Λέμφωμα: Η αιματολογική κακοήθεια που αυξάνεται παγκοσμίως - Η κατάσταση στην Ελλάδα

Snapshot

• Τα λεμφώματα είναι αιματολογικές κακοήθειες που αυξάνονται παγκοσμίως και χωρίζονται σε δύο κύριες κατηγορίες: Hodgkin και μη-Hodgkin.
• Η έγκαιρη διάγνωση με βιοψία και σύγχρονες μοριακές μεθόδους είναι κρίσιμη για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της νόσου.
• Η θεραπεία περιλαμβάνει χημειοανοσοθεραπεία, ακτινοθεραπεία, μεταμόσχευση και νέες θεραπείες όπως στοχευμένους παράγοντες, διειδικά αντισώματα και κυτταρικές θεραπείες CAR-T.

Snapshot powered by AI

Τα λεμφώματα είναι μια ομάδα αιματολογικών κακοηθειών που εμφανίζονται με αυξανόμενη συχνότητα παγκοσμίως. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για το Λέμφωμα, που τιμάται κάθε χρόνο στις 15 Σεπτεμβρίου, οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Κωνσταντίνος Γιάννακας (Αιματολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) παραθέτουν τα κυριότερα στοιχεία για τη νόσο.

Τι είναι το λεμφικό σύστημα

Το λεμφικό σύστημα είναι ένα εκτεταμένο δίκτυο λεμφικών αγγείων, λεμφαδένων και οργάνων (σπλήνα, θύμος, αμυγδαλές, μυελός των οστών) που διατρέχει ολόκληρο το σώμα. Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος, καθώς μέσα από τους λεμφαδένες κυκλοφορούν τα λεμφοκύτταρα, τα κύτταρα-«φρουροί» του οργανισμού που αναγνωρίζουν και καταστρέφουν μολυσματικούς παράγοντες και μη φυσιολογικά κύτταρα.

Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι λεμφοκυττάρων: τα Β-λεμφοκύτταρα, που παράγουν αντισώματα, και τα Τ-λεμφοκύτταρα, που καταστρέφουν άμεσα μολυσμένα ή κακοήθη κύτταρα. Όταν ένα λεμφοκύτταρο υποστεί κακοήθη μετασχηματισμό και αρχίσει να πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα, γεννιέται το λέμφωμα.

Τι είναι το λέμφωμα

Τα λεμφώματα αποτελούν μια ομάδα αιματολογικών κακοηθειών που μπορούν να εμφανιστούν σε κάθε ηλικία και χαρακτηρίζονται από μεγάλη ποικιλομορφία στην κλινική εικόνα και την εξέλιξή τους. Χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

• Λέμφωμα Hodgkin: χαρακτηρίζεται από την παρουσία χαρακτηριστικών κυττάρων (Reed-Sternberg) και συνήθως εμφανίζει υψηλά ποσοστά ίασης.
• Μη-Hodgkin λεμφώματα: είναι μια ετερογενής ομάδα δεκάδων υποτύπων, από υφέρπουσες (indolent) μορφές με βραδεία εξέλιξη έως επιθετικές μορφές που απαιτούν άμεση θεραπεία.

Κύρια συμπτώματα που πρέπει να γνωρίζετε:

• Διόγκωση λεμφαδένων που δεν υποχωρεί
• Ανεξήγητος πυρετός
• Νυχτερινή εφίδρωση
• Απώλεια βάρους χωρίς προφανή αιτία.

Η έγκαιρη διάγνωση στα αρχικά στάδια είναι καθοριστική για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της νόσου. Η διάγνωση τεκμηριώνεται με βιοψία λεμφαδένα, ενώ τα τελευταία χρόνια η μοριακή βιολογία και η γονιδιωματική ανάλυση επιτρέπουν ακριβέστερη ταξινόμηση, ταυτοποίηση προγνωστικών δεικτών και επιλογή της κατάλληλης θεραπείας. Το PET/CT έχει καθιερωθεί στην αρχική σταδιοποίηση και παρακολούθηση, ενώ οι υγρές βιοψίες (μελέτη κυκλοφορούντος DNA) υπόσχονται σημαντικό ρόλο στο μέλλον.

Πώς αντιμετωπίζεται

Η θεραπεία εξαρτάται από τον υπότυπο, το στάδιο και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς, και περιλαμβάνει χημειοανοσοθεραπεία, ακτινοθεραπεία και μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων στις κλασικές επιλογές. Ωστόσο, η τελευταία δεκαετία έφερε μια θεραπευτική επανάσταση:

Στοχευμένοι παράγοντες: μόρια που ανακόπτουν συγκεκριμένες οδούς επιβίωσης των κακοήθων κυττάρων.

Διειδικά αντισώματα (bispecific antibodies): συνδέουν ταυτόχρονα τα Τ-λεμφοκύτταρα με τα καρκινικά Β-κύτταρα, «οπλίζοντας» το ανοσοποιητικό να καταστρέψει τον όγκο. Είναι «έτοιμα προς χρήση» φάρμακα, δεν απαιτούν εξατομικευμένη παραγωγή και μπορούν να χορηγηθούν ακόμη και εξωνοσοκομειακά, προσφέροντας μακράς διάρκειας αποκρίσεις σε υποτροπιάζοντα/ανθεκτικά λεμφώματα.

Συζευγμένα αντισώματα (antibody-drug conjugates): αντισώματα-«φορείς» που μεταφέρουν κυτταροτοξικό φορτίο απευθείας στο κακοήθες κύτταρο.

Κυτταρικές θεραπείες τύπου CAR-T: συλλογή και γενετική τροποποίηση των ίδιων των Τ-λεμφοκυττάρων του ασθενούς ώστε να στοχεύουν με ακρίβεια τα καρκινικά κύτταρα. Εφαρμόζονται κυρίως σε υποτροπιάζοντα/ανθεκτικά λεμφώματα όπως το διάχυτο λέμφωμα από μεγάλα Β-κύτταρα, το λέμφωμα από το κύτταρο του μανδύα και το λεμφοζιδιακό λέμφωμα, με αποτελέσματα που δείχνουν βαθιές και διαρκείς υφέσεις.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, όλες οι καινοτόμες θεραπείες είναι διαθέσιμες. Οι κυτταρικές θεραπείες χορηγούνται σε πιστοποιημένα κέντρα και πολλά εξ αυτών συμμετέχουν ενεργά σε διεθνείς κλινικές μελέτες. Συνολικά, στη χώρα μας έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 200 κυτταρικές θεραπείες (συμπεριλαμβανομένων παιδιών).

Ωστόσο, παραμένουν προκλήσεις, τονίζουν οι επιστήμονες του ΕΚΠΑ. Για παράδειγμα, η ανάγκη παραμονής των ασθενών για εβδομάδες κοντά στο θεραπευτικό κέντρο δημιουργεί ανισότητες πρόσβασης για κατοίκους νησιών και απομακρυσμένων περιοχών. Για τη νέα εποχή απαιτούνται:

• Εθνικό δίκτυο παραπομπών με σαφείς και ταχείς διαδρομές
• Ενίσχυση των υποδομών και των διαθέσιμων κλινών
• Δημιουργία μητρώου για την παρακολούθηση αποτελεσμάτων
• Εξειδικευμένη εκπαίδευση του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού
• Πρακτική υποστήριξη των ασθενών που χρειάζονται μετακίνηση.

Το μήνυμα, τέλος, που στέλνουν οι επιστήμονες του ΕΚΠΑ είναι ότι το λέμφωμα σήμερα μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά και ότι η πρόοδος της επιστήμης μάς επιτρέπει να μιλάμε με περισσότερη αισιοδοξία για το μέλλον.