Explainer: Τι θα σήμαινε για τον κόσμο ένας μόνιμος «σταθμός διοδίων» του Ιράν για το πετρέλαιο
Το Ιράν ισχυρίζεται ότι έλαβε τα πρώτα έσοδα από τα διόδια που επέβαλε στα Στενά του Ορμούζ,
Snapshot
- Το Ιράν έχει αρχίσει να εισπράττει διόδια έως και 2 εκατομμύρια δολάρια ανά δεξαμενόπλοιο που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, με σκοπό την ανοικοδόμηση και τον έλεγχο της περιοχής.
- Το σύστημα διοδίων παραβιάζει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), ενώ οι ΗΠΑ και άλλες χώρες αμφισβητούν το δικαίωμα του Ιράν να ελέγχει τα Στενά.
- Η επιβολή διοδίων και ο στρατιωτικός έλεγχος της διέλευσης αυξάνουν το κόστος μεταφοράς πετρελαίου, προκαλώντας πιθανή αύξηση των τιμών και υψηλότερα ασφάλιστρα για τις ναυτιλιακές εταιρείες.
- Η μείωση των εξαγωγών από τα Στενά του Ορμούζ έχει ήδη αυξήσει τις τιμές του πετρελαίου, με αναλυτές να προβλέπουν διατήρηση υψηλών τιμών έως και το 2027.
- Ο έλεγχος των Στενών προσφέρει στο Ιράν οικονομικά οφέλη για την ανοικοδόμηση και στήριξη της οικονομίας του, ενώ ενδέχεται να προκαλέσει σημαντικές παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης της κρίσης.
Το Ιράν ισχυρίζεται ότι έλαβε τα πρώτα έσοδα από τα διόδια που επέβαλε στα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, σε μία περίοδο αυξανόμενης έντασης γύρω από την αποκλεισμένη ναυτιλιακή οδό που για κάποιους κρατά το κλειδί για τον τερματισμό του πολέμου.
Ένας δεύτερος γύρος ειρηνευτικών συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ξεκίνησε με φόντο τις νέες επιθέσεις σε πετρελαιοφόρα στο Ορμούζ και τον αποκλεισμό των ΗΠΑ σε ιρανικά πλοία στην κρίσιμη εμπορική αρτηρία. Το μέλλον αυτής της στενής πλωτής οδού - και οι περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν - βρίσκονται στο επίκεντρο των συνομιλιών, μετά τον ντε φάκτο αποκλεισμό της Τεχεράνης στα δεξαμενόπλοια πετρελαίου και φυσικού αερίου που αύξησε τις τιμές ενέργειας.
Το σχέδιο του Ιράν να διατηρήσει τον έλεγχο του Ορμούζ, αποσπώντας πληρωμή 2 εκατομμυρίων δολαρίων από κάθε διερχόμενο δεξαμενόπλοιο έχει εγείρει ανησυχίες ότι ο «σταθμός διοδίων της Τεχεράνης» για το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές τα επόμενα χρόνια. Τι θα μπορούσε να σημαίνει η εν λόγω στρατηγική για τις αγορές πετρελαίου και την παγκόσμια οικονομία.
Τι απαιτεί η Τεχεράνη από τις ναυτιλιακές εταιρείες;
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, στο ειρηνευτικό σχέδιο 10 σημείων της Τεχεράνης περιλαμβάνεται η απαίτηση ότι το Ιράν και το Ομάν θα είναι ελεύθερα να χρεώνουν τέλη έως και 2 εκατομμυρίων δολαρίων για κάθε πλοίο που διέρχεται από τα Στενά. Το Ιράν υπαινίχθηκε ότι αυτά τα χρήματα θα χρησιμοποιηθούν για την ανοικοδόμηση.
Η υπόνοια ότι η ασφαλής διέλευση μέσω της στενής πλωτής οδού θα επιτρεπόταν μόνο υπό ιρανική στρατιωτική διαχείριση έχει καταδικαστεί έντονα από την Ουάσινγκτον και τους οικονομικούς αναλυτές. Το σχέδιο δοκιμάστηκε από το Ιράν στις αρχές αυτού του μήνα. Σύμφωνα με αναφορές, η Τεχεράνη απαίτησε από τα δεξαμενόπλοια που θέλουν να περάσουν από το Ορμούζ να δώσουν λεπτομέρειες για το φορτίο του πλοίου, τον προορισμό και τον τελικό ιδιοκτήτη του, προτού πληρώσουν τέλη τουλάχιστον 1 δολαρίου ανά βαρέλι.
Για τα πετρελαιοφόρα, τα οποία συνήθως μεταφέρουν 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, το τέλος για μία μόνο διέλευση ήταν 2 εκατομμύρια δολάρια, καταβλητέο σε κινεζικό γιουάν ή σε κρυπτονόμισμα. Μόλις εγκριθεί, σκάφη του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) θα συνοδεύουν ένα δεξαμενόπλοιο μέσα από τα Στενά, μέσω μιας καθορισμένης διαδρομής κοντά στις νότιες ακτές του Ιράν. Μέχρι στιγμής, πλοία από τη Μαλαισία, την Κίνα, την Αίγυπτο, τη Νότια Κορέα και την Ινδία ήταν μεταξύ αυτών που τους επετράπη η διέλευση. Δεν είναι σαφές εάν πλήρωσαν τέλη στο Ιράν για να το κάνουν.
Είναι αυτό νόμιμο;
Αυτό το σύστημα έρχεται σε άμεση αντίθεση με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, γνωστή και ως UNCLOS, η οποία παρέχει στα πλοία το δικαίωμα απρόσκοπτης διέλευσης μέσω περισσότερων από 100 Στενών σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του Ορμούζ. Περίπου 170 χώρες και η ΕΕ έχουν επικυρώσει την UNCLOS, η οποία γενικά θεωρείται εθιμικό διεθνές δίκαιο. Ωστόσο, το Ιράν και οι ΗΠΑ δεν το έχουν κάνει. με τις ΗΠΑ να έχουν καταστήσει σαφές ότι αμφισβητούν το δικαίωμα του Ιράν να ελέγχει τα Στενά.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα των κυρώσεων. Το Ιράν έχει υποστεί πολλά πολύπλοκα επίπεδα κυρώσεων από χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου, από τη δεκαετία του 1970, γεγονός που θα απέκλειε οποιαδήποτε μεγάλη δυτική ναυτιλιακή εταιρεία από το να πραγματοποιεί πληρωμές στο Σώμα των IRGC.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις στο κόστος;
Η προσθήκη 1 δολαρίου στο κόστος κάθε βαρελιού αργού πετρελαίου που διέρχεται από τα Στενά θα μπορούσε να προσθέσει κόστος 20 εκατομμυρίων δολαρίων ημερησίως στην αγορά, ή 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως, με βάση τις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου πριν από την κρίση μέσω αυτής της εμπορικής οδού. Αυτό είναι σχετικά μικρό στο πλαίσιο μιας παγκόσμιας αγοράς που αποτιμήθηκε στα 3 τρισεκατομμύρια δολάρια πέρυσι.
Επιπλέον, υπάρχουν επίσης αμφιβολίες για το αν η επιστροφή στους όγκους κυκλοφορίας πριν από την κρίση θα ήταν δυνατή υπό αυτό το καθεστώς. Ωστόσο, οι ειδικοί έχουν δηλώσει ότι το οικονομικό κόστος χρήσης των Στενών είναι πιθανό να ξεπεράσει την πληρωμή των διοδίων.
Οι ναυτιλιακές εταιρείες είναι πιθανό να χρεώνουν υψηλότερες τιμές για να χρησιμοποιούν τα δεξαμενόπλοιά τους μέσω μιας διαδρομής όπου ο κίνδυνος επίθεσης είναι σημαντικά μεγαλύτερος. Οι ασφαλιστές είναι πιθανό να χρεώνουν επίσης υψηλότερα ασφάλιστρα. Οι ναυτικοί που χειρίζονται αυτά τα δεξαμενόπλοια - οι οποίοι θα έχουν δει τις δυσκολίες όσων έχουν παγιδευτεί σε ακινητοποιημένα πλοία - δικαιούνται διπλή αμοιβή ενώ εργάζονται σε περιοχή που χαρακτηρίζεται ως επικίνδυνη. Ο μεγαλύτερος αντίκτυπος στο κόστος ενέργειας αναμένεται στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου, οι οποίες απαιτούν την επιστροφή των ροών στο φυσιολογικό για να επιστρέψουν οι τιμές πριν από την κρίση.
Πώς θα επηρέαζαν τα διόδια τις παγκόσμιες τιμές πετρελαίου;
Το ντε φάκτο κλείσιμο του Ορμούζ, από το οποίο κάποτε διοχετεύονταν περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και φυσικού αερίου ημερησίως, μείωσε τις εξαγωγές από την περιοχή κατά περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα και προκάλεσε άνοδο των τιμών του πετρελαίου. Η τιμή του αργού πετρελαίου Brent ανέβηκε από λίγο κάτω από τα 70 δολάρια το βαρέλι πέρυσι στα υψηλά των 119 δολαρίων το βαρέλι στην αγορά μελλοντικής εκπλήρωσης και σε ιστορικά υψηλά σχεδόν 150 δολαρίων το βαρέλι για τα φυσικά φορτία .
Αναλυτές της αγοράς υποδεικνύουν ότι μια διαρκής συμπίεση των προμηθειών θα διατηρήσει τις τιμές της αγοράς πετρελαίου υψηλότερες για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι τιμές περίπου των 100 δολαρίων το βαρέλι θα μπορούσαν να παραμείνουν για το μεγαλύτερο μέρος του τρέχοντος έτους, με τις υψηλότερες τιμές να διατηρούνται και το 2027.
Αυτό συμβαίνει επειδή, ενώ ορισμένοι όγκοι πετρελαίου και φυσικού αερίου του Κόλπου έχουν ανακατευθυνθεί χρησιμοποιώντας τους περιορισμένους αγωγούς της περιοχής, υπάρχουν αμφιβολίες για το κατά πόσον τα πετρελαϊκά κράτη της Μέσης Ανατολής θα μπορέσουν να επιστρέψουν στους όγκους ναυτιλίας πριν από την κρίση, καθώς οι υποδομές έχουν υποστεί ζημιές και θα χρειαστεί χρόνος για να ανοίξουν ξανά τα κλειστά πεδία.
Τι σημαίνει αυτό για το Ιράν;
Τα τέλη από τον «σταθμό διοδίων της Τεχεράνης» θα επέτρεπαν στο IRGC να ανοικοδομήσει τον στρατό του και να παράσχει μια σανίδα σωτηρίας στην παραλυμένη οικονομία του Ιράν. Ο έλεγχος του Ορμούζ θα επέτρεπε επίσης στην Τεχεράνη να επαναλάβει τις εξαγωγές πετρελαίου, της κινητήριας δύναμης της ιρανικής οικονομίας, οι οποίες έχουν σταματήσει μετά τον αποκλεισμό των ΗΠΑ στα ιρανικά λιμάνια.
Η μακροπρόθεσμη επιρροή στα Στενά υπόσχεται έσοδα που θα βοηθήσουν στην ανοικοδόμηση των υποδομών και της οικονομίας του. Περίπου 2 εκατομμύρια άνθρωποι στο Ιράν έχουν χάσει τις δουλειές τους, καθώς ο πόλεμος έχει αναγκάσει εργοστάσια, λιανοπωλητές και επιχειρήσεις να κλείσουν, σύμφωνα με τον Γκολαμχοσεΐν Μοχαμαντί, τον αναπληρωτή υπουργό εργασίας και κοινωνικής ασφάλισης της χώρας. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι αυτή είναι πιθανό να είναι μια συντηρητική εκτίμηση.
Εν τω μεταξύ, η διακοπή της πρόσβασης στο διαδίκτυο στο Ιράν κοστίζει στην οικονομία τουλάχιστον 50 τρισεκατομμύρια ριάλ (35 εκατομμύρια δολάρια) την ημέρα, σύμφωνα με τον Σατάρ Χασεμί, τον υπουργό Πληροφορικής και Τεχνολογίας Επικοινωνιών.
Έχει σημασία ο σταθμός διοδίων για την παγκόσμια οικονομία;
Οικονομολόγοι στο βελγικό think tank Bruegel έχουν εκτιμήσει ότι η παγκόσμια οικονομία «δεν θα αντιληφθεί σχεδόν καθόλου το κόστος» εάν η Τεχεράνη διατηρούσε με επιτυχία τον έλεγχο των Στενών. Το επιπλέον κόστος θα έπρεπε να επωμιστούν οι παραγωγοί πετρελαίου του Κόλπου, οι οποίοι πιθανότατα θα καταλήξουν να πληρώνουν περίπου το 80% έως 95% του συνολικού κόστους ή έως και 14 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως για αποστολές πετρελαίου, σύμφωνα με τον Bruegel.
Αυτό θα σήμαινε ότι η παγκόσμια τιμή του πετρελαίου θα αυξανόταν μόνο κατά περίπου 0,05 έως 0,40 δολάρια το βαρέλι σε σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα, εκτιμά το thinktank. Αλλά το προηγούμενο θα εγείρει πιο ανησυχητικές ανησυχίες εάν βοηθήσει στη νομιμοποίηση της κατάσχεσης μιας διεθνούς πλωτής οδού από το Ιράν και εμποδίσει τις ροές αργού πετρελαίου να επιστρέψουν στα προ κρίσης επίπεδα.
Οι ειδικοί έχουν προειδοποιήσει για εκτεταμένες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία εάν το Στενό του Ορμούζ παραμείνει κλειστός. Ήδη, το κλείσιμο έχει χαρακτηριστεί ως η χειρότερη κρίση ενεργειακού εφοδιασμού στην ιστορία από τον επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, ο οποίος δήλωσε ότι η κατάσταση ήταν «παράλογη αλλά πραγματική». Οποιαδήποτε περαιτέρω κλιμάκωση στον πόλεμο του Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει παγκόσμια ύφεση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει δηλώσει ότι η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου αναμένεται να επηρεαστεί περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα της G7.
