«Πόλη των 15 λεπτών»: Θα εφαρμοστεί στην Αθήνα το μοντέλο που αλλάζει τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες;

Snapshot

• Το μοντέλο της «πόλης των 15 λεπτών» προβλέπει πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες εντός 15 λεπτών με τα πόδια ή ποδήλατο, μειώνοντας την εξάρτηση από το αυτοκίνητο.
• Μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις όπως το Παρίσι, η Βαρκελώνη, το Μιλάνο και το Λονδίνο εφαρμόζουν πολιτικές που προωθούν τη βιώσιμη κινητικότητα και τη βελτίωση των γειτονιών σύμφωνα με αυτή τη φιλοσοφία.
• Η Αθήνα διαθέτει ήδη γειτονιές με χαρακτηριστικά που ευνοούν το μοντέλο, αλλά αντιμετωπίζει προβλήματα σε ποιότητα πρόσβασης, έλλειψη δημόσιου χώρου και υποδομών για πεζούς και ποδηλάτες.
• Η μετάβαση σε «πόλη των 15 λεπτών» για την Αθήνα απαιτεί μακροχρόνια στρατηγική με συνδυασμό πολεοδομικού σχεδιασμού, ενίσχυση δημόσιων συγκοινωνιών και αναβάθμιση γειτονιών.
• Η πρόκληση για την Αθήνα είναι να αξιοποιήσει τα υπάρχοντα πλεονεκτήματα των γειτονιών της, προκειμένου να βελτιώσει την ποιότητα ζωής και να μειώσει τη χρήση αυτοκινήτου.

Snapshot powered by AI

Η εικόνα είναι γνώριμη για χιλιάδες κατοίκους της Αθήνας: Ώρες χαμένες στην κίνηση για μια απλή καθημερινή υποχρέωση, μεγάλες αποστάσεις για την εργασία, για το σχολείο ή το πανεπιστήμιο, για τη διεκπεραίωση υποχρεώσεων στις δημόσιες υπηρεσίες - εν ολίγοις, η πρωτεύουσα παραμένει μια πόλη που βασίζεται, σε μεγάλο βαθμό, στις μετακινήσεις με το αυτοκίνητο. Την ίδια στιγμή, οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, η ανάγκη για περισσότερο δημόσιο χώρο και η αναζήτηση καλύτερης ποιότητας ζωής οδηγούν όλο και περισσότερες ευρωπαϊκές πόλεις στην υιοθέτηση νέων μοντέλων αστικής ανάπτυξης.

Από το Παρίσι και τη Βαρκελώνη μέχρι το Λονδίνο και το Μιλάνο, κεντρική θέση σε αυτή τη συζήτηση καταλαμβάνει η έννοια της «πόλης των 15 λεπτών». Πρόκειται για ένα μοντέλο που προβλέπει ότι οι πολίτες θα μπορούν να καλύπτουν τις βασικές καθημερινές τους ανάγκες –εργασία, εκπαίδευση, αγορές, υγεία και αναψυχή– μέσα σε ένα τέταρτο της ώρας με τα πόδια ή με ποδήλατο, χωρίς να εξαρτώνται από το αυτοκίνητο. Θα μπορούσε όμως μια τέτοια προσέγγιση να εφαρμοστεί και στην Αθήνα και να αποτελέσει μέρος της μετεξέλιξης της ελληνικής πρωτεύουσας στη βιώσιμη πόλη του αύριο;

Πρόκειται για μια προσέγγιση που επιδιώκει να οργανώσει τις πόλεις με τέτοιο τρόπο ώστε κάθε κάτοικος να μπορεί να φτάσει μέσα σε περίπου 15 λεπτά με τα πόδια ή με ποδήλατο στις βασικές υπηρεσίες που χρειάζεται στην καθημερινότητά του. Σχολεία, χώροι εργασίας, καταστήματα, υπηρεσίες υγείας, πάρκα, πολιτιστικές δραστηριότητες και μέσα μαζικής μεταφοράς θα πρέπει να βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από το σπίτι.

Η ιδέα παρουσιάζεται από τους υποστηρικτές της ως μια απάντηση σε προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες πόλεις: Κυκλοφοριακή συμφόρηση, ατμοσφαιρική ρύπανση, έλλειψη δημόσιου χώρου και χαμηλή ποιότητα ζωής. Το ερώτημα είναι αν ένα τέτοιο μοντέλο θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στην Αθήνα.

Η θεωρία πίσω από την «πόλη των 15 λεπτών»

Ο άνθρωπος που συνδέθηκε περισσότερο με τη συγκεκριμένη ιδέα είναι ο Γαλλοκολομβιανός καθηγητής και πολεοδόμος Carlos Moreno, σύμβουλος της δημάρχου του Παρισιού Anne Hidalgo.

Ο Moreno υποστηρίζει ότι οι πόλεις πρέπει να επιστρέψουν σε μια λογική «γειτονιάς», όπου οι κάτοικοι δεν χρειάζεται να διανύουν μεγάλες αποστάσεις για να καλύψουν τις καθημερινές τους ανάγκες. Σύμφωνα με τη θεωρία του, οι πόλεις θα πρέπει να βασίζονται σε έξι βασικές λειτουργίες: κατοικία, εργασία, εκπαίδευση, υγεία, προμήθειες και αναψυχή. Όλες αυτές θα πρέπει να είναι προσβάσιμες μέσα σε ένα τέταρτο της ώρας.

Η φιλοσοφία αυτή συνδέεται με ευρύτερες τάσεις στον αστικό σχεδιασμό, όπως η βιώσιμη κινητικότητα, η μείωση της εξάρτησης από το αυτοκίνητο και η δημιουργία πιο συμπαγών πόλεων. Στην πράξη, η «πόλη των 15 λεπτών» δεν σημαίνει ότι οι πολίτες δεν θα μπορούν να μετακινηθούν μακρύτερα, αλλά ότι δεν θα είναι αναγκασμένοι να το κάνουν για τις βασικές τους ανάγκες.

Από το Παρίσι στη Βαρκελώνη

Το Παρίσι αποτελεί ίσως το πιο γνωστό παράδειγμα εφαρμογής της συγκεκριμένης φιλοσοφίας. Η δημοτική αρχή προχώρησε τα τελευταία χρόνια σε εκτεταμένες πεζοδρομήσεις, νέους ποδηλατοδρόμους, περιορισμό της κυκλοφορίας αυτοκινήτων και αναβάθμιση των δημόσιων χώρων, με στόχο τη δημιουργία πιο αυτόνομων γειτονιών.

Παρόμοιες λογικές συναντώνται και στη Βαρκελώνη, όπου εφαρμόζεται το μοντέλο των «Superblocks». Σε αυτές τις περιοχές περιορίζεται δραστικά η διέλευση οχημάτων, ενώ οι δρόμοι μετατρέπονται σε χώρους περιπάτου, πρασίνου και κοινωνικής ζωής.

Στο Μιλάνο, μετά την πανδημία, η δημοτική αρχή υιοθέτησε πολιτικές που ενίσχυσαν τις τοπικές γειτονιές και τις μετακινήσεις χωρίς αυτοκίνητο, ενώ στο Λονδίνο αναπτύχθηκαν οι λεγόμενες «Low Traffic Neighbourhoods», με στόχο τον περιορισμό της διαμπερούς κυκλοφορίας μέσα στις κατοικημένες περιοχές.

Αν και κάθε μια από τις παραπάνω μητροπόλεις εφαρμόζει διαφορετικές πολιτικές, η βασική ιδέα παραμένει κοινή: Περισσότερες υπηρεσίες κοντά στον πολίτη και λιγότερη ανάγκη για καθημερινές μετακινήσεις μεγάλων αποστάσεων.

Οι υποστηρικτές του μοντέλου επισημαίνουν ότι η «πόλη των 15 λεπτών» μπορεί να συμβάλλει στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, καθώς περιορίζει τις μετακινήσεις με αυτοκίνητο. Παράλληλα, ενισχύει το περπάτημα και την ποδηλασία, γεγονός που έχει θετικές επιπτώσεις τόσο στη δημόσια υγεία όσο και στο περιβάλλον.

Ο Δανός αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Jan Gehl, ένας από τους πιο αναγνωρισμένους ειδικούς διεθνώς στον σχεδιασμό πόλεων, υποστηρίζει εδώ και δεκαετίες ότι οι πόλεις πρέπει να σχεδιάζονται με επίκεντρο τον άνθρωπο και όχι το αυτοκίνητο. Στα βιβλία και τις μελέτες του επισημαίνει ότι η ποιότητα του δημόσιου χώρου αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την ποιότητα ζωής.

Παρόμοια θέση εκφράζει και ο Βρετανός αρχιτέκτονας Norman Foster, ο οποίος θεωρεί ότι οι πόλεις του μέλλοντος θα πρέπει να γίνουν πιο συμπαγείς, καλύτερα συνδεδεμένες με τα μέσα μαζικής μεταφοράς και λιγότερο εξαρτημένες από τις καθημερινές μετακινήσεις με ΙΧ.

Μπορούν οι γειτονιές της Αθήνας να γίνουν «πόλεις των 15 λεπτών;»

Η Αθήνα παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα που συχνά παραβλέπεται στη σχετική συζήτηση. Παρότι αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα κυκλοφορίας και έλλειψης δημόσιου χώρου, διαθέτει αρκετά χαρακτηριστικά που βρίσκονται ήδη κοντά στη φιλοσοφία της «πόλης των 15 λεπτών».

Πολλές αθηναϊκές γειτονιές αναπτύχθηκαν πριν από την απόλυτη κυριαρχία του αυτοκινήτου. Σε περιοχές όπως το Παγκράτι, η Κυψέλη, τα Ιλίσια, το Κουκάκι ή η Νέα Σμύρνη, οι κάτοικοι μπορούν να βρουν σε μικρή απόσταση σούπερ μάρκετ, φαρμακεία, σχολεία, καφέ, εστιατόρια και άλλες βασικές υπηρεσίες.

Το πρόβλημα δεν είναι τόσο η έλλειψη λειτουργιών όσο η ποιότητα της πρόσβασης σε αυτές. Στενά ή κατειλημμένα πεζοδρόμια, περιορισμένοι ποδηλατόδρομοι, ελλιπές πράσινο και υψηλά επίπεδα κυκλοφορίας δυσκολεύουν τις μετακινήσεις χωρίς αυτοκίνητο.

Συγκοινωνιολόγοι και πολεοδόμοι επισημαίνουν ότι η Αθήνα δεν χρειάζεται να μεταμορφωθεί πλήρως για να πλησιάσει το μοντέλο των 15 λεπτών. Χρειάζεται κυρίως καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων γειτονιών, αναβάθμιση των δημόσιων χώρων και βελτίωση των συνδέσεων με τα μέσα σταθερής τροχιάς.

Η εφαρμογή ενός τέτοιου μοντέλου στην ελληνική πρωτεύουσα δεν είναι εύκολη υπόθεση. Η έλλειψη ελεύθερων χώρων, η πολυδιάσπαση των ιδιοκτησιών, η υψηλή πυκνότητα δόμησης και οι χρόνιες ελλείψεις σε υποδομές αποτελούν σημαντικά εμπόδια.

Παράλληλα, πολλές θέσεις εργασίας εξακολουθούν να συγκεντρώνονται στο κέντρο της πόλης ή σε συγκεκριμένους επιχειρηματικούς άξονες, γεγονός που δημιουργεί μεγάλες καθημερινές μετακινήσεις.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η «πόλη των 15 λεπτών» δεν είναι ένα έργο που ολοκληρώνεται σε λίγα χρόνια. Πρόκειται για μια μακροχρόνια στρατηγική που απαιτεί συνδυασμό πολεοδομικού σχεδιασμού, ενίσχυσης των δημόσιων συγκοινωνιών, αναβάθμισης των γειτονιών και δημιουργίας περισσότερων δημόσιων χώρων.

Το στοίχημα της επόμενης δεκαετίας

Η συζήτηση για την «πόλη των 15 λεπτών» δεν αφορά μόνο το πώς θα μετακινούνται οι κάτοικοι της Αθήνας το επόμενο διάστημα. Αφορά το πώς θα γίνει η μετάβαση σε μια πόλη βιώσιμη για τους κατοίκους της, που θα παρέχει ποιότητα ζωής. Σε μια εποχή κλιματικής αλλαγής, ενεργειακής κρίσης και αυξανόμενης αστικοποίησης, όλο και περισσότεροι πολεοδόμοι θεωρούν ότι οι πόλεις πρέπει να γίνουν πιο ανθρώπινες, πιο λειτουργικές και λιγότερο εξαρτημένες από το αυτοκίνητο.

Για την Αθήνα, η πρόκληση ίσως δεν είναι να αντιγράψει το Παρίσι ή τη Βαρκελώνη. Είναι να αξιοποιήσει τα χαρακτηριστικά που ήδη διαθέτει: τις ζωντανές γειτονιές, τη μικτή χρήση γης και την υψηλή πυκνότητα κατοίκησης. Αν αυτά συνδυαστούν με καλύτερους δημόσιους χώρους, ασφαλείς μετακινήσεις πεζών και ποδηλατών και ισχυρότερα δίκτυα μέσων μεταφοράς, η ελληνική πρωτεύουσα θα μπορούσε να βρεθεί πιο κοντά στην «πόλη των 15 λεπτών» από όσο πιστεύουν πολλοί σήμερα.