Η έκπληξη των περιβαλλοντολόγων: Αφρικανικό δάσος αναγεννιέται χωρίς να φυτευτεί ούτε ένα δέντρο

Η Αφρική ως εικόνα στο μυαλό αποτυπώνεται ως μία άγονη, ξερή και άνυδρη ήπειρος, όμως σε μία προσπάθεια να αποφευχθεί η περαιτέρω ερημοποίηση, μία λύση είναι η φύτευση δέντρων.

Ωστόσο, αυτό που προκαλεί έκπληξη στους ερευνητές είναι το φαινόμενο που παρατηρείται στο κέντρο της Τανζανίας, όπου το δάσος επανέρχεται χωρίς να έχει φυτευτεί ούτε ένα δέντρο.

Στις ξηρές περιοχές της Τανζανίας, αυτό που γίνεται δεν είναι η έναρξη από το μηδέν, αλλά να ενεργοποιούμε κάτι που δεν πέθανε ποτέ εντελώς. Κάτω από τα ξηρά χωράφια επιβιώνουν ρίζες και κορμοί ιθαγενών δέντρων που κόπηκαν πριν από δεκαετίες. Αρχικά εμφανίζονται ως αδύναμοι θάμνοι και, όταν φροντίζονται, ξαναγίνονται δέντρα.

Η τεχνική έχει δύο ονόματα. Στα αγγλικά είναι γνωστή ως Farmer Managed Natural Regeneration (FMNR) και, στην τοπική της εκδοχή, ως Kisiki Hai, που σημαίνει «ζωντανός κορμός» στα Σουαχίλι.

Η μέθοδος βασίζεται στον εντοπισμό ενός ενεργού κορμού, στην επιλογή ενός ή δύο ισχυρών βλαστών και στην απομάκρυνση των υπολοίπων.

Στη δεκαετία του ’80, στον Νίγηρα, ο γεωπόνος Τόνι Ριναούντο ανακάλυψε ότι πάνω από το 80% των δενδρυλλίων δεν επιβίωναν σε άνυδρες συνθήκες. Η φύτευση δεν απέδιδε. Όμως, όταν παρατήρησε κάποιους φαινομενικά θάμνους που, στην πραγματικότητα, βλάσταιναν από ρίζες που ήταν ακόμα ζωντανές, κατάλαβε το πρόβλημα.

Δεν ήταν ζιζάνια, αλλά δέντρα που προσπαθούσαν να αναγεννηθούν. Από εκείνη τη στιγμή, άλλαξε τον τρόπο εργασίας του και το τοπίο άρχισε να ανταποκρίνεται πολύ καλύτερα.

Στην Τανζανία, σύμφωνα με την έκθεση FRA 2020 της FAO, το μεγαλύτερο μέρος του δάσους της χώρας δεν είναι φυτεμένο, αλλά αναγεννάται φυσικά. Αυτά τα συστήματα διατηρούν υψηλή υπόγεια βιομάζα, ακόμη και σε πολύ υποβαθμισμένα τοπία. Το πρόβλημα δεν είναι η πλήρης εξαφάνιση των δέντρων, αλλά η απώλεια όγκου, η προοδευτική υποβάθμιση και η έλλειψη συνεχούς διαχείρισης. Σε περιοχές όπως η Ντοδόμα, οι αγρότες που εφαρμόζουν τη μέθοδο FMNR ανακτούν τη σκιά μέσα σε λίγα χρόνια, βελτιώνουν την κατακράτηση νερού και αναστέλλουν τη διάβρωση. Το έδαφος δροσίζεται, οι ρίζες το συγκρατούν και το χωράφι γίνεται και πάλι παραγωγικό, χωρίς πολυετή αναμονή

Τοπικές οργανώσεις έχουν προωθήσει την εκπαίδευση «αγροτών» που διδάσκουν τη μέθοδο στα δικά τους χωριά. Τελικά, δεν μοιράζουν δέντρα, αλλά μοιράζονται γνώση.