Οι καταδίκες Meta και Google που θα μπορούσαν να αλλάξουν τα social media - Είναι εθιστικά τα app;
Δισεκατομμυριούχοι κολοσσοί στο εδώλιο, με πρόστιμα και αποζημιώσεις να σηματοδοτούν μια νέα εποχή για τα κοινωνικά δίκτυα
Αποζημίωση ύψους 3 εκατομμυρίων δολαρίων κλήθηκαν να καταβάλουν οι εταιρείες Meta και Google, μετά την απόφαση του δικαστηρίου στο Λος Άντζελες για την υπόθεση της 20χρονης KGM, η οποία αφορούσε την ψυχική βλάβη που υπέστη.
Η απόφαση αυτή έρχεται σε συνέχεια προηγούμενης ετυμηγορίας στην πολιτεία του Νέου Μεξικού, όπου οι αρχές είχαν στραφεί κατά της Meta για παραβιάσεις που σχετίζονται με την προστασία ανηλίκων.
Στην υπόθεση εκείνη, το δικαστήριο έκρινε την εταιρεία υπεύθυνη για χιλιάδες παραβιάσεις της νομοθεσίας περί προστασίας των καταναλωτών και της επέβαλε πρόστιμο ύψους 375 εκατομμυρίων δολαρίων, έπειτα από προσφυγή του γενικού εισαγγελέα Ραούλ Τορέζ.
Τα κοινωνικά δίκτυα, έρχονται στο επίκεντρο, καθώς οι δικαστικές αποφάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες έρχονται να αμφισβητήσουν ανοιχτά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και λειτουργούν. Για πρώτη φορά, η συζήτηση δεν περιορίζεται στο περιεχόμενο που δημοσιεύουν οι χρήστες, αλλά στρέφεται στον ίδιο τον πυρήνα των πλατφορμών και στο κατά πόσο αυτές μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνες για τη βλάβη που προκαλούν.
Μέσα σε διάστημα λίγων ημερών, οι δύο αυτές ξεχωριστές ετυμηγορίες, διαμόρφωσαν ένα νέο τοπίο. Στην πρώτη περίπτωση, η Meta κρίθηκε υπεύθυνη για παραβιάσεις που σχετίζονται με την προστασία ανηλίκων, ενώ στη δεύτερη, τόσο η Meta όσο και η Google βρέθηκαν αντιμέτωπες με την κατηγορία ότι τα ίδια τους τα προϊόντα ενδέχεται να είναι εθιστικά και επιβλαβή για την ψυχική υγεία.
Μια ιστορική απόφαση
Ο Τόρεζ χαρακτήρισε την απόφαση «ιστορική», τονίζοντας ότι πρόκειται για την πρώτη φορά που μια πολιτεία καθιστά μια εταιρεία τεχνολογίας νομικά υπόλογη για τη βλάβη που προκαλεί σε ανηλίκους. Σε δήλωσή του προς τους δημοσιογράφους υπογράμμισε ότι το Νέο Μεξικό «είναι περήφανο που είναι η πρώτη πολιτεία που καθιστά τη Meta υπόλογη για την παραπλάνηση των γονέων, τη διευκόλυνση της εκμετάλλευσης παιδιών και τη βλάβη που τους προκαλεί».
Από την πλευρά της, η Meta ανακοίνωσε ότι θα ασκήσει έφεση, επισημαίνοντας πως εργάζεται εντατικά για την ασφάλεια των χρηστών και ότι η αντιμετώπιση επιβλαβούς περιεχομένου και κακόβουλων χρηστών αποτελεί μια σύνθετη και διαρκή πρόκληση.
Πώς ο «εθισμός» έγινε νομικό ζήτημα
Έπειτα από τη σημαντική απόφαση της πολιτείας του Νέου Μεξικού λίγες ημέρες αργότερα εκδόθηκε η δεύτερη, εξίσου καθοριστική ετυμηγορία στο Λος Άντζελες, αυτή τη φορά εναντίον τόσο της Meta όσο και της Google.
Έπειτα από εννέα ημέρες διαβουλεύσεων - κατά τις οποίες οι ένορκοι, αποτελούμενοι από επτά γυναίκες και πέντε άνδρες, δήλωσαν ότι δυσκολεύονταν να καταλήξουν σε κοινή απόφαση - η επιτροπή εξέδωσε στις 25 Μαρτίου την ετυμηγορία της, κρίνοντας ότι οι δύο εταιρείες ανέπτυξαν προϊόντα με εθιστικό χαρακτήρα, τα οποία συνέβαλαν στην εμφάνιση προβλημάτων ψυχικής υγείας σε μια νεαρή χρήστρια.
Οι δύο εταιρείες υποχρεώθηκαν να καταβάλουν συνολικά 3 εκατομμύρια δολάρια ως αποζημίωση, εκ των οποίων το 70% αντιστοιχεί στη Meta και το 30% στη Google, ενώ το σώμα των ενόρκων αναμένεται να συνεχίσει για σύντομο χρονικό διάστημα τις διαβουλεύσεις του, προκειμένου να εξετάσει το ενδεχόμενο επιβολής πρόσθετων αποζημιώσεων. Η κατανομή αυτή αντικατοπτρίζει τον μεγαλύτερο ρόλο του Instagram - που ανήκει στη Meta - σε σχέση με το YouTube της Google στην υπόθεση.
Αν και το ποσό είναι αμελητέο για τα οικονομικά μεγέθη των εταιρειών -δεδομένου ότι μόνο η Meta κατέγραψε έσοδα σχεδόν 60 δισεκατομμυρίων δολαρίων το τελευταίο τρίμηνο του 2025 - η σημασία της απόφασης είναι κυρίως νομική και συμβολική, καθώς αναμένεται να ενθαρρύνει ένα νέο κύμα αγωγών και ενδεχομένως να οδηγήσει σε αλλαγές στον σχεδιασμό των πλατφορμών.
Η υπόθεση της KGM
Η ενάγουσα, γνωστή με τα αρχικά KGM, είναι σήμερα 20 ετών και ονομάζεται Kaley, με την ταυτότητά της να προστατεύεται καθώς τα γεγονότα της υπόθεσης σημειώθηκαν όταν ήταν ανήλικη. Στην καταγγελία της ανέφερε ότι ανέπτυξε «επικίνδυνη εξάρτηση» από τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, η οποία συνδέθηκε με σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική της υγεία, όπως άγχος, κατάθλιψη, αυτοτραυματιστικές συμπεριφορές και διαταραγμένη εικόνα του σώματός της. Αρχικά είχε στραφεί και κατά άλλων εταιρειών, όπως η TikTok και η Snap, ωστόσο κατέληξε σε εξωδικαστικό συμβιβασμό μαζί τους πριν από τη δίκη.
Η υπόθεση θεωρείται πρωτοποριακή, καθώς αντιμετώπισε το Instagram και το YouTube όχι απλώς ως πλατφόρμες φιλοξενίας περιεχομένου, αλλά ως εν δυνάμει ελαττωματικά προϊόντα. Το κρίσιμο ερώτημα δεν ήταν αν τρίτοι χρήστες προκάλεσαν βλάβη, αλλά αν ο ίδιος ο σχεδιασμός των εφαρμογών είναι επικίνδυνος. Η δικαστής Carolyn Kuhl, επέτρεψε να εξεταστούν ως προβληματικά στοιχεία χαρακτηριστικά όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα, η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο και οι ειδοποιήσεις, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα νομική προσέγγιση.
Ποιος ευθύνεται για τη βλάβη;
Η νομική ομάδα της ενάγουσας υποστήριξε ότι οι εταιρείες γνώριζαν τον εθιστικό χαρακτήρα των προϊόντων τους και δεν προειδοποίησαν τους χρήστες, ενώ επέλεξαν συνειδητά να διατηρήσουν ένα μοντέλο που ενισχύει την υπερβολική χρήση.
Αντίθετα, η υπεράσπιση προσπάθησε να αναδείξει άλλους παράγοντες στη ζωή της KGM, όπως οικογενειακές δυσκολίες και προϋπάρχοντα ψυχολογικά ζητήματα. Κατά τη διάρκεια της δίκης κατέθεσαν και πρώην θεραπευτές της, με αντικρουόμενες απόψεις: ένας ανέφερε ότι τα social media σπάνια αναφέρονταν στις συνεδρίες, ενώ άλλος τα χαρακτήρισε «παράγοντα που συνέβαλε», αλλά όχι κύρια αιτία.
Η στάση των εταιρειών
Στην τελική αγόρευση, ο δικηγόρος της Meta, Paul Schmidt, υποστήριξε ότι δεν αποδείχθηκε ότι η απουσία του Instagram θα είχε αλλάξει ουσιαστικά τη ζωή της ενάγουσας, θέση την οποία όμως η επιτροπή ενόρκων δεν υιοθέτησε. Από την πλευρά της, η Google επικεντρώθηκε στο επιχείρημα ότι το YouTube λειτουργεί περισσότερο ως πλατφόρμα ψυχαγωγικής μετάδοσης παρά ως κοινωνικό δίκτυο.
Μετά την ανακοίνωση της ετυμηγορίας, η Meta δήλωσε ότι διαφωνεί με την απόφαση και προτίθεται να ασκήσει έφεση, επισημαίνοντας ότι η ψυχική υγεία των εφήβων αποτελεί ένα εξαιρετικά σύνθετο ζήτημα που δεν μπορεί να αποδοθεί σε μία μόνο εφαρμογή. Αντίστοιχα, η Google, μέσω του εκπροσώπου της José Castañeda, ανακοίνωσε ότι θα κινηθεί επίσης νομικά, υποστηρίζοντας ότι το YouTube παρερμηνεύεται ως κοινωνικό δίκτυο, ενώ στην πραγματικότητα αποτελεί πλατφόρμα streaming.
Η κατάθεση Ζούκερμπεργκ και τα όρια της ευθύνης των πλατφορμών
Η υπόθεση είχε ήδη προσελκύσει έντονο ενδιαφέρον από τον Φεβρουάριο, όταν ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ αναφέρθηκε στη μακροχρόνια πολιτική της Meta να μην επιτρέπει τη χρήση των πλατφορμών της από άτομα κάτω των 13 ετών. Όταν του παρουσιάστηκαν εσωτερικές έρευνες που έδειχναν ότι, παρά τους περιορισμούς, σημαντικός αριθμός ανηλίκων κάτω από αυτό το όριο ηλικίας εξακολουθεί να χρησιμοποιεί τις εφαρμογές, παραδέχθηκε ότι πρόκειται για ένα ζήτημα που η εταιρεία θα επιθυμούσε να αποτρέπεται πιο αποτελεσματικά.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, αποχωρεί από το δικαστήριο, εν μέσω των εντεινόμενων νομικών πιέσεων
Υποστήριξε ότι με την πάροδο του χρόνου έχουν γίνει βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι μηχανισμοί ελέγχου και προστασίας των ανηλίκων έχουν βελτιωθεί, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις στην πλήρη εφαρμογή τους.
Το ευρύτερο κύμα αγωγών
Οι υποθέσεις αυτές δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά, αλλά μέρος ενός ευρύτερου κύματος δικαστικών διεκδικήσεων κατά εταιρειών τεχνολογίας. Χιλιάδες αγωγές εκκρεμούν ήδη, ενώ νέες δίκες προγραμματίζονται, μεταξύ των οποίων και υπόθεση ανηλίκου στο Λος Άντζελες, ο οποίος ισχυρίζεται ότι ο εθισμός στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οδήγησε σε σοβαρές ψυχικές διαταραχές.
Η εξέλιξη αυτή συνιστά μια σαφή καμπή, καθώς για χρόνια εταιρείες όπως η Meta και η Google είχαν καταφέρει σε μεγάλο βαθμό να αποφύγουν σοβαρές νομικές ευθύνες, επικαλούμενες την ομοσπονδιακή προστασία που τις απαλλάσσει από την ευθύνη για το περιεχόμενο που δημοσιεύουν οι χρήστες τους. Πλέον, όμως, το ενδιαφέρον της Δικαιοσύνης μετατοπίζεται από το περιεχόμενο στον ίδιο τον σχεδιασμό και τη λειτουργία των πλατφορμών.
Παράλληλα, μια μεγάλη πολυπεριφερειακή δίκη στο Όουκλαντ αναμένεται να εξετάσει ακόμη και το ενδεχόμενο τα κοινωνικά δίκτυα να συνιστούν «δημόσια όχληση», λόγω της επίδρασής τους στους μαθητές και της ανεπαρκούς εποπτείας.
Ένα νέο νομικό τοπίο
Πολλοί αναλυτές συγκρίνουν τις εξελίξεις αυτές με τις αγωγές κατά των καπνοβιομηχανιών τη δεκαετία του 1990. Ο δικηγόρος Mark Lanier παρομοίασε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με προϊόντα που λειτουργούν ύπουλα, συγκρίνοντάς τα με τα τσιγάρα ή ακόμη και με μικρές ποσότητες ουσιών που επηρεάζουν καθοριστικά το πώς εθίζεται κανείς. Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι η σύγκριση δεν είναι απόλυτα ακριβής, καθώς τα κοινωνικά δίκτυα δεν αποτελούν βιολογική ουσία, αλλά ένα σύνθετο ψηφιακό περιβάλλον με πολυπαραγοντική επίδραση στη συμπεριφορά και την ψυχική υγεία των χρηστών.
Οι δύο νέες νομικές αποφάσεις διαμορφώνουν ήδη ένα νέο πλαίσιο για τη λειτουργία των πλατφορμών, όπως η Meta και η Google. Δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως ουδέτεροι χώροι φιλοξενίας περιεχομένου, αλλά ως προϊόντα των οποίων ο σχεδιασμός μπορεί να έχει άμεσες και μετρήσιμες επιπτώσεις στους χρήστες.
Όπως τόνισε ο Matthew Bergman, η ετυμηγορία αυτή «θεμελιώνει ένα πλαίσιο» για την αξιολόγηση παρόμοιων υποθέσεων στο μέλλον και καταδεικνύει ότι τα δικαστήρια είναι πλέον διατεθειμένα να αποδώσουν ευθύνη όταν προκύπτει μία βλάβη που έχει προβλεφθεί.
Το αν οι εξελίξεις αυτές θα οδηγήσουν σε ουσιαστικές αλλαγές στον σχεδιασμό των πλατφορμών ή σε αυστηρότερη ρύθμιση παραμένει ανοιχτό. Ωστόσο, είναι σαφές ότι τα κοινωνικά μέσα έχουν φτάσει σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι και αυτή τη φορά, η πορεία τους δεν θα καθοριστεί μόνο από την τεχνολογία και τη δύναμη των εταιρειών, αλλά και από τη Δικαιοσύνη.
Διαβάστε επίσης
