«Είμαστε Ρώσοι, ο Θεός είναι μαζί μας»: Γιατί η Μόσχα στέλνει νεκρούς πρίγκιπες και Αγίους στη μάχη
Το στρατιωτικό τμήμα του Πατριαρχείου Μόσχας ανέφερε ότι ο «άγιος διοικητής» θα βρίσκεται αόρατα «ώμο με ώμο» με τους Ρώσους στρατιώτες
Snapshot
- Τμήμα των λειψάνων του Ρώσου πρίγκιπα Ντμίτρι Ντονσκόι μεταφέρθηκε στις ρωσικές στρατιωτικές βάσεις στην ανατολική Ουκρανία ως πνευματική στήριξη στους στρατιώτες.
- Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία και το Κρεμλίνο έχουν ενισχύσει τη συνεργασία τους, προβάλλοντας τον πόλεμο ως θεϊκά νομιμοποιημένο και δίκαιο.
- Ο Ντμίτρι Ντονσκόι χρησιμοποιείται ως σύμβολο υπεράσπισης της πατρίδας, ενισχύοντας το αφήγημα ότι η Ρωσία υπερασπίζεται το έδαφός της.
- Παρά τη θρησκευτική προβολή, η ενεργή συμμετοχή των Ρώσων στην ορθόδοξη θρησκευτική ζωή παραμένει χαμηλή, ενώ η κοινωνία θεωρείται σε μεγάλο βαθμό κοσμική.
- Εντός της Εκκλησίας υπάρχουν αντιδράσεις για τον ρόλο των ιερέων στον πόλεμο, με ορισμένους να υποστηρίζουν ότι η πνευματική στήριξη δεν πρέπει να οδηγεί σε ψευδαισθήσεις ή νομιμοποίηση της βίας.
Καθώς οι ρωσικές δυνάμεις που βρίσκονται στην ανατολική Ουκρανία προετοιμάζονται για έναν ακόμη χειμώνα στο μέτωπο, οι στρατιώτες λαμβάνουν μια ιδιαίτερα ασυνήθιστη μορφή «στήριξης»: λείψανα ενός πολεμιστή-ηγεμόνα που πολέμησε για τη Μόσχα πριν από περισσότερους από έξι αιώνες.
Πρόκειται για τμήμα των λειψάνων του Ντμίτρι Ντονσκόι, του Ρώσου πρίγκιπα που τιμάται στη Ρωσία για τη νίκη του στη μάχη του Κουλίκοβο το 1380. Σύμφωνα με το CNN, ένα τμήμα των λειψάνων του μεταφέρθηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου στις γραμμές του μετώπου και πλέον μετακινείται μεταξύ ρωσικών στρατιωτικών βάσεων στα κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας.
Το στρατιωτικό τμήμα του Πατριαρχείου Μόσχας ανέφερε ότι ο «άγιος διοικητής» θα βρίσκεται αόρατα «ώμο με ώμο» με τους Ρώσους στρατιώτες. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία υποστηρίζει μάλιστα ότι το λείψανο αποτελεί τμήμα του δεξιού χεριού του Ντονσκόι, δηλαδή του ίδιου χεριού με το οποίο κρατούσε το ξίφος του στη μάχη του Κουλίκοβο.
Η στενότερη σχέση Κρεμλίνου και Εκκλησίας
Η μεταφορά ενός θρησκευτικού λειψάνου σε εμπόλεμη ζώνη μπορεί να μοιάζει ασυνήθιστη, ωστόσο η αποστολή ιερών λειψάνων σε στρατιώτες αποτελεί πρακτική με μακρά παράδοση στην Ορθόδοξη Εκκλησία.
Από την έναρξη της μεγάλης κλίμακας ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022, η Μόσχα έχει ενισχύσει τη χρήση θρησκευτικών συμβόλων, παρουσιάζοντας τη ρωσική πολεμική προσπάθεια ως «δίκαιη» και θεϊκά νομιμοποιημένη. Παράλληλα, η σχέση του Κρεμλίνου με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει γίνει στενότερη από ποτέ.
Ο θρησκευτικός μελετητής Σεργκέι Τσάπνιν, διευθυντής επικοινωνίας του Κέντρου Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Fordham, υποστήριξε ότι Εκκλησία και κράτος έχουν φτάσει σε σημείο σχεδόν πλήρους συγχώνευσης.
Το λείψανο ως «μύθος κινητοποίησης»
Ο Ντμίτρι Ντονσκόι αποκτά ιδιαίτερο συμβολικό βάρος στη σημερινή συγκυρία. Σύμφωνα με τον Τσάπνιν, ο μεσαιωνικός ηγεμόνας δεν παρουσιάζεται ως επιτιθέμενος αλλά ως «υπερασπιστής της πατρίδας».
Κατά την ανάλυσή του, αυτό εξυπηρετεί το αφήγημα ότι η Ρωσία δεν είναι ο επιτιθέμενος στη σημερινή σύγκρουση, αλλά υπερασπίζεται το έδαφός της.
Ο ίδιος χαρακτήρισε την επίκληση του Ντονσκόι «μύθο κινητοποίησης», σημειώνοντας ότι τέτοιου είδους αφηγήματα, τα οποία συνδέουν διαφορετικές ιστορικές εποχές, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη μαζική συνείδηση.
Ο Μητροπολίτης Βλαντίμιρ, ο οποίος έχει τοποθετηθεί από τη Ρωσία ως επικεφαλής της Ορθόδοξης Εκκλησίας στο Ντονέτσκ και τη Μαριούπολη, δήλωσε ότι το λείψανο θα βοηθήσει στρατιώτες και πολίτες να «κινητοποιήσουν τόσο την πνευματική όσο και τη σωματική τους δύναμη» και να «θριαμβεύσουν επί του εχθρού».
Ο Ντονσκόι δεν είναι ο πρώτος μεσαιωνικός πολεμιστής που επικαλείται η Ρωσία στον πόλεμο της Ουκρανίας. Νωρίτερα φέτος είχαν μεταφερθεί σε στρατιώτες και λείψανα του πρίγκιπα Αλεξάντερ Νιέφσκι, ενός ακόμη μεσαιωνικού ηγεμόνα που έχει μετατραπεί σε σύμβολο της ρωσικής στρατιωτικής δόξας.
Η χρονική στιγμή της μεταφοράς των λειψάνων του Ντονσκόι έχει επίσης ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τα λείψανα εντοπίστηκαν τον Αύγουστο, κατά τη διάρκεια εργασιών αποκατάστασης στον Καθεδρικό Ναό του Αρχαγγέλου στο Κρεμλίνο, λίγες εβδομάδες μετά από ανεπιβεβαίωτες αναφορές ότι είχαν χαθεί τα λείψανα του Νιέφσκι.
«Είμαστε Ρώσοι. Ο Θεός είναι μαζί μας»
Παρά τις επικρίσεις για τη χρήση της θρησκείας στον πόλεμο, αρκετοί Ρώσοι στρατιώτες που βρίσκονται στο μέτωπο έχουν στραφεί στη θρησκεία.
Πρώην Ρώσος στρατιωτικός που είχε πολεμήσει στην Ουκρανία δήλωσε στο CNN ότι «δεν μιλούν όλοι στον Θεό όταν όλα πάνε καλά, αλλά όλοι μιλούν στον Θεό όταν τα πράγματα είναι άσχημα».
Ο ίδιος περιέγραψε αυτοσχέδιες εκκλησίες που δημιουργούνται από ό,τι υπάρχει διαθέσιμο, στρατιώτες που προσεύχονται πριν από κάθε αποστολή και ιερείς που επισκέπτονται τακτικά στρατιωτικές μονάδες και νοσοκομεία.
«Όπως υπάρχει εκστρατευτική κουζίνα, έτσι πρέπει να υπάρχει παντού και ένας ιερέας», είπε, επικαλούμενος μια δημοφιλή ρωσική έκφραση: «Είμαστε Ρώσοι. Ο Θεός είναι μαζί μας».
Ρώσος στρατιώτης που υπηρετεί σήμερα στην περιοχή της Ζαπορίζια περιέγραψε επίσης τη δυνατότητα να μιλήσει με έναν ιερέα, να προσευχηθεί ή να αγγίξει ένα ιερό αντικείμενο ως «σοβαρή ηθική υποστήριξη».
Την ίδια ώρα, η πίεση στις ρωσικές δυνάμεις αυξάνεται καθώς ο πόλεμος μπαίνει στον πέμπτο χρόνο του. Ρώσος διοικητής στο Ντονμπάς δήλωσε στο CNN ότι η κατάσταση είναι συνολικά τεταμένη και «χειροτερεύει όσο περνά ο καιρός».
Η Ορθόδοξη Εκκλησία και το Κρεμλίνο
Παρά το γεγονός ότι περίπου τα δύο τρίτα των Ρώσων δηλώνουν Ορθόδοξοι Χριστιανοί, στοιχεία του 2026 δείχνουν ότι η ενεργή συμμετοχή στη θρησκευτική ζωή είναι πολύ χαμηλότερη.
Σύμφωνα με τηλεφωνική έρευνα του κρατικού δημοσκοπικού οργανισμού VCIOM, περίπου τα δύο τρίτα των Ρώσων αυτοπροσδιορίζονται ως Ορθόδοξοι, ποσοστό μειωμένο σε σχέση με περίπου 80% πριν από 15 χρόνια. Ιερείς και θρησκευτικοί μελετητές ανέφεραν στο CNN ότι μόλις περίπου το 2% των βαπτισμένων Ορθόδοξων στη Ρωσία ασκούν τακτικά τα θρησκευτικά τους καθήκοντα.
Παράλληλα, μεγάλες θρησκευτικές πομπές που προωθούνται από ακροδεξιές και εθνικιστικές ομάδες συγκεντρώνουν χιλιάδες ανθρώπους. Τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, περισσότερα από 100.000 άτομα συμμετείχαν μόνο στη Μόσχα, ενώ οι πιστοί μετέφεραν τμήμα των λειψάνων του Ντονσκόι στους δρόμους της ρωσικής πρωτεύουσας, σε πομπή υπό την ηγεσία του Πατριάρχη Κύριλλου.
Ο ιστορικός και θρησκευτικός μελετητής Κονσταντίν Μιχαΐλοφ χαρακτήρισε τη συμμετοχή «σταγόνα στον ωκεανό» σε μια χώρα με περισσότερους από 145 εκατομμύρια κατοίκους, υποστηρίζοντας ότι η ρωσική κοινωνία παραμένει σε μεγάλο βαθμό κοσμική.
Ο Μιχαΐλοφ υποστηρίζει επίσης ότι υπάρχει ένας αλληλοενισχυόμενος κύκλος μεταξύ Κρεμλίνου και Εκκλησίας: η Εκκλησία λαμβάνει οικονομική και πολιτική στήριξη από το κράτος, ενώ το Κρεμλίνο αποκτά νομιμοποίηση μέσω της υποστήριξης των κρατικών αφηγημάτων από την Εκκλησία.
Η διαφωνία για τον ρόλο των ιερέων στον πόλεμο
Η ενίσχυση της παρουσίας στρατιωτικών ιερέων στο μέτωπο έχει προκαλέσει αντιδράσεις ακόμη και στους κόλπους της Εκκλησίας.
Ο Ρώσος ιερέας Γκριγκόρι Μίχνοφ-Βαϊτένκο υποστήριξε ότι οι άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων όσων φορούν στρατιωτική στολή, χρειάζονται πνευματική στήριξη. Ωστόσο, έθεσε το ερώτημα με ποιον τρόπο πρέπει αυτή να παρέχεται.
«Από τη μία πλευρά, δεν πρέπει να στερούμε από τους ανθρώπους την πνευματική βοήθεια και, από την άλλη, δεν πρέπει να τους οδηγούμε σε μια ψευδαίσθηση», δήλωσε.
Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει υιοθετήσει διαφορετική στάση. Λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωση της μερικής επιστράτευσης από τον Βλαντίμιρ Πούτιν τον Σεπτέμβριο του 2022, ο Πατριάρχης Κύριλλος είχε δηλώσει ότι ένας στρατιώτης που πεθαίνει κατά την εκτέλεση του στρατιωτικού του καθήκοντος έχει κάνει μια θυσία που «ξεπλένει όλες τις αμαρτίες».
Η Ουκρανία, από την πλευρά της, έχει επιδιώξει να απομακρυνθεί θεσμικά από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Το 2019 δημιουργήθηκε ανεξάρτητη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, η οποία αναγνωρίστηκε από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο.
Ο Μίχνοφ-Βαϊτένκο, ο οποίος αποχώρησε από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014, υποστήριξε ότι η Εκκλησία ως θεσμός «ευλογεί τα παιδιά της να σκοτώνουν το ένα το άλλο».
Πάντως, δεν θεωρούν όλοι οι Ρώσοι στρατιώτες ότι τα λείψανα αποτελούν ουσιαστική βοήθεια. Ένας στρατιώτης στο Ντονμπάς χαρακτήρισε τη μεταφορά τους «πολύ αντισυμβατική λύση στα προβλήματά μας στον 21ο αιώνα».
«Κατά τη γνώμη μου, τους χρειάζονται περισσότερο οι μητέρες των παιδιών που πέθαναν σε αυτή τη στρατιωτική επιχείρηση», είπε.
*Με πληροφορίες από το Cnn.com
