Μέση Ανατολή: Πώς αναδιαμορφώνεται ο χάρτης των ροών πετρελαίου και του «μαύρου χρυσού»

Snapshot

• Παρά την ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, οι εξαγωγές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο συνεχίζονται με δυσκολίες και χωρίς πλήρη διακοπή.
• Η Σαουδική Αραβία μεταφέρει πετρέλαιο μέσω του αγωγού East–West Pipeline στο λιμάνι Yanbu για να αποφύγει τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
• Η Fujairah στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναδεικνύεται σε σημαντικό κόμβο spot αγοράς δεξαμενοπλοίων, ενώ η Ras Tanura μειώνει τη δραστηριότητά της.
• Περίπου 20 δεξαμενόπλοια με απενεργοποιημένα συστήματα AIS βρίσκονται αγκυροβολημένα γύρω από το ιρανικό Kharg Island λόγω αμερικανικών κυρώσεων και αποκλεισμών.
• Στην Ινδία καταγράφηκαν αντιδράσεις μετά τις επιθέσεις σε τρία δεξαμενόπλοια με ινδικά πληρώματα στον Κόλπο του Ομάν, με το Νέο Δελχί να απαιτεί τερματισμό των επιθέσεων και διπλωματική λύση.

Snapshot powered by AI

Παρά την ένταση στη ρητορική μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, αλλά και τις αμοιβαίες στρατιωτικές ενέργειες, οι ροές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο συνεχίζουν να πραγματοποιούνται, έστω και με αυξημένες δυσκολίες.

Αναλυτές εκτιμούν ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη αποφεύγουν κινήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε πλήρη διακοπή των εξαγωγών, καθώς ένα τέτοιο σενάριο θα προκαλούσε σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς ενεργειακές αγορές και απότομη άνοδο των τιμών του πετρελαίου. Οι πρώτες 103 ημέρες της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή φαίνεται ότι έχουν ήδη αναδιαμορφώσει σε σημαντικό βαθμό τον χάρτη των θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου και της αγοράς δεξαμενοπλοίων.

Σύμφωνα με ανάλυση της Signal Ocean, το σαουδαραβικό λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα διακινεί πλέον αυξημένους όγκους αργού πετρελαίου, ενώ η Fujairah στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος της spot δραστηριότητας. Αντίθετα, η Ras Tanura, που παραδοσιακά αποτελούσε βασικό εξαγωγικό κόμβο της Σαουδικής Αραβίας στον Περσικό Κόλπο, εμφανίζεται ολοένα και πιο περιορισμένα στην ανοιχτή αγορά.

Η αλλαγή αυτή συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια των πετρελαϊκών εταιρειών να μειώσουν την έκθεση των δεξαμενοπλοίων σε κινδύνους που απορρέουν από την ένταση στα Στενά του Ορμούζ.

Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη μετατόπιση παίζει ο αγωγός East–West Pipeline, μέσω του οποίου η Σαουδική Αραβία μεταφέρει αργό από τα ανατολικά κοιτάσματα προς το Yanbu, στην Ερυθρά Θάλασσα.

Με αυτόν τον τρόπο, μεγάλες ποσότητες πετρελαίου μπορούν να εξάγονται χωρίς διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία παραμένουν σημείο υψηλής γεωπολιτικής έντασης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Ο αγωγός έχει δυναμικότητα έως και 7 εκατ. βαρελιών ημερησίως και αποτελεί βασικό εργαλείο της Saudi Aramco για τη διατήρηση των εξαγωγών σε περιόδους αστάθειας.

Παράλληλα, η Fujairah ενισχύει τον ρόλο της ως σημαντικός κόμβος της αγοράς δεξαμενοπλοίων, καθώς η γεωγραφική της θέση εκτός των Στενών του Ορμούζ προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια και ευελιξία στις εμπορικές ροές.

Αντιθέτως, η υποχώρηση της Ras Tanura στις spot ναυλώσεις δείχνει τη στροφή προς εναλλακτικές διαδρομές και λιμένες.

Οι αναλυτές σημειώνουν ότι, παρότι ο πόλεμος δεν έχει διακόψει τις πετρελαϊκές ροές από τη Μέση Ανατολή, έχει οδηγήσει σε ουσιαστική αναδιάρθρωση των εμπορικών διαδρομών, με στόχο τη διασφάλιση της συνέχειας των εξαγωγών και τον περιορισμό των γεωπολιτικών κινδύνων για ναυλωτές, πλοιοκτήτες και αγοραστές πετρελαίου.

Η ανάλυση της Signal Ocean καταδεικνύει ότι η παραδοσιακή εικόνα του Περσικού Κόλπου ως κυρίαρχου εξαγωγικού κέντρου αργού πετρελαίου αλλάζει, με το Yanbu να αποκτά ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα.

Η εκτίμηση αυτή βασίζεται σε 354 καταγεγραμμένα fixtures, δηλαδή συμφωνίες ναύλωσης για τη μεταφορά πετρελαίου και προϊόντων του, που πραγματοποιήθηκαν την άνοιξη του 2026 στο Yanbu και στο ευρύτερο δίκτυο λιμένων του Αραβικού Κόλπου.

Αρχικά, ο Αραβικός Κόλπος φαίνεται πιο ενεργός, με 198 ναυλώσεις έναντι 156 στο Yanbu. Ωστόσο, όταν εξεταστεί ο πραγματικός όγκος φορτίων, η εικόνα αλλάζει.

Το Yanbu διακίνησε συνολικά 29,1 εκατ. βαρέλια αργού, έναντι 26,6 εκατ. στον Αραβικό Κόλπο.

Σύμφωνα με τη Signal Ocean, αυτή η διαφορά οφείλεται κυρίως στην ευρύτερη χρήση πλοίων τύπου VLCC, των μεγαλύτερων δεξαμενοπλοίων αργού πετρελαίου.

Στο λεγόμενο «dirty book», που αφορά φορτία αργού και fuel oil, το Yanbu κατέγραψε 77 ναυλώσεις VLCC, έναντι 57 στον Αραβικό Κόλπο, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του ως βασικής εξαγωγικής οδού για μεγάλες ποσότητες προς μακρινές αγορές.

Αντίθετα, ο Αραβικός Κόλπος εμφανίζει πιο διαφοροποιημένο προφίλ, με περισσότερα πλοία μεσαίου μεγέθους και υψηλότερη διακίνηση διυλισμένων προϊόντων και νάφθας.

Ενδεικτικά, καταγράφηκαν 97 ναυλώσεις καθαρών προϊόντων στον Κόλπο, έναντι μόλις 48 στο Yanbu, γεγονός που αναδεικνύει τον ρόλο λιμένων όπως το Sohar, το Duqm και το Ruwais.

Σημαντική είναι και η ανακατανομή της δραστηριότητας στη spot αγορά δεξαμενοπλοίων. Η Fujairah αναδεικνύεται κυρίαρχος κόμβος με 76 ναυλώσεις, ακολουθούμενη από το Sohar με 32, το Duqm με 29 και το Mina Al Fahal με 21. Την ίδια στιγμή, η Ras Tanura σχεδόν εξαφανίζεται από την αγορά spot ναυλώσεων.

Σκιώδης στόλος σε αναμονή έξω από το Kharg

Παράλληλα, αυξάνονται οι ενδείξεις πίεσης στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου στο Kharg Island, τον βασικό εξαγωγικό κόμβο του Ιράν.

Με την εντατικοποίηση των αμερικανικών κυρώσεων και των επιχειρήσεων επιβολής αποκλεισμού, περισσότερα δεξαμενόπλοια παραμένουν αγκυροβολημένα στην περιοχή, αναμένοντας εντολές ή ευκαιρία αναχώρησης.

Σύμφωνα με τη Windward, περίπου 20 δεξαμενόπλοια έχουν εντοπιστεί γύρω από το Kharg με απενεργοποιημένα συστήματα AIS, μια πρακτική που συχνά συνδέεται με δραστηριότητα εκτός επίσημων εμπορικών διαδρομών.

Ανάμεσά τους βρίσκονται και VLCC, γεγονός που δείχνει ότι σημαντικοί όγκοι αργού παραμένουν εγκλωβισμένοι στην περιοχή.

Το Kharg αποτελεί τον σημαντικότερο πετρελαϊκό τερματικό του Ιράν και έναν από τους πιο κρίσιμους γεωστρατηγικούς κόμβους της σύγκρουσης που ξέσπασε στα τέλη Φεβρουαρίου μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Τεχεράνης.

Η σημασία του είναι καθοριστική, καθώς από εκεί διακινείται το μεγαλύτερο μέρος των ιρανικών εξαγωγών, που αποτελούν βασική πηγή εσόδων για την οικονομία της χώρας.

Ένα ενδεχόμενο πλήγμα στις εγκαταστάσεις του ή χερσαία επιχείρηση θα μπορούσε να περιορίσει δραστικά τις εξαγωγές, με σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας και πιθανές αντιδράσεις σε άλλες πετρελαιοπαραγωγές περιοχές του Κόλπου.

Αν και μέχρι στιγμής δεν έχει στοχοποιηθεί άμεσα, οι εγκαταστάσεις του Kharg παραμένουν στο επίκεντρο των εξελίξεων, καθώς η πορεία της σύγκρουσης θα καθορίσει τις ισορροπίες στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.

Αντιδράσεις από την Ινδία

Την ίδια στιγμή, έντονες αντιδράσεις καταγράφονται στην Ινδία μετά τις επιθέσεις σε τρία δεξαμενόπλοια με Ινδούς ναυτικούς στον Κόλπο του Ομάν, στο πλαίσιο των αμερικανικών επιχειρήσεων κατά των ιρανικών εξαγωγών.

Σύμφωνα με το ινδικό υπουργείο Εξωτερικών, τα πλοία Marivex, Settebello και Jalveer δέχθηκαν πλήγματα, καθώς οι αμερικανικές αρχές τα συνέδεσαν με μεταφορά ιρανικού πετρελαίου.

Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι στόχος δεν ήταν τα πληρώματα, αλλά η διακοπή των δικτύων που διευκολύνουν τις ιρανικές εξαγωγές.

Το σοβαρότερο περιστατικό σημειώθηκε στο Settebello, όπου τρεις Ινδοί ναυτικοί έχασαν τη ζωή τους, αποτελώντας τα πρώτα επιβεβαιωμένα θύματα από την έναρξη των επιχειρήσεων αποκλεισμού.

Η κυβέρνηση του Νέου Δελχί αντέδρασε έντονα, ζητώντας τερματισμό των επιθέσεων σε εμπορικά πλοία και προώθηση διπλωματικής λύσης για την αποκλιμάκωση της κρίσης.

Διαβάστε επίσης