughts in Greece
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η χρήση του SSMI για την παρακολούθηση της ξηρασίας στηρίζεται σε διεθνώς καθιερωμένη λογική κανονικοποίησης της εδαφικής υγρασίας, δηλαδή στη σύγκριση της τρέχουσας τιμής με τις κανονικές τιμές μιας περιόδου αναφοράς. Αν και στην Ελλάδα η κλασική βιβλιογραφία για τη ξηρασία περιλαμβάνει παλαιότερες μετεωρολογικές αναλύσεις, όπως η εργασία των Liakatas και Nianios για τη σοβαρή ξηρασία του 1977, οι νεότερες προσεγγίσεις αξιοποιούν δεδομένα επανάλυσης και εδαφικής υγρασίας, όπως ERA5 και ERA5-Land, για χωρική παρακολούθηση της ξηρασίας και της υδατικής κατάστασης του εδάφους.
