Economist: Πώς το Ιράν πλουτίζει από τον πόλεμο μεταφέροντας πετρέλαιο εκτός του Κόλπου

Για περισσότερα από 50 χρόνια, οι πετρελαιοπαραγωγικές χώρες της Μέσης Ανατολής παρουσιάζουν τους εαυτούς τους ως αξιόπιστους προμηθευτές φθηνού πετρελαίου. Ωστόσο, ο πόλεμος αυτήν την στιγμή στην περιοχή, που βρίσκεται πλέον στην πέμπτη εβδομάδα του, έχει καταστρέψει αυτή την εικόνα. Με τα Στενά του Ορμούζ να είναι ουσιαστικά κλειστά, το 15% του παγκόσμιου πετρελαίου δεν μπορεί να φτάσει στους πελάτες του. Όλα τα κράτη του Κόλπου έχουν μειώσει δραστικά την παραγωγή τους και έχουν δει τα έσοδα από τις εξαγωγές τους, να καταρρέουν.

Όλα εκτός από ένα.

Καθώς τα δεξαμενόπλοιά του συνεχίζουν να πλέουν στα Στενά του Ορμούζ, τα ημερήσια έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου του Ιράν έχουν σχεδόν διπλασιαστεί σε σχέση με τα επίπεδα πριν από την έναρξη των επιθέσεων στις 28 Φεβρουαρίου. Αν και δέχεται σφοδρά πλήγματα στο πεδίο μάχης, το καθεστώς φαίνεται να κερδίζει τον πόλεμο της ενέργειας.

Ωστόσο, είναι δύσκολο να υπολογιστεί πόσα βαρέλια ακριβώς εξάγει η Τεχεράνη, καθώς δεν είναι καθόλου σίγουρο πόσα και ποια είναι τα δεξαμενόπλοιά της. Δορυφορικές εικόνες της περιοχής δεν είναι πλέον διαθέσιμες από εμπορικούς παρόχους, ενώ η ηλεκτρονική παρεμβολή έχει ρίξει μια «ομίχλη» πληροφοριών στον Κόλπο.

Πηγή με γνώση των στοιχείων, μιλώντας στον The Economist υπό τον όρο της ανωνυμίας, επιβεβαίωσε ότι το Ιράν εξάγει επί του παρόντος 2,4-2,8 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου την ημέρα, εκ των οποίων τα 1,5-1,8 εκατ. βαρέλια αφορούν το αργό. Πρόκειται για μια ποσότητα αντίστοιχη ή και μεγαλύτερη από τον περσινό μέσο όρο, με πολύ υψηλότερες τιμές πώλησης.

Το σύστημα εξαγωγών του Ιράν έχει προσαρμοστεί με τρόπους που το καθιστούν πιο ανθεκτική σε στρατιωτικά πλήγματα και οικονομικές κυρώσεις. Μεγάλο μέρος των εσόδων καταλήγει πλέον στους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), την ελίτ στρατιωτική δύναμη του καθεστώτος, ενώ η Κίνα διαδραματίζει ενεργό ρόλο στη διατήρηση της ροής των χρημάτων. Σημαντικό τμήμα των οικονομικών αποθεμάτων της Τεχεράνης είναι «θαμμένο» βαθιά σε ασιατικές αγορές, ασφαλές και εκτός εμβέλειας από τις φονικές ισραηλινές επιθέσεις.

Οι τρεις βασικοί πυλώνες της πετρελαϊκής δραστηριότητας του Ιράν

Η πετρελαϊκή δραστηριότητα του Ιράν στηρίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες: στους πωλητές, στις μεταφορές μέσω της ναυτιλίας και σε «σκιώδη» συστήματα χρηματοοικονομικών συναλλαγών.

Αν και οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν πραγματοποιούνται επίσημα μέσω της κρατικής National Iranian Oil Company (NIOC), στην πράξη, κρατικές και παρακρατικές φατρίες αλλά και θρησκευτικά ιδρύματα λαμβάνουν βαρέλια με πετρέλαιο για να τα διαθέσουν στην αγορά. Όλοι αυτοί οι θεσμοί ελέγχονται από περίπου 20 ισχυρούς επιχειρηματίες που διαχειρίζονται τα δίκτυα για να μετατρέψουν το πετρέλαιο σε μετρητά. Ορισμένες από αυτές τις εξέχουσες προσωπικότητες, όπως ο Αλί Σαμχάνι, που κάποτε ήταν γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, έχουν εξοντωθεί από ισραηλινά και αμερικανικά πλήγματα ακριβείας.

Πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους έχουν δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Η Vortexa, μια εταιρεία παρακολούθησης πλοίων, εκτιμά ότι η στρατιωτική αυτή οργάνωση βρίσκεται πίσω από το σημαντικό μέρος της πρόσφατης αύξησης των εξαγωγών πετρελαίου. Η διεθνής μονάδα Quds Force ελέγχει το 25% της παραγωγής αργού πετρελαίου του Ιράν, καθώς η αποκεντρωμένη δομή του δικτύου καθιστά δύσκολη την αποδυνάμωσή του μέσω στρατιωτικών επιθέσεων.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι Φρουροί της Επανάστασης ενίσχυσαν, επίσης, τον έλεγχό τους στον τομέα των μεταφορών — τον δεύτερο πυλώνα της πετρελαϊκής δραστηριότητας του Ιράν. Η στρατιωτική δύναμη ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ και τις μεταφορές και τις επικοινωνίες σε μεγάλο μέρος του Κόλπου. Εταιρείες που ανήκουν στους Φρουρούς της Επανάστασης ή συνδέονται με το στρατιωτικό συγκρότημα Khatam al-Anbiya, συντονίζουν μεγάλο μέρος της εφοδιαστικής «αλυσίδας» σε συνεργασία με την NIOC. Μεταξύ αυτών βρίσκονται εταιρείες όπως η Sahand, η Sahara Thunder, η Pasargad, η Admiral και η Persian Gulf Petrochemical Company, οι οποίες υπόκεινται σε αμερικανικές κυρώσεις επειδή λειτουργούν ως εταιρείες-βιτρίνες.

Οι αρμόδιες ιρανικές αρχές έχουν αυξήσει τα μέτρα ασφαλείας τους για να προστατεύσουν τα δεξαμενόπλοια, το φορτίο των οποίων μπορεί να φτάσει σε αξία τα 150-200 εκατομμύρια δολάρια. Στο νησί Χαργκ, απ' όπου αναχωρεί περίπου το 90% των εξαγωγών του ιρανικού αργού πετρελαίου, έχουν εφαρμοστεί διάφορες διαδικασίες έκτακτης διαφυγής για τα πλοία σε περίπτωση που υπάρξει επίθεση. Οι ΗΠΑ έχουν βομβαρδίσει στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νησί Χαργκ και έχουν απειλήσει να καταλάβουν το νησί. Ωστόσο, οι Φρουροί της Επανάστασης φαίνεται να έχουν προετοιμαστεί για ένα τέτοιο σενάριο, καθώς μικρότερα τερματικά λιμάνια όπως τα Γιασκ, Λαβάν και Σίρι είναι σε λειτουργία και αυξάνουν τα αποθέματα τους.

Καθώς τα πλοία ξεκινούν το ταξίδι τους, πρέπει να κοινοποιούν όλα τους στα στοιχεία με τους Φρουρούς της Επανάστασης - συμπεριλαμβανομένου του φορτίου, των ονομάτων των μελών του πληρώματος και του προορισμού. Μόλις πλησιάσουν τα Στενά του Ορμούζ, τα πλοία λαμβάνουν έναν ειδικό κωδικό ασφαλείας από τις ιρανικές αρχές και εφόσον έχουν εγκριθεί από τους Φρουρούς της Επανάστασης, τότε ένα μικρό σκάφος της στρατιωτικής δύναμης θα τα συνοδεύει μέσα από στενές θαλάσσιες διαδρομές κοντά στις ιρανικές ακτές.

Ορισμένα δεξαμενόπλοια καλούνται να καταβάλουν διόδια ύψους αρκετών εκατομμυρίων δολαρίων για να μπορέσουν να περάσουν με ασφάλεια, σύμφωνα με ναυτιλιακές πηγές.

Παρά την πρόσφατη απόφαση των ΗΠΑ να χαλαρώσουν τις κυρώσεις για περίπου 150 εκατομμύρια βαρέλια του Ιράν που βρίσκονται ήδη στη θάλασσα, τα ιρανικά δεξαμενόπλοια συνεχίζουν να χρησιμοποιούν πρακτικές για να αποκρύψουν την προέλευση του φορτίου τους, όπως κλέβοντας διαπιστευτήρια άλλων πλοίων ή πλαστογραφώντας έγγραφα. Τα περισσότερα από αυτά μεταφέρουν το φορτίο τους σε διεθνή ύδατα κοντά στη Μαλαισία ή τη Σιγκαπούρη, και στη συνέχεια το μεταφορτώνουν σε πλοία για να πραγματοποιήσουν το τελικό σκέλος του ταξιδιού.

Βασικός αγοραστής η Κίνα

Ο τελικός προορισμός είναι σχεδόν πάντα η Κίνα, η οποία απορροφά πάνω από το 90% των εξαγωγών του ιρανικού πετρελαίου. Το πετρέλαιο καταλήγει κυρίως σε περίπου 100 μικρά διυλιστήρια - γνωστά και ως «teapot refineries»- στην επαρχία Σαντόνγκ, στο βόρειο τμήμα της χώρας. Στη θεωρία, αυτά τα διυλιστήρια είναι ανεξάρτητα από τους κρατικούς κολοσσούς της Κίνας, οι οποίοι φοβούνται την έκθεση σε αμερικανικές κυρώσεις. Στην πράξη, ωστόσο, ορισμένα από αυτά έχουν ως πελάτες μεγάλες κινεζικές πετρελαϊκές εταιρείες.

Πριν από τον πόλεμο, οι κινεζικές εταιρείες αγόραζαν ιρανικό αργό πετρέλαιο με έκπτωση από 18 έως 24 δολάρια ανά βαρέλι σε σχέση με το Brent. Τώρα που οι προμήθειες των άλλων χωρών του Κόλπου έχουν στερέψει, η έκπτωση περιορίστηκε στα 7 με 12 δολάρια ανά βαρέλι. Η τιμή του Brent έχει σημειώσει άνοδο, με τα συμβόλαια μελλοντικής παράδοσης ιρανικού πετρελαίου να έχουν φτάσει τα 104 δολάρια, τρία τέταρτα υψηλότερα σε σχέση με την περίοδο πριν τον πόλεμο.

Το οικονομικό δίκτυο των συναλλαγών βασίζεται σε μικρές κινεζικές τράπεζες ή στο Χονγκ Κονγκ, στο όνομα εταιρειών-βιτρινών. Τα κεφάλαια μεταφέρονται μέσω διάφορων ενδιάμεσων λογαριασμών σε διάφορες χώρες, επιτρέποντας στο Ιράν να πραγματοποιεί εισαγωγές αλλά και να διοχετεύει χρήματα σε διεθνείς αγορές. Σύμφωνα με στοιχεία του Economist, εταιρείες που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά εσόδων από πετρέλαιο έχουν πραγματοποιήσει συναλλαγές με κατασκευαστές πλαστικών στην Ινδία, το Καζακστάν και την Τουρκία.

Αυτό το «σκιώδες» σύστημα πληρωμών λειτουργεί από ειδικά τμήματα εντός ιρανικών εταιρειών που ελέγχονται από το ιρανικό υπουργείο Άμυνας ή τους Φρουρούς της Επανάστασης, τα οποία λειτουργούν ως ένα ανεπίσημο τραπεζικό σύστημα. Η μεγάλη διασπορά των λογαριασμών τους —που αριθμούν χιλιάδες— τους επιτρέπει να «απορροφούν» τους κραδασμούς που προκαλεί ο πόλεμος. Τις τελευταίες εβδομάδες, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που κάποτε αποτελούσαν καταφύγιο για τις ιρανικές χρηματοοικονομικές συναλλαγές, έχουν μοιραστεί εκτενείς πληροφορίες με τις ΗΠΑ σχετικά με τράπεζες και εταιρείες που συνδέονται με το Ιράν. Αυτό ώθησε το Ιράν να εγκαταλείψει αυτούς τους διαύλους και να αναδιανείμει τα κεφάλαια του, αλλού.

Η πολυπλοκότητα του συστήματος καθιστά τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές όλο και πιο δύσκολες να εντοπιστούν ακόμη και για την κεντρική τράπεζα του Ιράν, ενώ αυξάνει τον κίνδυνο απωλειών από ενδιάμεσους πετρελαϊκούς μεγιστάνες. Ωστόσο, η ενεργειακή μηχανή της χώρας συνεχίζει να είναι σε λειτουργία και δύσκολα θα περιοριστεί, εκτός αν γίνουν μαζικές επιθέσεις κατά των ενεργειακών υποδομών του Ιράν — στις οποίες η Τεχεράνη έχει απειλήσει ότι θα αντιδράσει βομβαρδίζοντας τις υποδομές άλλων κρατών του Κόλπου.

Διαβάστε επίσης