Ο κοσμοναύτης που επέστρεψε από το διάστημα για να ανακαλύψει ότι η χώρα του είχε εξαφανιστεί

Υπάρχουν ιστορίες από την εποχή του διαστήματος που μοιάζουν σχεδόν με σενάρια επιστημονικής φαντασίας.

Μία από τις πιο παράξενες και ταυτόχρονα αληθινές είναι εκείνη του Sergei Krikalev, του Σοβιετικού κοσμοναύτη που έφυγε για μια αποστολή ρουτίνας και επέστρεψε σε έναν κόσμο που είχε αλλάξει ριζικά. Όταν εκτοξεύθηκε το 1991, η πατρίδα του ήταν ακόμη η πανίσχυρη Σοβιετική Ένωση. Όταν όμως γύρισε στη Γη, σχεδόν έναν χρόνο αργότερα, η χώρα αυτή είχε πάψει να υπάρχει.

Η ιστορία του Krikalev έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για τη διάρκεια της αποστολής του αλλά και για τον μοναδικό συμβολισμό της: ένας άνθρωπος που βρισκόταν σε τροχιά γύρω από τη Γη ενώ κάτω, στον πλανήτη του, κατέρρεε μια ολόκληρη υπερδύναμη.

Η αποστολή που θα κρατούσε πέντε μήνες

Η περιπέτεια ξεκίνησε στις 18 Μαΐου 1991, όταν ο Krikalev εκτοξεύθηκε με το διαστημόπλοιο Soyuz TM-11 με προορισμό τον διαστημικό σταθμό Mir space station. Μαζί του βρίσκονταν ο Σοβιετικός κοσμοναύτης Anatoli Artsebarski και η Βρετανίδα αστροναύτης Helen Sharman.

Το αρχικό πλάνο ήταν ξεκάθαρο: μια τυπική αποστολή περίπου πέντε μηνών. Ωστόσο, τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά. Η Sharman επέστρεψε στη Γη μόλις μία εβδομάδα μετά την άφιξή της στον Mir, ενώ ο Artsebarski αποχώρησε τον Οκτώβριο. Ο αντικαταστάτης του Krikalev, όμως, δεν έφτασε ποτέ.

Οι λόγοι δεν είχαν καμία σχέση με τεχνικά προβλήματα στο διάστημα. Το πρόβλημα βρισκόταν στη Γη — και συγκεκριμένα στην πολιτική και οικονομική κατάρρευση που βίωνε τότε η Σοβιετική Ένωση.

Η οικονομική κρίση που τον «παγίδεψε» στο διάστημα

Εκείνη την περίοδο η Σοβιετική Ένωση βρισκόταν σε βαθιά κρίση. Το κράτος δυσκολευόταν ακόμη και να χρηματοδοτήσει βασικές λειτουργίες του διαστημικού του προγράμματος. Η κατάσταση έγινε ακόμη πιο περίπλοκη όταν το κοσμοδρόμιο Baikonur Cosmodrome βρέθηκε ξαφνικά εκτός των συνόρων της Ρωσίας, στο νεοσύστατο κράτος του Καζακστάν, γεγονός που δημιούργησε νέες οικονομικές απαιτήσεις για τη χρήση των εγκαταστάσεων.

Σύμφωνα με στελέχη του προγράμματος, το κόστος των αποστολών αυξήθηκε δραματικά και οι διαθέσιμοι πόροι μειώθηκαν. Ως αποτέλεσμα, η επιστροφή του Krikalev αναβλήθηκε επανειλημμένα. Αυτό που αρχικά θα ήταν μια πεντάμηνη αποστολή μετατράπηκε σε μια παραμονή στο διάστημα που κράτησε σχεδόν έναν χρόνο.

Την ίδια στιγμή, ενώ ο κοσμοναύτης συνέχιζε να πραγματοποιεί επιστημονικά πειράματα και εργασίες συντήρησης στον Mir, η πολιτική πραγματικότητα στη Γη άλλαζε με καταιγιστικό ρυθμό.

Η κατάρρευση μιας υπερδύναμης

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του Krikalev σε τροχιά, η Σοβιετική Ένωση διαλυόταν μπροστά στα μάτια του κόσμου. Η κρίση κορυφώθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 1991, όταν ο τελευταίος ηγέτης της χώρας, Mikhail Gorbachev, παραιτήθηκε από την προεδρία, σηματοδοτώντας και επίσημα το τέλος της υπερδύναμης που είχε κυριαρχήσει στη διεθνή πολιτική για δεκαετίες.

Την περίοδο εκείνη ο Krikalev βρισκόταν ήδη περισσότερους από έξι μήνες στο διάστημα. Ο ίδιος είχε περιορισμένη εικόνα των κοσμοϊστορικών εξελίξεων που διαδραματίζονταν στη Γη, αν και διατηρούσε επαφή με ερασιτέχνες ραδιοερασιτέχνες και επιστημονικές ομάδες.

Για πολλούς ιστορικούς της διαστημικής εξερεύνησης, ο Krikalev έγινε άθελά του ένα σύμβολο της εποχής: ένας άνθρωπος που περιφερόταν σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη ενώ το πολιτικό σύστημα που τον είχε στείλει εκεί κατέρρεε.

Η επιστροφή σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο

Τελικά, ο Sergei Krikalev επέστρεψε στη Γη στις 25 Μαρτίου 1992, μετά από 312 ημέρες στο διάστημα. Η επιστροφή του πραγματοποιήθηκε με το διαστημόπλοιο Soyuz TM-12.

Όταν προσγειώθηκε, δεν επέστρεφε πλέον στη Σοβιετική Ένωση αλλά σε έναν κόσμο που είχε ήδη αλλάξει. Η πρώην υπερδύναμη είχε διασπαστεί σε δεκάδες ανεξάρτητα κράτη, ενώ το γεωπολιτικό τοπίο της Ευρασίας είχε αναδιαμορφωθεί πλήρως.

Σε συνέντευξή του στο BBC χρόνια αργότερα, ο Krikalev θυμήθηκε την παράξενη αίσθηση της επιστροφής.

«Ήταν πολύ καλό που επιστρέψαμε», είπε. «Παρά τις δυσκολίες που είχαμε αντιμετωπίσει, νιώσαμε ότι έφυγε ένα μεγάλο ψυχολογικό βάρος. Δεν θα έλεγα ότι ήταν μια στιγμή ευφορίας, αλλά ήταν πραγματικά πολύ καλό να βρισκόμαστε ξανά στη Γη».