Το αίνιγμα του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ:Γιατί ο νέος ηγέτης του Ιράν προσθέτει αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή

Μετά τη διαδοχή του πατέρα του στην ηγεσία του Ιράν, το βασικό ερώτημα είναι τι θα κάνει ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ με την εξουσία του, σε μια περίοδο που η χώρα δέχεται επιθέσεις από τις Ηνωμένες και το Ισραήλ, ενώ στο εσωτερικό επικρατεί αβεβαιότητα.

Ένα τεράστιο πανό στην Τεχεράνη απεικονίζει τους αποθανόντες ανώτατους ηγέτες της χώρας, τον Ρουχολάχ Χομενεΐ και τον Ali Khamenei, μαζί με τον νέο ανώτατο ηγέτη, τον αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.

«Το χέρι του Θεού παραμένει πάνω μας, ο Χαμενεΐ εξακολουθεί να είναι ο ηγέτης μας», φώναζαν πλήθη στην Τεχεράνη όταν ανακοινώθηκε το όνομα του νέου ανώτατου ηγέτη. Η άνοδος του Μοτζτάμπα παρουσιάστηκε ως ένδειξη συνέχειας σε μια χώρα που θέλει να εμφανίζεται αποφασισμένη απέναντι στη Δύση.

Ωστόσο, η επιλογή του εισάγει ένα νέο και απρόβλεπτο στοιχείο στην κρίση της Μέσης Ανατολής. Παρότι είναι σχετικά άγνωστος στην Ουάσιγκτον, αποτελεί επίσης μυστηριώδης φιγούρα για τους περισσότερους Ιρανούς πολίτες. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τον ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Ρουχολάχ Χομεϊνί, που ηγήθηκε της επανάστασης του 1979, αλλά και με τον πατέρα του, Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος είχε διατελέσει πρόεδρος για οκτώ χρόνια πριν εκλεγεί ανώτατος ηγέτης από τη Συνέλευση των Ειδικών μετά τον θάνατο του Χομεϊνί.

Σύμφωνα με αμερικανικό διπλωματικό τηλεγράφημα του 2007, ο Μοτζτάμπα ζούσε κυρίως ως παρασκηνιακός γραφειοκράτης, λειτουργώντας ως «πύλη πρόσβασης προς τον πατέρα του». Υπάρχει μόνο ένα γνωστό βίντεο δημόσιας παρέμβασής του σε μάθημα ισλαμικής νομικής και καμία ουσιαστική συνέντευξη στην οποία να έχει εκθέσει τις πολιτικές του απόψεις.

Η εκλογή του δείχνει επίσης ότι το Ιράν ενισχύει ακόμη περισσότερο τον ρόλο της ασφάλειας, καθώς ο νέος ηγέτης θεωρείται στενά συνδεδεμένος με τους Φρουρούς της Επανάστασης, οι οποίοι αποτελούν την καρδιά του στρατιωτικο-βιομηχανικού βαρχίονος της χώρας.

Ο Μοτζτάμπα θεωρούνταν εδώ και καιρό ο προτιμώμενος υποψήφιος των Φρουρών της Επανάστασης, καθώς γνωρίζει καλά τους μηχανισμούς εξουσίας ύστερα από περίπου δύο δεκαετίες ως αναπληρωτής επικεφαλής του γραφείου του ανώτατου ηγέτη.

Ένας δυτικός διπλωμάτης εκτίμησε ότι η επιλογή του «δείχνει πως το Ιράν ενισχύει ακόμη περισσότερο τον προσανατολισμό του στην ασφάλεια και ότι ο νέος ηγέτης θα είναι ακόμη πιο εξαρτημένος από τους Φρουρούς της Επανάστασης».

Η διαδικασία επιλογής του δεν ήταν εύκολη. Υπήρξαν προσπάθειες να αναβληθεί η εκλογή του νέου ηγέτη μέχρι το τέλος του πολέμου, ενώ ορισμένα στελέχη του καθεστώτος εξέφρασαν ανησυχίες για την έλλειψη εμπειρίας του. Μεταξύ όσων είχαν επισημάνει τους κινδύνους ήταν και ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, Ali Larijani.

Επιπλέον, υπήρχαν αμφιβολίες για την υγεία του Μοτζτάμπα, καθώς στον βομβαρδισμό της 28ης Φεβρουαρίου εναντίον του συγκροτήματος κατοικιών του ανώτατου ηγέτη σκοτώθηκαν η μητέρα του, η σύζυγός του, ένας γιος του, μια αδελφή του με τον σύζυγό της, καθώς και ανιψιά και ανιψιός του.

Παράλληλα, υπήρξαν ενστάσεις από θρησκευτικούς κύκλους για τα θεολογικά του προσόντα. Μέχρι το 2022 κατείχε τον χαμηλότερο θρησκευτικό βαθμό του «Χοτζάτ αλ-Ισλάμ». Για να καλυφθεί το κενό, η Assembly of Experts επιτάχυνε τη διαδικασία αναγνώρισης των προσόντων του, επιτρέποντάς του να λάβει τον τίτλο του «αγιατολάχ», κάτι που είχε συμβεί και με τον πατέρα του το 1989.

Ένα ακόμη εμπόδιο ήταν η ίδια η ιδέα της κληρονομικής διαδοχής σε μια δημοκρατία που δημιουργήθηκε σε αντίθεση με τη μοναρχία του σάχη. Ο Χομεϊνί είχε χαρακτηρίσει τη μοναρχία «αποτρόπαιη για το Ισλάμ», ενώ και ο Αλί Χαμενεΐ είχε αρχικά καταδικάσει την κληρονομική εξουσία ως αντιισλαμική.

Το βασικό ερώτημα τώρα είναι τι θα κάνει ο νέος ηγέτης για να διατηρήσει το καθεστώς. Ο πατέρας του μετέτρεψε τον ρόλο του ανώτατου ηγέτη από επιβλέποντα της κυβέρνησης σε βασικό κινητήριο μοχλό της εξουσίας, ενώ ταυτόχρονα έδωσε στους Φρουρούς της Επανάστασης σχεδόν μονοπωλιακό έλεγχο της ιρανικής οικονομίας.

Ιδεολογικά, ο Αλί Χαμενεΐ θεωρούσε τις Ηνωμένες Πολιτείες μια αναξιόπιστη και ηθικά διεφθαρμένη δύναμη. Έτσι, το καθεστώς του γιου του δύσκολα θα επιδιώξει στενή οικονομική συνεργασία με την Ουάσιγκτον. Αντίθετα, αναμένεται να συνεχίσει να στηρίζεται κυρίως στην Κίνα και τη Ρωσίκα για να αποφύγει την κατάρρευση.

Μεταξύ των πρώτων κρίσιμων αποφάσεων του νέου ηγέτη θα είναι το αν θα ανανεώσει τη φετφά (θρησκευτική-νομική γνωμοδότηση στο Ισλάμ) του πατέρα του που απαγορεύει την κατοχή πυρηνικών όπλων, καθώς και το αν θα θέσει ρεαλιστικούς όρους για πιθανές διαπραγματεύσεις είτε με τις Ηνωμένες Πολιτείες είτε με τις αραβικές χώρες του Κόλπου.

Διαβάστε επίσης