Μενδώνη για φωτογραφίες Καισαριανής: Σε 13 μέρες φέραμε εις πέρας όλη τη διαδικασία

Στην απόκτηση μιας εξαιρετικά σημαντικής ιστορικής φωτογραφικής συλλογής που περιλαμβάνει εικόνες από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή αναφέρθηκε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, παρουσιάζοντας το ιστορικό της υπόθεσης και τις ενέργειες του υπουργείου για τη διάσωση και την επιστροφή του υλικού στην Ελλάδα. Όπως τόνισε, πρόκειται για τεκμήρια μεγάλης ιστορικής αξίας που θα αντιμετωπιστούν ως μνημείο και θα αξιοποιηθούν με αυστηρή επιστημονική τεκμηρίωση.

Το ιστορικό της συλλογής

Όπως εξήγησε η υπουργός, σκοπός είναι η απόκτηση των φωτογραφιών που αποτελούν τη λεγόμενη «συλλογή Χόιερ», όπως συμβατικά έχει ονομαστεί. Η ίδια έκανε μια σύντομη ιστορική αναδρομή, επισημαίνοντας ότι δεν έχουν όλοι την ίδια γνώση ή πληροφόρηση για το ιστορικό της.

Στη συλλογή περιλαμβάνονται 12 φωτογραφίες που απεικονίζουν στιγμές από την εκτέλεση 200 πατριωτών στην Καισαριανή. Οι εικόνες εμφανίστηκαν προς πώληση το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου στην πλατφόρμα eBay.

Μέχρι τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου, στο πλαίσιο της δημοπρασίας, η τιμή είχε ήδη φτάσει τα 2.500 ευρώ. Στη συνέχεια οι φωτογραφίες αποσύρθηκαν, έπειτα από επικοινωνία του Υπουργείου Πολιτισμού με τον συλλέκτη. Ωστόσο, η εκτίμηση είναι ότι το ποσό θα μπορούσε να ανέβει πολύ υψηλότερα, λόγω της μεγάλης ιστορικής αξίας του υλικού και του έντονου ενδιαφέροντος που είχε εκδηλωθεί.

Ως ιδιοκτήτης του υλικού εμφανιζόταν ο συλλέκτης Tim De Kran, ο οποίος ειδικεύεται σε τεκμήρια της περιόδου του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η εμφάνιση των φωτογραφιών προκάλεσε μεγάλο ενδιαφέρον τόσο από πολίτες όσο και από φορείς.

Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν προκύψει από προηγούμενη δημοπρασία, το αρχείο ανήκε σε υπολοχαγό της Βέρμαχτ, τον Χέρμαν Χόιερ. Από τα δεδομένα προκύπτει ότι ο συγκεκριμένος δεν είχε αποτυπώσει μόνο την εκτέλεση, αλλά διέθετε μια μεγαλύτερη φωτογραφική συλλογή.

Η υπουργός σημείωσε ότι στο πλαίσιο της ναζιστικής προπαγάνδας ήταν σύνηθες στρατιωτικοί να διατηρούν δικό τους φωτογραφικό αρχείο. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η αξία της συλλογής είναι πολύ μεγάλη και ουσιαστικά ανεκτίμητη, καθώς οι φωτογραφίες δίνουν εικόνα και πρόσωπα στις ιστορικές μαρτυρίες. Ειδικά για την εκτέλεση των 200, όπως ανέφερε, αναδεικνύουν το ήθος και τον πατριωτισμό των ανθρώπων που εκτελέστηκαν.

Η κινητοποίηση του Υπουργείου Πολιτισμού

Η Λίνα Μενδώνη ανέφερε ότι την Κυριακή 15 Φεβρουαρίου ενημερώθηκε για το θέμα από τον Αλέξη Χαρίτση.

Ακολούθησε άμεση κινητοποίηση, με επικοινωνία με αρμόδιους φορείς και εμπειρογνώμονες. Το Υπουργείο Πολιτισμού δρομολόγησε την απόκτηση των φωτογραφιών και από την αρχή ξεκαθαρίστηκε ότι στόχος δεν ήταν μόνο οι φωτογραφίες που σχετίζονται με την εκτέλεση των 200, αλλά το σύνολο της συλλογής Χόιερ.

Η πρώτη συνάντηση για το θέμα καθορίστηκε στις 20 Φεβρουαρίου, κατά την οποία επιτεύχθηκε προκαταρκτική συμφωνία για την απόκτηση της συλλογής.

Η ολοκλήρωση της αγοράς

Πραγματοποιήθηκε έρευνα από εμπειρογνώμονες ώστε να συγκεντρωθούν όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία πριν από τη μετάβαση στο Βέλγιο. Συγκεντρώθηκαν πληροφορίες για το προφίλ του συλλέκτη, για τις φωτογραφίες και για άλλες συλλογές που έχουν διακινηθεί και είναι ήδη δημοσιοποιημένες.

Στις 27 Φεβρουαρίου ομάδα τεσσάρων συνεργατών μετέβη στο Βέλγιο για συνάντηση με τον συλλέκτη και ολοκλήρωσε τη διαδικασία της αγοράς. Από τις 28 Φεβρουαρίου η συλλογή βρίσκεται πλέον στην Αθήνα.

Όπως τόνισε η υπουργός, όλη η διαδικασία ολοκληρώθηκε μέσα σε 13 ημέρες, επισημαίνοντας ότι το γεγονός αυτό αποδεικνύει πως το δημόσιο σύστημα μπορεί να φέρει γρήγορα και αποτελεσματικά αποτελέσματα όταν υπάρχει συντονισμός και σωστή οργάνωση.

Η συλλογή που αποκτήθηκε περιλαμβάνει συνολικά 262 φωτογραφίες, 16 έγγραφα και τέσσερα ελληνικά χαρτονομίσματα.

Η σημασία των φωτογραφιών και τα επόμενα βήματα

Ο «σκληρός πυρήνας» της συλλογής είναι οι 12 φωτογραφίες της εκτέλεσης στην Καισαριανή. Όπως σημείωσε η υπουργός, οι φωτογραφίες αυτές αποτελούν μνημείο με βάση τον νόμο και το Υπουργείο Πολιτισμού αντιμετωπίζει τη συλλογή ως μνημειακό τεκμήριο.

Για τον λόγο αυτό θα υπάρξει προστασία, συντήρηση και ανάδειξη του υλικού, όπως συμβαίνει με όλα τα τεκμήρια που εντάσσονται στον δημόσιο λόγο και την εκπαίδευση. Παράλληλα θα ακολουθηθεί αυστηρή επιστημονική τεκμηρίωση και επαλήθευση των μαρτυριών.

Πρώτο στάδιο θα είναι η ψηφιοποίηση του υλικού, ενώ ψηφιακά αντίγραφα θα μπορούν υπό όρους να δοθούν από το Υπουργείο Πολιτισμού σε συγκεκριμένους αποδέκτες. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ιστορική ταυτοποίηση θεμάτων, τόπων, προσώπων και χρονολογήσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στις φωτογραφίες που αφορούν τους 200 εκτελεσμένους.

Όπως ανακοινώθηκε, θα προστεθεί σχετική διάταξη στον αρχαιολογικό νόμο, ενώ θα συγκροτηθεί Εθνικό Φωτογραφικό Αρχείο που θα ενταχθεί στο Αρχείο Μνημείων.

Η υπουργός ανέφερε ακόμη ότι ήδη υπάρχουν σημαντικές φωτογραφικές συλλογές που απασχολούν το Υπουργείο Πολιτισμού, όπως φωτογραφίες από το Τατόι, φωτογραφίες Ελλήνων προσφύγων και φωτογραφικό υλικό της αρχαιολογικής υπηρεσίας, τα οποία αποτελούν παραδείγματα τεκμηρίων που θα μπορούσαν να ενταχθούν σε αυτό το αρχείο.

Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η προστασία της φωτογραφικής κληρονομιάς και η ένταξή της στην εκπαίδευση είναι εξαιρετικά σημαντική. Όπως σημείωσε, το Υπουργείο Πολιτισμού έκανε αυτό που έπρεπε για τη διάσωση των μοναδικών μέχρι σήμερα τεκμηρίων για την εκτέλεση της Καισαριανής και θα συνεχίσει με τον ίδιο τρόπο, ώστε στο μέλλον να παρουσιαστεί το υλικό μέσα από ένα επιστημονικό συνέδριο ή έκθεση, με την τήρηση των αυστηρών κανόνων της επιστημονικής δεοντολογίας.

Στο τέλος παρουσιάστηκαν τρεις φωτογραφίες από τη στιγμή της εκτέλεσης. Στην πρώτη διακρίνονται οι σφαίρες τη στιγμή που εκτοξεύονται, στη δεύτερη απεικονίζονται οι 200 εκτελεσμένοι, ενώ η τρίτη δείχνει έναν νεκρό σε κάθετο πλάνο. Ωστόσο, ζητήθηκε οι συγκεκριμένες φωτογραφίες να μην δημοσιοποιηθούν ή αναπαραχθούν προς το παρόν, από σεβασμό στη μνήμη των νεκρών, μέχρι να ολοκληρωθεί η έρευνα και η διαδικασία ταυτοποίησης.

Οι δύο πρώτες φωτογραφίες είναι σε οριζόντια λήψη, ενώ η τρίτη –εκείνη με τον νεκρό– είναι κάθετη. Όπως σχολίασε ο Γερμανός ερευνητής της περιόδου της κατοχής και καταγραφέας ναζιστικών στρατευμάτων, Βαλεντίν Σνάιντερ, το στοιχείο αυτό δείχνει πόσο ψύχραιμος και αποστασιοποιημένος από το γεγονός του θανάτου ήταν ο ναζιστής φωτογράφος, ο οποίος άλλαξε ακόμη και το κάδρο της φωτογραφίας την ώρα της εκτέλεσης, από οριζόντιο σε κάθετο.

Διαβάστε επίσης