Η Ευρώπη «ψήνεται» στον «θερμικό θόλο» - «Είναι μόνο η αρχή ενός ιδιαίτερα θερμού καλοκαιριού»

Ο καύσωνας σφίγγει ολοένα περισσότερο τον κλοιό του γύρω από την Ευρώπη, με τους μετεωρολόγους να προειδοποιούν ότι τα ρεκόρ θερμοκρασίας δεν πρόκειται απλώς να καταρριφθούν, αλλά να συντριβούν μέσα στις επόμενες ημέρες. Οι επιστήμονες κάνουν λόγο για ένα σοβαρό πρόβλημα που αποκαλύπτει τη νέα κλιματική πραγματικότητα της ηπείρου.

Η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος στον πλανήτη, με τους ρυθμούς αύξησης της θερμοκρασίας να είναι δύο έως τρεις φορές υψηλότεροι από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Παρά ταύτα, παραμένει ανεπαρκώς προετοιμασμένη. Οι υποδομές της δεν σχεδιάστηκαν για ακραία ζέστη: οι σιδηροδρομικές γραμμές παραμορφώνονται, τα ηλεκτρικά δίκτυα δοκιμάζονται, τα σπίτια μετατρέπονται σε «παγίδες θερμότητας» και χιλιάδες άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο.

Ο φετινός καύσωνας αποτελεί ακόμη μία σκληρή υπενθύμιση ότι τα κύματα ζέστης στην Ευρώπη γίνονται ολοένα συχνότερα και εντονότερα. Πρόκειται για το δεύτερο κύμα καύσωνα που καταρρίπτει ρεκόρ μέσα σε μόλις δύο μήνες, ενώ δεν αποκλείεται να σημειωθούν νέα εθνικά ιστορικά υψηλά θερμοκρασίας πριν καν φτάσει ο Ιούλιος, παραδοσιακά ο θερμότερος μήνας του έτους.

Στη Γαλλία, που βρίσκεται στο επίκεντρο του ακραίου φαινομένου, πολλές πόλεις κατέγραψαν τη θερμότερη ημέρα στην ιστορία τους τη Δευτέρα, ενώ η χώρα σημείωσε και το υψηλότερο νυχτερινό ρεκόρ θερμοκρασίας από το 1947, η οποία δεν έπεσε κάτω από τους 21,6 βαθμούς Κελσίου.

Η ζέστη έχει ήδη αποδειχθεί φονική. Ο Γάλλος πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι 40 άνθρωποι πνίγηκαν από τις 18 Ιουνίου, συνδέοντας τα περιστατικά με τις εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες που ώθησαν χιλιάδες πολίτες σε παραλίες και ποτάμια. Παράλληλα, τρεις ηλικιωμένοι έχασαν τη ζωή τους από θερμοπληξία στην περιοχή του Μπορντό, ενώ δύο μικρά παιδιά, ηλικίας δύο και τεσσάρων ετών, βρέθηκαν νεκρά μέσα σε αυτοκίνητο στη νότια Γαλλία.

Συναγερμός στη Βρετανία

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι θερμοκρασίες αναμένεται να ξεπεράσουν τους 38 βαθμούς Κελσίου, με τη Μετεωρολογική Υπηρεσία να εκδίδει εξαιρετικά σπάνια «κόκκινη» προειδοποίηση για ακραία ζέστη, που υποδηλώνει άμεσο κίνδυνο για ανθρώπινες ζωές.

Εκατοντάδες σχολεία κλείνουν ή περιορίζουν το ωράριό τους, οι πολίτες καλούνται να αποφεύγουν τις μετακινήσεις με τρένο, ενώ οι αρχές προειδοποιούν για σοβαρές επιπτώσεις στην ηλεκτροδότηση και την υδροδότηση.

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, μιλώντας στο London Climate Week, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «το Λονδίνο ψήνεται».

Το ρεκόρ Ιουνίου της χώρας, που ανέρχεται στους 35,6 βαθμούς Κελσίου, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα καταρριφθεί, ίσως και κατά τρεις βαθμούς.

«Το να καταρρίπτονται θερμοκρασίες ρεκόρ κατά αρκετούς βαθμούς είναι απολύτως τρελό», σχολίασε ο διευθυντής του Κέντρου Κλιματικής Έρευνας ICARUS της Ιρλανδίας, Πίτερ Θορν.

Άνω των 45 βαθμών στην Ισπανία

Στην Ισπανία, οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 45 βαθμούς Κελσίου στην πόλη Αντούχαρ της Ανδαλουσίας, σύμφωνα με την εθνική μετεωρολογική υπηρεσία AEMET. Σχεδόν ολόκληρη η χώρα βρισκόταν υπό καθεστώς προειδοποίησης για ακραία ζέστη.

Συνολικά, 23 ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται σε επιφυλακή λόγω καύσωνα, ενώ πέντε (Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία, Ελβετία και Λουξεμβούργο) έχουν τεθεί στο υψηλότερο επίπεδο συναγερμού.

Τι προκαλεί τον ακραίο καύσωνα

Οι επιστήμονες αποδίδουν τις ακραίες θερμοκρασίες σε έναν ισχυρό «θερμικό θόλο» (heat dome), μια εκτεταμένη ζώνη υψηλών πιέσεων που παραμένει στάσιμη πάνω από μεγάλο μέρος της Ευρώπης και εγκλωβίζει τη θερμότητα κοντά στην επιφάνεια.

Το φαινόμενο αυτό δεν είναι ασυνήθιστο για το ευρωπαϊκό καλοκαίρι. Εκείνο που είναι ασυνήθιστο είναι οι θερμοκρασίες που καταγράφονται, οι οποίες ενισχύονται από την κλιματική αλλαγή που προκαλείται κυρίως από την καύση πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου.

Παράλληλα, στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό διαμορφώνεται σταδιακά ένα νέο φαινόμενο Ελ Νίνιο, το οποίο συνδέεται ιστορικά με αύξηση της συχνότητας και της έντασης των ακραίων θερμοκρασιών παγκοσμίως. Ωστόσο, οι ειδικοί εκτιμούν ότι προς το παρόν η επιρροή του στο τρέχον κύμα καύσωνα είναι περιορισμένη.

Γιατί η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ένας από τους βασικούς λόγους που η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από κάθε άλλη ήπειρο είναι η γεωγραφική της σύνδεση με την Αρκτική, η οποία αποτελεί την περιοχή του πλανήτη με τη μεγαλύτερη άνοδο θερμοκρασίας.

Καθώς λιώνουν οι πάγοι και το χιόνι, αποκαλύπτονται πιο σκούρες επιφάνειες που απορροφούν περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία, ενισχύοντας περαιτέρω την υπερθέρμανση.

Επιπλέον, η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην Ευρώπη, αν και ευεργετική για τη δημόσια υγεία, έχει περιορίσει τα αιωρούμενα σωματίδια που αντανακλούσαν μέρος της ηλιακής ενέργειας πίσω στο διάστημα, συμβάλλοντας άθελά της στην ενίσχυση της θέρμανσης.

Η Ευρώπη δεν είναι έτοιμη

Παρότι οι θερμοκρασίες που καταγράφονται σήμερα μπορεί να φαίνονται συνηθισμένες σε άλλες περιοχές του κόσμου, η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα σημαντικό πρόβλημα: ο κλιματισμός παραμένει σπάνιος. Υπολογίζεται ότι μόνο περίπου το 20% των ευρωπαϊκών νοικοκυριών διαθέτει σύστημα ψύξης.

Πολλά σπίτια, ιδιαίτερα στη βόρεια Ευρώπη, έχουν κατασκευαστεί ώστε να συγκρατούν τη θερμότητα τον χειμώνα, γεγονός που τα μετατρέπει σε αφόρητα θερμές κατοικίες κατά τη διάρκεια των παρατεταμένων καυσώνων.

«Η ζέστη που πραγματικά βλάπτει τους ανθρώπους είναι αυτή που εγκλωβίζεται μέσα στα σπίτια τους», επισημαίνει ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Cornell, Τιμούρ Ντογκάν.

Όταν οι νυχτερινές θερμοκρασίες παραμένουν υψηλές, το ανθρώπινο σώμα δεν προλαβαίνει να ανακάμψει από τη θερμική καταπόνηση, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο θερμικής εξάντλησης και θερμοπληξίας.

Ένα δύσκολο καλοκαίρι μπροστά

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι τα κύματα καύσωνα του Μαΐου και του Ιουνίου ίσως αποτελούν μόνο την αρχή ενός ιδιαίτερα θερμού καλοκαιριού.

«Υπάρχει σχεδόν καθολική συμφωνία ότι οι επόμενοι τρεις μήνες θα είναι ασυνήθιστα θερμοί», προειδοποιεί ο Πίτερ Θορν.

Το βασικό πρόβλημα, καταλήγουν οι επιστήμονες, είναι ότι η Ευρώπη, όπως και μεγάλο μέρος του πλανήτη, εξακολουθεί να λειτουργεί σαν να ζει σε ένα σταθερό κλίμα που πλέον δεν υπάρχει.

«Έχουμε σχεδιάσει τα πάντα για ένα κλίμα που αποχαιρετούμε με ταχύτητα. Τώρα αρχίζουμε να βιώνουμε τις συνέπειες δύο αιώνων καύσης ορυκτών καυσίμων. Και δεν θα είναι καθόλου όμορφες», προειδοποιεί ο Θορν.