Η μεγαλύτερη έρευνα για το αστικό στρες

Η πίεση της καθημερινότητας στις μεγάλες πόλεις δεν είναι πλέον αίσθηση, αλλά καταγεγραμμένη πραγματικότητα. Νέα έρευνα που πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της Uber και την επιστημονική επιμέλεια της ΕΠΑΨΥ αποτυπώνει με σαφήνεια την επιβάρυνση που βιώνουν οι πολίτες, αναδεικνύοντας το στρες ως ένα σταθερό και κυρίαρχο στοιχείο της αστικής ζωής.

Περισσότεροι από 1.000 κάτοικοι Αθήνας και Θεσσαλονίκης συμμετείχαν στην έρευνα, σκιαγραφώντας μια καθημερινότητα όπου η ψυχική πίεση δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά κανόνα. Ενδεικτικά: σχεδόν 7 στους 10 (69%) βιώνουν μέτρια επίπεδα στρες, ενώ ένα επιπλέον 15% εμφανίζει υψηλή ψυχική επιβάρυνση.

Η έρευνα επιβεβαιώνει ότι η πίεση πηγάζει από τη συσσώρευση πολλών και διαρκών επιβαρύνσεων. Στατιστικά σημαντικοί παράγοντες που καθορίζουν τα επίπεδα στρες είναι η ηλικία, το φύλο, ο χρόνος μετακίνησης και, καθοριστικά, η οικονομική κατάσταση.

Συγκεκριμένα, η έρευνα εντόπισε σημαντικές διαφοροποιήσεις βάση αυτών των χαρακτηριστικών. Οι γυναίκες βιώνουν αποδεδειγμένα υψηλότερα επίπεδα στρες σε σύγκριση με τους άνδρες. Επίσης, ηλικιακά, οι νέοι σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος, με τις ομάδες 18–24 και 25–34 ετών να καταγράφουν τα υψηλότερα σκορ, ενώ η επαγγελματική κατηγορία με το μεγαλύτερο στρες είναι οι φοιτητές. Στον αντίποδα, τα χαμηλότερα επίπεδα άγχους εντοπίστηκαν στους μεγαλύτερους ηλικιακά (44–55 ετών) και στους συνταξιούχους.

Στο πεδίο των μετακινήσεων, δεν είναι τόσο ο τρόπος μετακίνησης που επηρεάζει την ψυχική υγεία, όσο η αβεβαιότητα και οι καθυστερήσεις. Το 41% δηλώνει ότι βιώνει συχνά στρες λόγω καθυστερήσεων, ενώ το 35% όσων μετακινούνται πάνω από μία ώρα ημερησίως, εμφανίζει αισθητά υψηλότερα επίπεδα στρες.

Η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή μιας καθημερινότητας όπου η πίεση δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά στη συσσώρευση πολλών μικρών και διαρκών επιβαρύνσεων. Παρότι εντοπίστηκαν κάποιοι βασικοί που επηρεάζουν το στρες, αυτοί εξηγούν μόνο ένα μέρος του φαινομένου, κάτι που σημαίνει ότι υπάρχουν και άλλοι, λιγότερο ορατοί οι οποίοι όμως παίζουν σημαντικό ρόλο.

Tα ευρήματα της έρευνας αναδεικνύουν την ανάγκη για καλύτερη κατανόηση των συνθηκών που διαμορφώνουν το στρες και την καθημερινότητα στις πόλεις, ώστε να μπορέσουν να υπάρξουν παρεμβάσεις που θα ενισχύσουν την ποιότητα ζωής των πολιτών.

Είναι ενθαρρυντικό ότι, στο πεδίο των αστικών συγκοινωνιών, έχουν ήδη δρομολογηθεί συγκεκριμένες παρεμβάσεις και ως εκ τούτου καταγράφονται τα πρώτα μετρήσιμα αποτελέσματα στο δίκτυο. Όπως αναδείχθηκε πρόσφατα και στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών από εκπροσώπους του κλάδου και του ΟΑΣΑ, η αξιοποίηση δεδομένων, ο επανασχεδιασμός δρομολογίων και η ενίσχυση του στόλου, μπορούν να συμβάλουν σταδιακά στη βελτίωση και κατ’ επέκταση την αποσυμπίεση της καθημερινής μετακίνησης των πολιτών.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Stress Meter

Πόσο στρεσαρισμένοι είμαστε στην καθημερινότητά μας; Οι παράγοντες που «εκτοξεύουν» το άγχος.

Μια νέα έρευνα με την επιστημονική εγκυρότητα της Εταιρείας Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας (ΕΠΑΨΥ) , με την υποστήριξη της Uber.

ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Η μελέτη βασίστηκε σε μεγάλο δείγμα αστικού πληθυσμού από τις δύο μεγαλύτερες αστικές πόλεις της χώρας (Ν=1.023 άτομα).

Από αυτούς, το 61% ζουν στην Αθήνα και το 39% στη Θεσσαλονίκη.

Όσον αφορά το φύλο, το 64% ήταν γυναίκες, το 35% άνδρες, ενώ ένα μικρό ποσοστό (1%) δήλωσαν ότι ανήκουν σε άλλη κατηγορία φύλου.

Σχετικά με την ηλικία, οι περισσότεροι συμμετέχοντες ήταν 18–24 ετών (42%). Ακολουθούν οι ηλικίες 25–34 (24%), 44–55 (21%) και 35–44 (13%).

Σε επίπεδο εκπαίδευσης, η πλειονότητα (71.4%) έχει πάνω από 12 χρόνια εκπαίδευσης. Το 22% είχε 7–12 χρόνια, ενώ το 6.8% έως 6 χρόνια εκπαίδευσης.

Όσον αφορά την οικογενειακή κατάσταση, το 61% είναι άγαμοι. Το 31% είναι έγγαμοι ή σε συμβίωση, ενώ το 8.0% είναι διαζευγμένοι, σε διάσταση ή χήροι.

Σχετικά με την εργασία, το 60% εργάζονται. Το 22% είναι φοιτητές, το 12% άνεργοι και το 6% συνταξιούχοι.

Η οικονομική κατάσταση των συμμετεχόντων χαρακτηρίζεται κυρίως ως καλή (42%) ή μέτρια (39%). Λιγότεροι αναφέρουν πολύ καλή (8%), κακή (6%) ή πολύ κακή (5%) κατάσταση.

Στη ερώτηση για το πόσο δύσκολο είναι να καλύπτουν τα μηνιαία έξοδά τους, το 35% απαντά ότι είναι δύσκολο, το 32% ότι δεν είναι καθόλου δύσκολο, ενώ μικρότερα ποσοστά το χαρακτηρίζουν πολύ δύσκολο (16%), πάρα πολύ δύσκολο (6%) ή μέτρια δύσκολο (3%).

Σχετικά με τις μετακινήσεις, το 51% χρησιμοποιεί κυρίως μέσα μαζικής μεταφοράς. Το 34% χρησιμοποιεί ιδιωτικό όχημα, το 12% μετακινείται με τα πόδια και το 4% με ταξί.

Ο χρόνος μετακίνησης είναι για το 35% πάνω από μία ώρα, για το 31% από 30 λεπτά έως μία ώρα, για το 25% από 15 έως 30 λεπτά και για το 9% λιγότερος από 15 λεπτά.

Τέλος, το 67% δήλωσε ότι χρησιμοποιεί εφαρμογές για ταξί, ενώ το 33% όχι. Από όσους χρησιμοποιούν, οι περισσότεροι προτιμούν το Uber (54%), ενώ ακολουθούν το FreeNow (21%), το Bolt (2%) και άλλες εφαρμογές (23%).

ΕΥΡΥΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η κλίμακα αντιλαμβανόμενου στρες (PSS-4) δείχνει ότι οι περισσότεροι συμμετέχοντες βιώνουν μέτρια επίπεδα στρες, καθώς η πλειοψηφία των απαντήσεων συγκεντρώνονται κυρίως στο «μερικές φορές».

Πιο συγκεκριμένα:

• Το 33% αισθάνεται έλλειψη ελέγχου «μερικές φορές», ενώ το 32% το βιώνει συχνότερα.
• Το 42% δηλώνει ότι μπορεί να διαχειρίζεται τα προσωπικά του προβλήματα «αρκετά» ή «πολύ συχνά», και το 32% «μερικές φορές».
• Το 37% θεωρεί ότι τα πράγματα εξελίσσονται όπως επιθυμεί «αρκετά» ή «πολύ συχνά», ενώ το 34% «μερικές φορές».
• Το 27% νιώθει ότι οι δυσκολίες συσσωρεύονται «μερικές φορές», και το 30% συχνότερα.
• Συνολικά, τα ευρήματα υποδηλώνουν μια μέση εικόνα αντιλαμβανόμενου στρες με εναλλαγές μεταξύ ελέγχου και πίεσης.

Η κλίμακα PHQ-4 δείχνει επίσης μέτρια προς αυξημένα επίπεδα άγχους και καταθλιπτικών συμπτωμάτων, με τις περισσότερες απαντήσεις στις κατηγορίες «μερικές ημέρες» και «περισσότερες από τις μισές ημέρες».

Πιο συγκεκριμένα:

• Για τα αισθήματα άγχους/νευρικότητας/ευερεθιστότητας, το 31% απαντά «μερικές ημέρες», το 28% «περισσότερες από τις μισές ημέρες» και το 28% «σχεδόν κάθε μέρα».
• Για την αδυναμία ελέγχου του άγχους, το 40% δηλώνει «μερικές ημέρες» και το 35% συχνότερα.
• Για μειωμένο ενδιαφέρον/ευχαρίστηση στο πλαίσιο των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, το 41% απαντά «μερικές ημέρες» και το 37.2% συχνότερα.
• Ως προς τη διάθεση ((αίσθημα θλίψης, κατάθλιψης ή απελπισίας), το 39% απαντά «μερικές ημέρες» και το 29% συχνότερα.
• Για άγχος λόγω μετακίνησης, το 31% το βιώνει «μερικές ημέρες» και το 41% συχνότερα.
• Άγχος Μετακίνησης: Ένα υψηλό ποσοστό (41%) των ατόμων αναφέρει ότι βιώνει συχνά άγχος σχετικά με την πιθανότητα καθυστέρησης (τις περισσότερες από τις μισές μέρες της εβδομάδας ή καθημερινά), λόγω προβλημάτων στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς ή λόγω κίνησης στους δρόμους

Συνολικά, όπως φαίνεται και από τα διχοτομημένα αποτελέσματα της PHQ-4, το 57% του δείγματος παρουσίασε αγχώδη συμπτώματα, (583 άτομα) και το 47% καταθλιπτικά συμπτώματα, (476 άτομα) κατά τις τελευταίες δύο εβδομάδες.

Όσον αφορά την κατηγοριοποίηση των επιπέδων αντιλαμβανόμενου στρες βάσει της PSS-4, η πλειονότητα των συμμετεχόντων κατατάχθηκε στην κατηγορία μέτριου στρες (69%), ενώ το 17% εμφάνισε χαμηλά επίπεδα στρες και το 15% υψηλά επίπεδα στρες.

Τέλος, για τον σύνθετο δείκτη «Στρεσόμετρο», η μέση τιμή ήταν 49 με ανώτατο όριο το 100. Συνεπώς, η διάμεσος του δείγματος είναι ενδεικτικής μέτριων επιπέδων στρες. Ο δείκτης εσωτερικής συνοχής της κλίμακας StressMeter υπολογίστηκε με τη χρήση του συντελεστή Cronbach’s alpha και υποδηλώνει ικανοποιητική εσωτερική αξιοπιστία των ερωτήσεων του ερωτηματολογίου.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ/ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Το φύλο, η νεαρή ηλικία, η οικονομική δυσπραγία και ο χρόνος καθημερινής μετακίνησης παραπάνω από 1 ώρα την ημέρα βρέθηκαν αν είναι στατιστικά σημαντικοί προβλεπτικοί παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση στρες, ελέγχοντας για άλλους παράγοντες που βρέθηκαν να είναι στατιστικά σημαντικοί σε μονοπαραγοντικό επίπεδο (οικονομική κατάσταση, τρόπος μετακίνησης).

ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ

Η ανάλυση πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης χρησιμοποιήθηκε για να εξεταστεί ποιοι παράγοντες σχετίζονται με τα επίπεδα στρες όταν εξετάζονται όλοι μαζί. Το μοντέλο βρέθηκε στατιστικά σημαντικό (p < .001), γεγονός που σημαίνει ότι συνολικά οι μεταβλητές που συμπεριλήφθηκαν συμβάλλουν στην ερμηνεία του στρες. Ωστόσο, το ποσοστό ερμηνείας ήταν σχετικά χαμηλό (R² = 0.16), υποδηλώνοντας ότι οι παράγοντες αυτοί εξηγούν ένα μέρος του στρες, το οποίο είναι ικανοποιητικό για ψυχολογικές μελέτες.

Υποσημείωση:

Το p-value είναι ένας αριθμός που μας δείχνει αν μια διαφορά που βλέπουμε στα δεδομένα είναι: πραγματική ή απλώς τυχαία

Ο βασικός κανόνας είναι:

p < 0.05 → η διαφορά θεωρείται στατιστικά σημαντική, δηλαδή πιθανότατα είναι πραγματική

p > 0.05 → η διαφορά δεν είναι σημαντική, μπορεί να οφείλεται στην τύχη

Η Κλίμακα Αντιλαμβανόμενου Στρες (Perceived Stress Scale – PSS-4) είναι ένα σύντομο ψυχολογικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τη ζωή του ως στρεσογόνα. Αποτελείται από τέσσερις ερωτήσεις που διερευνούν το πόσο συχνά, τον τελευταίο μήνα, το άτομο ένιωσε πίεση, έλλειψη ελέγχου ή δυσκολία στη διαχείριση καταστάσεων. Οι απαντήσεις δίνονται σε μια κλίμακα συχνότητας και συνδυάζονται σε ένα συνολικό σκορ, όπου υψηλότερες τιμές υποδηλώνουν μεγαλύτερο αντιλαμβανόμενο στρες. Η κλίμακα χρησιμοποιείται κυρίως για ερευνητικούς και αξιολογικούς σκοπούς και δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο.

Η PHQ-4 (Patient Health Questionnaire-4) είναι ένα σύντομο ψυχομετρικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την ταχεία ανίχνευση συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης στον γενικό πληθυσμό. Αποτελείται από τέσσερις ερωτήσεις που αξιολογούν πόσο συχνά, τις τελευταίες δύο εβδομάδες, το άτομο έχει βιώσει βασικά συμπτώματα όπως νευρικότητα, ανησυχία, μειωμένο ενδιαφέρον ή ευχαρίστηση και καταθλιπτική διάθεση. Οι απαντήσεις δίνονται σε κλίμακα συχνότητας και συνδυάζονται σε ένα συνολικό σκορ, με υψηλότερες τιμές να υποδηλώνουν μεγαλύτερη ψυχολογική επιβάρυνση. Η PHQ-4 χρησιμοποιείται κυρίως ως εργαλείο προσυμπτωματικού ελέγχου και όχι για τη διάγνωση ψυχικών διαταραχών.

To StressMeter σκορ είναι ένας σύνθετος δείκτης άγχους που υπολογίστηκε βάσει των επιμέρους δεικτών PSS-4, PHQ-4.