Κίνδυνος καρκίνου του μαστού: Τι μπορεί να αλλάξει ένα γενετικό τεστ πριν την εμφάνιση συμπτωμάτων

Ο γενετικός έλεγχος για τον καρκίνο του μαστού ανιχνεύει κληρονομικές αλλαγές στο DNA, οι οποίες μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τον μελλοντικό κίνδυνο. Μπορεί να καθοδηγήσει τον προληπτικό έλεγχο, την πρόληψη και τη θεραπεία, ακόμη και όταν μια γυναίκα αισθάνεται απολύτως καλά.

Η απόφαση βασίζεται στο ιστορικό καρκίνου και το οικογενειακό ιστορικό της γυναίκας, και ακολουθείται από προσεκτική ερμηνεία των αποτελεσμάτων.

Ποιες γυναίκες θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο γενετικού ελέγχου για καρκίνο του μαστού;

Γυναίκες των οποίων το ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό υποδηλώνει κληρονομικό κίνδυνο καρκίνου θα πρέπει να συζητήσουν τη διενέργεια ελέγχου με έναν γενετικό σύμβουλο ή ειδικό στη γενετική του καρκίνου. Σημαντικές παράμετροι είναι:

• Συγγενής εξ αίματος με γνωστή επιβλαβή γενετική παραλλαγή, που σχετίζεται με κίνδυνο καρκίνου.
• Διάγνωση καρκίνου του μαστού σε ηλικία 50 ετών ή μικρότερη εντός της οικογένειας, ή ύπαρξη πολλών συγγενών, που έχουν νοσήσει από την ίδια πλευρά της οικογένειας.
• Καρκίνος του μαστού σε άνδρα, καρκίνος των ωοθηκών, καρκίνος του παγκρέατος ή καρκίνος του προστάτη υψηλού κινδύνου ή μεταστατικός καρκίνος του προστάτη σε στενούς συγγενείς.
• Καταγωγή που σχετίζεται με υψηλότερη συχνότητα κληρονομικών παραλλαγών, όπως η καταγωγή από Εβραίους Ασκενάζι.

Το οικογενειακό ιστορικό τόσο από την πλευρά της μητέρας όσο και από την πλευρά του πατέρα είναι σημαντικό.

Για τις γυναίκες που έχουν ήδη διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού, ισχύουν ευρύτερες ενδείξεις για τη διενέργεια ελέγχου. Σύσταση του 2024 από την Αμερικανική Εταιρεία Κλινικής Ογκολογίας (ASCO) και την αμερικανική Εταιρεία Χειρουργικής Ογκολογίας (SSO) προτείνει τον έλεγχο για τα γονίδια BRCA1/BRCA2 σε κάθε γυναίκα με πρόσφατη διάγνωση διηθητικού καρκίνου του μαστού (καρκίνος που επεκτείνεται στον περιβάλλοντα ιστό του μαστού) σε ηλικία 65 ετών ή μικρότερη.

Επιλέξιμες είναι επίσης ορισμένες ασθενείς μεγαλύτερης ηλικίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με τριπλά αρνητικό καρκίνο ή με σχετικό ιστορικό, καταγωγή ή θεραπευτικές επιλογές. Αυτό το όριο ηλικίας αφορά ασθενείς με καρκίνο.

Η συμβουλευτική διαδικασία βοηθά στην επιλογή του κατάλληλου πάνελ γονιδίων και στην επεξήγηση των πιθανών επιπτώσεων των αποτελεσμάτων. Ο γενετικός έλεγχος διενεργείται συνήθως με δείγμα αίματος ή σάλιου.

Υπάρχουν συμπτώματα που υποδεικνύουν την ανάγκη για γενετικό έλεγχο;

Κανένα σύμπτωμα στον μαστό δεν υποδεικνύει απόλυτα την ύπαρξη κληρονομικής παραλλαγής, που σχετίζεται με κίνδυνο καρκίνου. Μια γυναίκα δεν χρειάζεται να έχει ψηλαφητό όγκο στον μαστό ή μη φυσιολογικό αποτέλεσμα μαστογραφίας, για να κριθεί κατάλληλη για έλεγχο.

Ωστόσο:

• ένα νέο ογκίδιο στο στήθος ή την μασχάλη
• τυχόν εμφάνιση όψης πορτοκαλιού (μικρά λακκάκια) στο δέρμα
• μια πρόσφατη αντιστροφή της θηλής (βαθουλώνει προς τα μέσα) και
• η ανεξήγητη έκκριση υγρού από τη θηλή

χρήζουν άμεσης ιατρικής αξιολόγησης. Οι αλλαγές αυτές χρήζουν εξέτασης και κατάλληλου απεικονιστικού ελέγχου, που ενίοτε ακολουθείται από βιοψία.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Μην περιμένετε τη διενέργεια γενετικού τεστ, για να διερευνήσετε τα παραπάνω. Ένας γενετικός έλεγχος δεν μπορεί να διαγνώσει έναν ήδη υπάρχοντα καρκίνο του μαστού.

Ποια γενετικά ευρήματα υποδεικνύουν αυξημένο μελλοντικό κίνδυνο;

Το βασικό εύρημα είναι ένα αποτέλεσμα που ταξινομείται ως παθογόνο ή πιθανώς παθογόνο, δηλαδή επιβλαβές ή πολύ πιθανό να είναι επιβλαβές, σε κάποιο αναγνωρισμένο γονίδιο προδιάθεσης για καρκίνο του μαστού.

Τα γονίδια BRCA1 και BRCA2 αποτελούν τα πιο γνωστά παραδείγματα. Το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ εκτιμά ότι περισσότερο από το 60% των γυναικών που φέρουν μια επιβλαβή παραλλαγή σε κάποιο από τα δύο γονίδια θα αναπτύξουν καρκίνο του μαστού κατά τη διάρκεια της ζωής τους, σε σύγκριση με περίπου το 13% των γυναικών στον γενικό πληθυσμό των ΗΠΑ. Εντούτοις, αυτές είναι εκτιμήσεις σε επίπεδο πληθυσμού και όχι για πρόβλεψη, που αφορά συγκεκριμένο άτομο.

Άλλα σχετικά γονίδια περιλαμβάνουν τα PALB2, TP53, PTEN, ATM και CHEK2. Οι κίνδυνοι και οι συστάσεις διαχείρισης διαφέρουν για το καθένα. Σημαντικό ρόλο παίζουν η ακριβής παραλλαγή, η ηλικία και το οικογενειακό ιστορικό.

Μια παραλλαγή αβέβαιης σημασίας (variant of uncertain significance - VUS) έχει ασαφή επίδραση και δεν θα πρέπει να αποτελεί κριτήριο για τη διενέργεια προληπτικής χειρουργικής επέμβασης. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν εξαλείφει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού, ούτε αντικαθιστά τον συνιστώμενο προληπτικό έλεγχο.

Πότε ενδέχεται οι γιατροί να προτείνουν προληπτική μαστεκτομή;

Οι γιατροί μπορεί να συζητήσουν την αφαίρεση και των δύο μαστών για την μείωση του κινδύνου, όταν μια επιβλαβής παραλλαγή υψηλού κινδύνου ή ένα εξαιρετικά επιβαρυμένο οικογενειακό ιστορικό θέτουν τη γυναίκα σε πολύ υψηλό κίνδυνο. Η χειρουργική επέμβαση μπορεί επίσης να εξεταστεί σε περιπτώσεις όπου έχει προηγηθεί ακτινοθεραπεία στον θώρακα πριν από την ηλικία των 30 ετών.

Για τις γυναίκες που φέρουν μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1/BRCA2, η αμφοτερόπλευρη μαστεκτομή για την μείωση του κινδύνου έχει περιορίσει την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού κατά τουλάχιστον 95%. Ο κίνδυνος δεν μηδενίζεται, καθώς παραμένει κάποια ποσότητα ιστού του μαστού.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Ένα θετικό αποτέλεσμα εξέτασης δεν καθιστά τη χειρουργική επέμβαση υποχρεωτική. Οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη:

• τον εκτιμώμενο κίνδυνο για κάθε γυναίκα ξεχωριστά
• την ηλικία της
• τις πιθανές χειρουργικές επιπλοκές
• τις επιλογές αποκατάστασης και
• τις ενδεχόμενες επιπτώσεις στην αισθητικότητα και την εικόνα σώματος

Ο ενισχυμένος προληπτικός έλεγχος με μαγνητική τομογραφία (MRI) και μαστογραφία προσφέρει μια εναλλακτική προσέγγιση διαχείρισης, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου. Εάν ο καρκίνος του μαστού έχει ήδη εκδηλωθεί, η χειρουργική αντιμετώπιση εξαρτάται επίσης από τα χαρακτηριστικά του όγκου και τις ανάγκες θεραπείας.

Συχνές Ερωτήσεις

Εάν υπάρχει ιστορικό καρκίνου του μαστού στην οικογένειά μου, ποιος πρέπει να υποβληθεί πρώτος σε γενετικό έλεγχο;

Ο έλεγχος ξεκινά από ένα συγγενικό πρόσωπο που έχει νοσήσει από καρκίνο του μαστού ή άλλον καρκίνο που συνδέεται με κληρονομικό κίνδυνο, όπως ο καρκίνος των ωοθηκών. Ο εντοπισμός μιας παθογόνου γενετικής παραλλαγής βοηθά τους ειδικούς να ερμηνεύσουν τα αποτελέσματα των υπόλοιπων συγγενών. Εάν το συγκεκριμένο συγγενικό πρόσωπο δεν είναι διαθέσιμο ή αρνείται να υποβληθεί σε έλεγχο, μπορείτε και πάλι να συζητήσετε τις επιλογές ελέγχου που έχετε εσείς με έναν ειδικό στη γενετική.

Τι γίνεται αν δεν γνωρίζω το ιατρικό ιστορικό της οικογένειάς μου;

Μπορείτε και πάλι να υποβληθείτε σε γενετική εκτίμηση κινδύνου. Ενημερώστε τον ειδικό εάν έχετε υιοθετηθεί, εάν έχετε μικρή οικογένεια ή εάν δεν μπορείτε να αποκτήσετε πρόσβαση στα ιατρικά στοιχεία των συγγενών σας. Η έλλειψη πληροφοριών δεν σημαίνει ότι ο κληρονομικός σας κίνδυνος είναι χαμηλός. Το ατομικό σας ιατρικό ιστορικό, η καταγωγή σας και όποιες οικογενειακές πληροφορίες είναι διαθέσιμες μπορούν να καθοδηγήσουν τις αποφάσεις σχετικά με τον έλεγχο.

Πόσο σύντομα πρέπει να αποφασίσω για προληπτική μαστεκτομή μετά από θετικό αποτέλεσμα;

Ένα θετικό αποτέλεσμα από μόνο του ΔΕΝ σημαίνει ότι απαιτείται άμεση χειρουργική επέμβαση. Εάν δεν έχετε διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού, συζητήστε με τον ειδικό το κατά πόσον η χειρουργική επέμβαση είναι ενδεδειγμένη, τον κατάλληλο χρόνο για τη διενέργειά της, καθώς και το πλάνο προληπτικού ελέγχου. Μπορείτε επίσης να ζητήσετε δεύτερη γνώμη πριν λάβετε αυτήν την μη αναστρέψιμη απόφαση. Εάν έχει ήδη διαγνωστεί καρκίνος του μαστού, συντονίστε τον γενετικό έλεγχο και τις αποφάσεις για τη χειρουργική επέμβαση με την ιατρική ομάδα που σας παρακολουθεί, ώστε να μην καθυστερήσει άσκοπα η θεραπεία.

Συμπέρασμα

Συζητήστε τον γενετικό έλεγχο όταν το προσωπικό ή οικογενειακό σας ιστορικό εγείρει ανησυχία, ακόμη και χωρίς συμπτώματα. Χρησιμοποιήστε το αποτέλεσμα, για να σχεδιάσετε το θεραπευτικό ή προληπτικό πλάνο μαζί με τον ειδικό γιατρό, πριν πάρετε μια μη αναστρέψιμη χειρουργική απόφαση.

Πηγές:

• breastcancer.org
• cancer.org
• cancer.gov (1)
• cancer.gov (2)
• cancer.gov (3)
• nih.gov