Ο καφές το εμποδίζει, ενώ το κόκκινο κρέας το ενισχύει: Για ποιο κρίσιμο μέταλλο μιλάμε;
Πώς το τσάι, ο καφές, το κόκκινο κρέας και το αλκοόλ μπορούν να επηρεάσουν την απορρόφηση του σιδήρου.
Το τσάι και ο καφές μπορούν να μειώσουν την ποσότητα σιδήρου που απορροφάται από ένα γεύμα, ενώ το κόκκινο κρέας και το αλκοόλ μπορούν να δράσουν προς την αντίθετη κατεύθυνση, αυξάνοντας τη βιοδιαθεσιμότητα του σιδήρου.
Αυτές οι επιδράσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικές για άτομα με κληρονομική αιμοχρωμάτωση ή άλλη μορφή υπερβολικού σιδήρου.
Πώς μειώνουν το τσάι και ο καφές την απορρόφηση του σιδήρου;
Το τσάι και ο καφές περιέχουν πολυφαινόλες, οι οποίες δεσμεύονται κυρίως με τον μη αιμικό σίδηρο, την μορφή σιδήρου που βρίσκεται σε φυτικές τροφές και εμπλουτισμένα προϊόντα, καθιστώντας δυσκολότερη την απορρόφησή του.
Μια ανασκόπηση 40 πηγών (που δημοσιεύτηκε τον Αύγουστο) διαπίστωσε ότι τα ροφήματα που είναι πλούσια σε πολυφαινόλες ενδέχεται να συμβάλλουν στην μείωση της πρόσληψης σιδήρου.
Σε μια μικρή μελέτη με 18 άτομα, που έπασχαν από κληρονομική αιμοχρωμάτωση, η κατανάλωση μαύρου τσαγιού κατά τη διάρκεια των γευμάτων μείωσε σημαντικά την απορρόφηση σιδήρου. Σε διάστημα ενός έτους, η ομάδα που κατανάλωνε τσάι συγκέντρωσε περίπου 33% λιγότερο αποθηκευμένο σίδηρο σε σχέση με την ομάδα ελέγχου, αν και η μακροπρόθεσμη διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική.
Ο καφές έχει παρόμοια ανασταλτική δράση στον μη αιμικό σίδηρο, αν και τα επιστημονικά δεδομένα για ασθενείς με υπερφόρτωση σιδήρου είναι ισχυρότερα όσον αφορά το τσάι. Η κατανάλωση αυτών των ροφημάτων μαζί με το γεύμα έχει μεγαλύτερη επίδραση απ’ ό,τι η κατανάλωσή τους ξεχωριστά.
Γιατί το κόκκινο κρέας αυξάνει την απορρόφηση του σιδήρου;
Το κόκκινο κρέας περιέχει αιμικό σίδηρο, ο οποίος απορροφάται πιο αποτελεσματικά από τον μη αιμικό σίδηρο και επηρεάζεται λιγότερο από ανασταλτικούς παράγοντες, όπως το τσάι και ο καφές. Το κρέας μπορεί επίσης να ενισχύσει την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου που λαμβάνεται στο ίδιο γεύμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το κόκκινο κρέας προκαλεί υπερφόρτωση σιδήρου. Η κληρονομική αιμοχρωμάτωση είναι πρωτίστως μια γενετική διαταραχή της ρύθμισης του σιδήρου. Επειδή τα άτομα με αυτήν την πάθηση απορροφούν τον σίδηρο με ασυνήθιστα υψηλή αποτελεσματικότητα, οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες για το ήπαρ συνιστούν τον περιορισμό του κόκκινου κρέατος αντί για την πλήρη αποχή από τον διατροφικό σίδηρο.
Πώς επηρεάζει το αλκοόλ την υπερφόρτωση σιδήρου;
Το αλκοόλ παίζει σημαντικό ρόλο, καθώς μπορεί να αυξήσει την απορρόφηση του σιδήρου και να προκαλέσει βλάβη στο ήπαρ, όπου συνήθως συσσωρεύεται η περίσσεια σιδήρου.
Σε μια μελέτη που αφορούσε 224 άτομα με τη συχνή μορφή C282Y της κληρονομικής αιμοχρωμάτωσης, διαπιστώθηκε σοβαρή ίνωση ή κίρρωση ήπατος στο 61% όσων κατανάλωναν τουλάχιστον 60 g αλκοόλ ημερησίως, έναντι 7% σε όσους κατανάλωναν μικρότερη ποσότητα. Εντούτοις, η ποσότητα αυτή δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως ασφαλές όριο.
Οι τρέχουσες οδηγίες συνιστούν τον περιορισμό της κατανάλωσης αλκοόλ κατά τη διάρκεια της θεραπείας για την υπερφόρτωση σιδήρου και την αποφυγή του σε περιπτώσεις ηπατικής βλάβης.
Μπορεί η αλλαγή της διατροφής να αντιμετωπίσει την υπερφόρτωση σιδήρου;
Η διατροφή μπορεί να υποστηρίξει τη θεραπεία, αλλά δεν μπορεί να την αντικαταστήσει. Η προαναφερθείσα ανασκόπηση 40 πηγών διαπίστωσε πιθανώς ευεργετικά αποτελέσματα από τις πολυφαινόλες, τον περιορισμό του αιμικού σιδήρου και την μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ, ωστόσο μεγάλο μέρος των στοιχείων προέρχεται από μικρές ή βραχυπρόθεσμες μελέτες. Δεν υπάρχει ακόμη κάποια τυποποιημένη «δίαιτα για την υπερφόρτωση του σιδήρου».
Για την κληρονομική αιμοχρωμάτωση, η θεραπευτική φλεβοτομή παραμένει η καθιερωμένη θεραπεία. Η υπερφόρτωση που σχετίζεται με μεταγγίσεις διαφέρει: μεγάλο μέρος του πλεονάζοντος σιδήρου προέρχεται από τα μεταγγιζόμενα ερυθρά αιμοσφαίρια, επομένως η διατροφή έχει μικρότερη επίδραση και ενδέχεται να απαιτούνται φάρμακα χηλίωσης σιδήρου.
Οι πρακτικές συμβουλές μπορεί να περιλαμβάνουν τα εξής:
- Αποφύγετε τα συμπληρώματα σιδήρου, εκτός εάν έχουν συνταγογραφηθεί
- Αποφύγετε τα συμπληρώματα βιταμίνης C σε υψηλές δόσεις, καθώς αυξάνουν την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου
- Περιορίστε το κόκκινο κρέας αντί να ακολουθείτε μια υπερβολικά περιοριστική δίαιτα
- Εξετάστε το ενδεχόμενο κατανάλωσης τσαγιού ή καφέ μαζί με τα γεύματα, εφόσον ενδείκνυται
- Περιορίστε το αλκοόλ και αποφύγετέ το εντελώς εάν υπάρχει διαγνωσμένη ηπατική νόσος
Τι συμβαίνει εάν, αντίθετα, έχετε έλλειψη σιδήρου;
Οι ίδιες αλληλεπιδράσεις μπορεί να λειτουργήσουν εις βάρος σας.
Η κατανάλωση τσαγιού και καφέ μαζί με ένα γεύμα πλούσιο σε σίδηρο ή με συμπλήρωμα σιδήρου μπορεί να μειώσει την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου. Σε άτομα που λαμβάνουν θεραπεία για την έλλειψη σιδήρου, συχνά συνιστάται να διαχωρίζουν την λήψη τσαγιού και καφέ από την λήψη δισκίων σιδήρου και την κατανάλωση γευμάτων πλούσιων σε σίδηρο.
Συχνές Ερωτήσεις
Πρέπει τα άτομα με αιμοχρωμάτωση να αποφεύγουν τα φρούτα, επειδή περιέχουν βιταμίνη C;
Συνήθως όχι. Οι βασικές κατευθυντήριες οδηγίες δεν συνιστούν τον περιορισμό των φρούτων και των λαχανικών. Το μεγαλύτερο ζήτημα αφορά τα συμπληρώματα βιταμίνης C σε υψηλές δόσεις, ειδικά πριν απομακρυνθεί ο πλεονάζων σίδηρος.
Μπορεί το τσάι ή ο καφές να αντικαταστήσουν τη φλεβοτομή;
Όχι. Η επίδρασή τους στην απορρόφηση του σιδήρου είναι περιορισμένη και μεταβλητή. Μπορεί να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στη θεραπεία της κληρονομικής αιμοχρωμάτωσης, αλλά δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συνταγογραφούμενη διαδικασία αφαίρεσης αίματος.
Συμπέρασμα
Το τσάι και ο καφές μειώνουν την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου, ενώ το κόκκινο κρέας παρέχει αιμικό σίδηρο, που απορροφάται εύκολα, και το αλκοόλ μπορεί να επιδεινώσει τη συσσώρευση σιδήρου και τη βλάβη στο ήπαρ. Αυτές οι επιδράσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία, όταν το ισοζύγιο σιδήρου είναι ήδη διαταραγμένο.
Η διατροφή μπορεί να συμβάλει στη διαχείριση της πρόσληψης σιδήρου, ωστόσο η διαγνωσμένη υπερφόρτωση σιδήρου απαιτεί ιατρική θεραπεία και εξατομικευμένες συμβουλές.
Πηγές:
