Explainer: Πώς το Ιράν προσπαθεί να στήσει μία επιχείρηση εκμετάλλευσης των Στενών του Ορμούζ

Snapshot

• Το Ιράν ανακοίνωσε τη δημιουργία της «Αρχής Στενού του Περσικού Κόλπου (PGSA)» για την οικονομική εκμετάλλευση και τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το 1/3 της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.
• Η Τεχεράνη προτείνει νέο ασφαλιστικό πρόγραμμα που καλύπτει πλοία στο στενό, με πληρωμές σε κρυπτονομίσματα, ως εναλλακτική μορφή τελών διέλευσης.
• Το Ιράν αντιμετωπίζει σημαντικά οικονομικά, νομικά και λειτουργικά εμπόδια για την εφαρμογή του ασφαλιστικού σχεδίου λόγω κυρώσεων και έλλειψης διεθνούς υποστήριξης αντασφάλισης.
• Οι ΗΠΑ, η Κίνα και η διεθνής κοινότητα αντιτίθενται σε μονομερή τέλη διέλευσης ή ασφάλισης, επιμένοντας στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
• Η αποδοχή του ιρανικού ασφαλιστικού προγράμματος αναμένεται περιορισμένη και κυρίως από χώρες που επιθυμούν να παρακάμψουν τις δυτικές κυρώσεις ή έχουν στενές πολιτικές σχέσεις με το Ιράν.

Snapshot powered by AI

Ακάθεκτη συνεχίζει η Τεχεράνη με τα σχέδια για να πάρει τον ουσιαστικό έλεγχο και να επιβάλει την οικονομική εκμετάλλευση των Στενών του Ορμούζ από όπου διέρχεται το 1/ της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και το κλείσιμο τους έχει προκαλέσει ανησυχία για νέα παγκόσμια ενεργειακή κρίση.

Το Ιράν προχώρησε ένα βήμα παραπέρα καθώς το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας της χώρας ανακοίνωσε τη Δευτέρα ότι η νέα Αρχή, με την ονομασία «Αρχή Στενού του Περσικού Κόλπου (PGSA)», θα παρέχει «ενημερώσεις σε πραγματικό χρόνο» σχετικά με τις επιχειρήσεις και τις τελευταίες εξελίξεις στο στενό.

Η ανακοίνωση έρχεται δύο ημέρες μετά την εμφάνιση αναφορών ότι το Ιράν σχεδίαζε να παρέχει ασφάλιση σε πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με δημοσίευμα του ημιεπίσημου ιρανικού πρακτορείου ειδήσεων Fars που δημοσιεύθηκε το Σάββατο, η Τεχεράνη θα προσφέρει ασφάλιση για πλοία που διέρχονται από το στενό και τα γύρω ύδατα του Κόλπου, με τις πληρωμές να γίνονται σε κρυπτονόμισμα.

Από την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, Ιρανοί αξιωματούχοι και νομοθέτες έχουν επανειλημμένα προτείνει την επιβολή τελών διέλευσης ή τελών ασφαλείας στα πλοία που χρησιμοποιούν το στενό. Η Τεχεράνη έχει ήδη παραδεχτεί ότι εισπράττει διόδια από πλοία που προσπαθούν να περάσουν τα Στενά του Ορμούζ.

Το Ιράν έχει ουσιαστικά κλείσει το στενό ως αντίποινα για τις αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις, προκαλώντας διαταραχές στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και ραγδαία αύξηση των τιμών των καυσίμων, καθώς τα πετρελαιοφόρα πλοία είναι σε μεγάλο βαθμό ανίκανα να περάσουν.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ιδέα να υποχρεώνονται τα πλοία να καταβάλλουν οποιοδήποτε τέλος για τη διέλευση από το στενό έχει απορριφθεί ομόφωνα. Το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ δήλωσε αυτό το μήνα ότι οι διεθνείς θαλάσσιες οδοί πρέπει να παραμείνουν ανοιχτές για τη διεθνή ναυτιλία και ότι καμία χώρα δεν πρέπει να επιβάλλει μονομερή διόδια για τη διέλευση. Φαίνεται ότι και η Κίνα έχει εκφράσει την αντίθεσή της σε οποιαδήποτε κίνηση που θα περιορίζει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο στενό.

Τι είναι λοιπόν αυτό το νέο ασφαλιστικό πρόγραμμα και ποιες θα ήταν οι επιπτώσεις για το διεθνές εμπόριο αν τεθεί σε εφαρμογή;

Ποιο είναι το προτεινόμενο ασφαλιστικό πρόγραμμα;

Σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο Fars, «ο ιστότοπος Hormuz Safe έχει αρχίσει να προσφέρει ασφάλιση για θαλάσσια φορτία» που διέρχονται από το στενό. Η πρόταση θα προσφέρει, σύμφωνα με πληροφορίες του Al Jazeera, μια σειρά από προϊόντα θαλάσσιας ασφάλισης και «δυνατότητα κρυπτογραφημένης επαλήθευσης» για πλοία που δραστηριοποιούνται στο στενό. Οι συναλλαγές αναμένεται να διεξάγονται με τη χρήση κρυπτονομισμάτων, όπως το Bitcoin.

Το Fars ανέφερε ότι το πρόγραμμα θα μπορούσε να αποφέρει στο Ιράν ετήσια έσοδα άνω των 10 δισ. δολαρίων. «Το φορτίο καλύπτεται από τη στιγμή της επιβεβαίωσης, ενώ στον ιδιοκτήτη παραδίδεται υπογεγραμμένη απόδειξη», πρόσθεσε.

Το Ιράν έχει δηλώσει ότι η επιβολή διοδίων ή τελών διέλευσης αποτελεί τον τρόπο του να καλύψει το κόστος για τις ζημιές που προκλήθηκαν στις υποδομές του από τις επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ.

Πρόκειται ουσιαστικά για ένα νέο τέλος διέλευσης;

Πολλές ναυτιλιακές εταιρείες είναι πιθανό να θεωρήσουν την προσφορά ασφάλισης ως μια άλλη μορφή τέλους διέλευσης.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg τον Μάρτιο, το Ιράν είχε αρχίσει να εισπράττει έκτακτα τέλη διέλευσης από ορισμένα εμπορικά πλοία ήδη από τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου, με τις πληρωμές να φθάνουν, σύμφωνα με πληροφορίες, έως και 2 εκατομμύρια δολάρια ανά ταξίδι.

Ωστόσο, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δεν επιτρέπεται η επιβολή τελών σε πλοία που πλέουν μέσω διεθνών στενών ή χωρικών υδάτων, όπως ορίζει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Το προτεινόμενο ασφαλιστικό σύστημα φαίνεται να αναδιαμορφώνει αυτή την έννοια, συνδέοντας την ασφαλή διέλευση με την οικονομική προστασία. Αντί να το αποκαλεί «διόδια», η Τεχεράνη φαίνεται να το παρουσιάζει ως μια εμπορική υπηρεσία διαχείρισης ασφαλιστικών κινδύνων.

Σύμφωνα με την Νεγκάρ Μορταζαβί, ανώτερη ερευνήτρια στο Κέντρο Διεθνούς Πολιτικής ένας από τους κύριους λόγους για τους οποίους το Ιράν επιθυμεί να διατηρήσει τον έλεγχο του στενού είναι ότι, σε περίπτωση που δεχθεί νέα επίθεση μελλοντικά να είναι σε θέση να «χρησιμοποιήσει αυτό το διαπραγματευτικό ατού, αν χρειαστεί».

«Στο Ιράν εξακολουθούν να επεξεργάζονται και να διαπραγματεύονται τις νομικές λεπτομέρειες Ιράν, αλλά η γενική ιδέα φαίνεται να είναι να γίνει αποδεκτό και αποδεκτό από τη διεθνή κοινότητα και να μην [δημιουργηθεί] μια κατάσταση «παράνομου κράτους», δήλωσε στο Al Jazeera η Νεγκάρ Μορταζαβί.

Έχει το Ιράν τη δυνατότητα να παρέχει ασφαλιστική κάλυψη για πλοία;

Σύμφωνα με τον ακαδημαϊκό Αμπντούλ Χαλίκ, το Ιράν θα «αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά, νομικά και λειτουργικά εμπόδια» αν προχωρούσε στην εφαρμογή ενός τέτοιου προγράμματος.

«Η ναυτική ασφάλιση απαιτεί μεγάλα αποθεματικά και διεθνή υποστήριξη αντασφάλισης για την κάλυψη καταστροφικών ζημιών. Ωστόσο οι κυρώσεις περιορίζουν σοβαρά την πρόσβαση του Ιράν στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές αγορές», δήλωσε ο Χαλίκ, που είναι επικεφαλής του Ναυτιλιακού Κέντρου του Πανεπιστημίου John Moores του Λίβερπουλ.

Και συνέχισε: «Χωρίς αξιόπιστη αντασφάλιση, οι πλοιοκτήτες ενδέχεται να αμφιβάλλουν για το αν οι αποζημιώσεις θα καταβληθούν πράγματι μετά από ατυχήματα, διαρροές ή κατασχέσεις. Οι διεθνείς ναυτιλιακές ρυθμιστικές αρχές και οι λιμένες ενδέχεται επίσης να απορρίψουν τα πιστοποιητικά που εκδίδονται από το Ιράν, εμποδίζοντας τα ασφαλισμένα πλοία να αγκυροβολήσουν ή να λάβουν χρηματοδότηση».

Ανέφερε ότι η πληρωμή μέσω Bitcoin θα αποτελούσε μια επιπλέον πρόκληση για την Τεχεράνη. «Πολλές κυβερνήσεις συνδέουν τις συναλλαγές με κρυπτονομίσματα με κινδύνους παράκαμψης των κυρώσεων και νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Οι απειλές για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, η περιορισμένη παγκόσμια αναγνώριση και οι γεωπολιτικές εντάσεις στον Κόλπο θα υπονόμευαν περαιτέρω την εμπιστοσύνη στο πρόγραμμα», τόνισε.

Τι γίνεται με τις συνήθεις ναυτιλιακές ασφαλιστικές εταιρείες;

Από την έναρξη του πολέμου, πριν από περισσότερο από δυόμισι μήνες, οι παγκόσμιες ναυτιλιακές ασφαλιστικές εταιρείες έχουν αυξήσει κατακόρυφα τα ασφάλιστρα για κινδύνους πολέμου για τα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο.

Τον Μάρτιο, το κόστος ασφάλισης για τα πλοία που διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ είχε πενταπλασιαστεί μέσα σε λίγες ημέρες από τις πρώτες αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν.

Αρκετές κορυφαίες ασφαλιστικές εταιρείες, μεταξύ των οποίων οι Gard, Skuld, NorthStandard και American Club, ανακοίνωσαν λίγες μέρες μετά την έναρξη του πολέμου ότι ακύρωναν τα συμβόλαια κάλυψης κινδύνου για τα πλοία που δραστηριοποιούνται στην περιοχή του Κόλπου.

Ορισμένες ασφαλιστικές εταιρείες επανήλθαν αργότερα στην αγορά με την υποστήριξη της κυβέρνησης. Οι ναυτιλιακές εταιρείες, όμως, παραμένουν επιφυλακτικές. Αρκετοί φορείς συνεχίζουν να αποφεύγουν τις θαλάσσιες διαδρομές στον Περσικό, επικαλούμενοι κινδύνους για την ασφάλεια του πληρώματος και φόβους για επιθέσεις εναντίον πλοίων και κατασχέσεις.

Επιπλέον, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν προειδοποιήσει τις εταιρείες ότι οι πληρωμές προς το Ιράν για την ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ ενδέχεται να τις αφήσει εκτεθειμένες σε ενδεχόμενες αμερικανικές κυρώσεις.

Πώς είναι πιθανό να αντιδράσουν οι χώρες σε αυτό;

Μέχρι στιγμής, καμία χώρα ή ναυτιλιακή εταιρεία δεν έχει ανακοινώσει αν θα δεχτεί την προσφορά του Ιράν, σε περίπτωση που αυτό αρχίσει να παρέχει ασφάλιση για τη διέλευση από το Ορμούζ.

Οι ΗΠΑ και η Κίνα δήλωσαν αυτό το μήνα ότι δεν πρέπει να επιτραπεί σε καμία χώρα να επιβάλλει διόδια για τη διέλευση από το στενό.

Μετά τη συνάντηση του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τον Κινέζο ομόλογό του, Σι Τζινπίνγκ, ο Λευκός Οίκος δήλωσε ότι ο τελευταίος «κατέστησε σαφή την αντίθεση της Κίνας στη στρατιωτικοποίηση του στενού και σε οποιαδήποτε προσπάθεια επιβολής διοδίων για τη χρήση του», μια δήλωση την οποία το Πεκίνο δεν έχει αμφισβητήσει ακόμη.

Σύμφωνα με τον ακαδημαϊκό Χαλίκ, η αποδοχή του ιρανικού ασφαλιστικού σχεδίου για τα Στενά του Ορμούζ, αν υπάρξει, είναι πιθανό να είναι «περιορισμένη και εξαιρετικά επιλεκτική».

«Χώρες που ήδη αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη τις δυτικές κυρώσεις, όπως η Κίνα ή ορισμένα μικρότερα εμπορικά κράτη, ενδέχεται να εξετάσουν το ενδεχόμενο να προσφύγουν στην ιρανική ασφάλιση, εάν αυτή μειώνει το κόστος ή εγγυάται τη διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ», ανέφερε.

Ωστόσο, οι περισσότερες ναυτιλιακές δυνάμεις και ναυτιλιακές εταιρείες δεν φαίνεται να το αποδεχθούν, σύμφωνα με τον ακαδημαϊκό. «Η ασφάλιση βασίζεται στην εμπιστοσύνη, τη δυνατότητα επιβολής και τα διεθνώς αναγνωρισμένα νομικά πρότυπα. Τα περισσότερα λιμάνια, τράπεζες και πλοιοκτήτες βασίζονται σε καθιερωμένους ασφαλιστές που συνδέονται με το Λονδίνο, την Ευρώπη ή την Ασία. Συνεπώς, το σχέδιο αυτό πιθανότατα θα προσελκύσει μόνο εξειδικευμένους ή πολιτικά ευθυγραμμισμένους συμμετέχοντες», πρόσθεσε.

Διαβάστε επίσης