Μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων «νίκησε» τον HIV: Τι μας έδειξε ο «ασθενής του Όσλο»

Μια σπάνια ιατρική περίπτωση στη Νορβηγία επεκτείνει για άλλη μια φορά τα όρια του τι μπορεί να είναι εφικτό στη θεραπεία του HIV (AIDS), αλλά όχι με τον τρόπο που υποδηλώνουν πολλά πρωτοσέλιδα.

Ο λεγόμενος «ασθενής του Όσλο» έχει εισέλθει σε μακροχρόνια ύφεση HIV μετά από μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων από τον αδελφό του, σε μια από τις ελάχιστες παρόμοιες υποθέσεις παγκοσμίως.

Αυτό που κάνει αυτήν την περίπτωση ιδιαίτερα σημαντική δεν είναι μόνο το αποτέλεσμα, αλλά και ο βιολογικός μηχανισμός πίσω από αυτήν, αλλά και οι περιορισμοί που συνοδεύουν. Αυτό προκύπτει από νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature Microbiology.

Πώς ο «ασθενής του Όσλο» πέτυχε ύφεση HIV;

Ο ασθενής πέτυχε ύφεση στον HIV μετά από μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων από δότη με μια σπάνια γενετική μετάλλαξη, η οποία εμποδίζει τον HIV να εισέλθει στα ανοσοκύτταρα.

Αυτή η μετάλλαξη επηρεάζει τον υποδοχέα CCR5, ένα βασικό «σημείο εισόδου» που χρησιμοποιούν τα περισσότερα στελέχη HIV, για να μολύνουν τα ανοσοκύτταρα CD4. Τα άτομα που κληρονομούν μια συγκεκριμένη εκδοχή αυτής της μετάλλαξης (γνωστή ως CCR5-delta32) είναι ιδιαίτερα ανθεκτικά στην λοίμωξη από τον ιό HIV.

Στην περίπτωση του «ασθενούς του Όσλο»:

• Ο δότης (ο αδελφός του) έφερε αυτήν την προστατευτική μετάλλαξη
• Το αρχικό ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς καταστράφηκε ως μέρος της θεραπείας του καρκίνου
• Στη συνέχεια αντικαταστάθηκε με ανθεκτικά στον ιό HIV ανοσοκύτταρα, που προέρχονταν από τον δότη

Ως αποτέλεσμα, ο ιός ουσιαστικά έχασε την ικανότητά του να μολύνει νέα κύτταρα και να συντηρείται στο σώμα.

Γιατί πραγματοποιήθηκε εξαρχής μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων;

Η μεταμόσχευση δεν προοριζόταν για τη θεραπεία του HIV. Πραγματοποιήθηκε για τη θεραπεία ενός απειλητικού για τη ζωή καρκίνου του αίματος, τον οποίο ανέπτυξε ο «ασθενής του Όσλο».

Αυτό είναι ένα κρίσιμο σημείο που συχνά παρεξηγείται στη δημόσια συζήτηση. Οι μεταμοσχεύσεις βλαστοκυττάρων είναι διαδικασίες υψηλού κινδύνου, που συνήθως προορίζονται για παθήσεις όπως λευχαιμία, λέμφωμα και σοβαρές διαταραχές του μυελού των οστών.

Περιλαμβάνουν εντατική χημειοθεραπεία (και μερικές φορές ακτινοβολία) για την καταστροφή του υπάρχοντος ανοσοποιητικού συστήματος πριν από την εισαγωγή βλαστοκυττάρων από δότη.

Η ύφεση του HIV σε αυτήν την περίπτωση θεωρείται επομένως δευτερογενές, ακούσιο, αλλά επιστημονικά σημαντικό, αποτέλεσμα.

Τι κάνει αυτή την περίπτωση διαφορετική από προηγούμενες περιπτώσεις ύφεσης του HIV;

Ενώ είναι παρόμοια με προηγούμενες περιπτώσεις, όπως οι ασθενείς του «Βερολίνου» και του «Λονδίνου», η υπόθεση του Όσλο προσθέτει ένα νέο επίπεδο αποδεικτικών στοιχείων, ακριβώς επειδή ο δότης ήταν αδελφός/αδελφή, δηλαδή συγγενής α’ βαθμού.

Ιστορικά, τέτοιες μεταμοσχεύσεις βασίζονταν σε μη συγγενείς δότες, οι οποίοι ταυτοποιούνταν μέσω σχετικών μητρώων. Η χρήση βλαστοκυττάρων από αδελφό δότη:

• Μπορεί να απλοποιήσει την αντιστοίχιση δοτών σε σπάνιες περιπτώσεις
• Υποδηλώνει ότι η γενετική συμβατότητα με βάση την οικογένεια θα μπορούσε να διαδραματίσει κάποιο ρόλο
• Ενισχύει τη σημασία της μετάλλαξης CCR5 ως βασικού μηχανισμού αντιμετώπισης του HIV

Ωστόσο, δεν αλλάζει τον θεμελιώδη περιορισμό: η καθαυτή μετάλλαξη είναι εξαιρετικά σπάνια στον παγκόσμιο πληθυσμό.

Θεωρείται αυτό θεραπεία για τον HIV;

Μπορεί να αποτελέσει μια λειτουργική θεραπεία, αλλά οι ειδικοί παραμένουν επιφυλακτικοί σχετικά με τη χρήση οριστικής ορολογίας περί «θεραπείας» του HIV. Σε ιατρικούς όρους:

• Ύφεση σημαίνει ότι ο ιός είναι μη ανιχνεύσιμος χωρίς να απαιτείται συνεχής θεραπεία
• Η θεραπεία συνεπάγεται πλήρη εξάλειψη του ιού από το σώμα

Ακόμα και σε αυτήν την περίπτωση:

• Ο ασθενής δεν έχει ανιχνεύσιμο ιό στο αίμα
• Η αντιρετροϊκή θεραπεία έχει διακοπεί
• Η μακροχρόνια παρακολούθηση συνεχίζεται

Επειδή ο HIV μπορεί να «κρύβεται» σε λανθάνουσες «δεξαμενές» μέσα στο σώμα, μόνο η εκτεταμένη παρακολούθηση μπορεί να επιβεβαιώσει εάν ο ιός έχει πραγματικά εξαλειφθεί.

Γιατί αυτή η θεραπεία δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περισσότερους ασθενείς με HIV;

Επειδή η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων είναι πολύ επικίνδυνη και περίπλοκη, για να δικαιολογηθεί ως τυπική θεραπεία για τον HIV.

Η διαδικασία ενέχει σοβαρούς κινδύνους, όπως:

• Απειλητικές για τη ζωή λοιμώξεις
• Νόσο μοσχεύματος από τον ξενιστή
• Επιπλοκές οργάνων
• Σημαντικό κίνδυνο θνησιμότητας

Για άτομα που ζουν με HIV και είναι κατά τα άλλα σταθερά στην αντιρετροϊκή θεραπεία τους, αυτοί οι κίνδυνοι υπερτερούν κατά πολύ των πιθανών οφελών.

Επιπλέον:

• Κατάλληλοι δότες με την μετάλλαξη CCR5 είναι εξαιρετικά σπάνιοι
• Η διαδικασία είναι οικονομικώς ακριβή και απαιτεί πολλούς πόρους
• Απαιτεί εξειδικευμένη ιατρική υποδομή

Αυτό την καθιστά μη πρακτική ως λύση ευρείας κλίμακας.

Τι σημαίνει αυτή η περίπτωση για την μελλοντική έρευνα για τον HIV;

Ενισχύει την επιστημονική εστίαση στη στόχευση της οδού CCR5 ως πιθανής οδού προς τη θεραπεία ίασης έναντι του HIV.

Οι ερευνητές διερευνούν τώρα ασφαλέστερες, πιο κλιμακούμενες εναλλακτικές λύσεις εμπνευσμένες από περιπτώσεις όπως αυτή, όπως:

• Τεχνικές επεξεργασίας γονιδίων που θα μιμούνται την μετάλλαξη CCR5
• Μηχανική βλαστοκυττάρων χωρίς πλήρη μεταμόσχευση
• Θεραπείες που στοχεύουν άμεσα τις δεξαμενές HIV μέσα στο σώμα

Ο «ασθενής του Όσλο» προσθέτει περαιτέρω επιβεβαίωση ότι εάν ο HIV στερηθεί την ικανότητά του να εισέλθει στα ανοσοκύτταρα, μπορεί να επιτευχθεί μακροχρόνια ύφεση ή, πιθανώς, ίαση.

Συχνές Ερωτήσεις

Πόσοι άνθρωποι έχουν θεραπευτεί από τον HIV με μεταμοσχεύσεις βλαστοκυττάρων;

Μόνο μια χούφτα περιπτώσεων παγκοσμίως (λιγότερες από δέκα) έχουν επιτύχει μακροχρόνια ύφεση, ακολουθώντας παρόμοιες διαδικασίες.

Τι είναι η μετάλλαξη CCR5 και γιατί είναι σημαντική;

Είναι μια γενετική παραλλαγή που εμποδίζει τον HIV να εισέλθει στα ανοσοκύτταρα, εμποδίζοντας αποτελεσματικά την μόλυνση και την αναπαραγωγή.

Μπορεί ο HIV να επανεμφανιστεί μετά την ύφεση;

Ναι. Ο HIV μπορεί να παραμείνει κρυμμένος στο σώμα, επομένως απαιτείται μακροχρόνια παρακολούθηση, για να επιβεβαιωθεί εάν η ύφεση είναι μόνιμη.

Συμπέρασμα

Ο «ασθενής του Όσλο» αντιπροσωπεύει ένα ακόμη αξιοσημείωτο ορόσημο στην έρευνα για τον HIV, αλλά και μια υπενθύμιση του χάσματος μεταξύ της επιστημονικής δυνατότητας και της θεραπείας στον πραγματικό κόσμο. Ενώ η περίπτωση επιβεβαιώνει ότι η μακροχρόνια ύφεση του HIV είναι εφικτή υπό συγκεκριμένες συνθήκες, δεν μεταφράζεται ακόμη σε πρακτική θεραπεία για τα εκατομμύρια που ζουν με τον HIV.

Αυτό που προσφέρει, ωστόσο, είναι κάτι εξίσου πολύτιμο: έναν σαφέστερο οδικό χάρτη για μελλοντικές θεραπείες που μπορεί μια μέρα να μετατρέψουν σπάνιες ιστορίες επιτυχίας σε τυπική φροντίδα.

Πηγές:
sciencealert.com
livescience.com
france24.com