Θέουτα και Μελίγια: Δύο ισπανικές πόλεις στη Βόρεια Αφρική

Snapshot

• Η Θέουτα και η Μελίγια είναι ισπανικές πόλεις στη Βόρεια Αφρική, οι οποίες παραμένουν υπό ισπανική κυριαρχία παρά τις μαροκινές διεκδικήσεις.
• Η ισπανική κυριαρχία στις δύο πόλεις και σε άλλα νησιωτικά συμπλέγματα θεσμοθετήθηκε μετά από ιστορικές κατακτήσεις και τον Ισπανομαροκινό Πόλεμο του 1859-1860.
• Το Μαρόκο δεν αναγνωρίζει την ισπανική κυριαρχία στις περιοχές αυτές και τις θεωρεί κατεχόμενες, προκαλώντας εντάσεις όπως η πρόσφατη «εισβολή» στη Θέουτα.
• Η Θέουτα και η Μελίγια έχουν ειδικό καθεστώς αυτόνομων πόλεων στην Ισπανία από το 1995 και φιλοξενούν πολυπολιτισμικούς πληθυσμούς με αρμονική συνύπαρξη Χριστιανών και Μουσουλμάνων.
• Η στρατιωτική παρουσία της Ισπανίας στις πόλεις λειτουργεί αποτρεπτικά, ενώ η ΕΕ καλείται να αποφασίσει για την αντίδρασή της απέναντι στις εξελίξεις στην περιοχή.

Snapshot powered by AI

Η «εισβολή», όπως χαρακτηρίστηκε από πολλούς, περίπου 60.000 Μαροκινών στη Θέουτα, έναν από τους δύο ισπανικούς θύλακες, σε ηπειρωτικό έδαφος, της Βόρειας Αφρικής, ο άλλος είναι η Μελίγια, έφερε στο προσκήνιο τα ονόματα των δύο πόλεων, ιδιαίτερα αυτό της Θέουτα και έκανε πολλούς να μάθουν ότι υπάρχουν ευρωπαϊκά εδάφη στη Βόρεια Αφρική.

Και δεν είναι μόνο οι δύο ηπειρωτικές πόλεις της Αφρικής που ανήκουν στην Ισπανία, αλλά και νησιωτικά συμπλέγματα - νησιά, που βρίσκονται πιο κοντά στην Αφρική, παρά στην Ευρώπη.

Πώς όμως δύο πόλεις, με 85.000 κατοίκους η καθεμία παρέμειναν υπό ισπανική κυριαρχία; Ποια είναι η στάση του Μαρόκου; Αποδέχεται την ισπανική κυριαρχία ή την αμφισβητεί;

Το αποικιοκρατικό παρελθόν της Ισπανίας

Μετά την ανακάλυψη της Αμερικής από τον Χριστόφορο Κολόμβο και τη Συνθήκη της Τορδεσίγιας (1494), μεταξύ Ισπανίας και Πορτογαλίας ρυθμίστηκε το ζήτημα της ελεύθερης διείσδυσης και εγκατάστασης των Ισπανών στην Κεντρική και Νότια Αμερική (με εξαίρεση τη Βραζιλία που παραχωρήθηκε στην Πορτογαλία). Από τις αρχές του 16ου αιώνα οι Ισπανοί εξερεύνησαν και κατέκτησαν σχεδόν ολόκληρο τον Νέο Κόσμο, ως τη Φλόριντα.

Δεν αρκέστηκαν όμως εκεί. Το 1571 κατέλαβαν ολόκληρο το νησιωτικό συγκρότημα των Φιλιππίνων στην Ασία. Οι κτήσεις αυτές αποτελούσαν διοικητική προέκταση της μητροπολιτικής Ισπανίας. Η συμπεριφορά όμως της Ισπανίας απέναντι στους ιθαγενείς της Αμερικής και η σχεδόν αποκλειστική εκμετάλλευση από την ίδια του χρυσού και των άλλων πολύτιμων μεταλλευμάτων, αλλά και των φυτειών ζαχαροκάλαμου, καφέ κ.ά. προκάλεσε τον αφανισμό μεγάλου μέρους των αυτοχθόνων (κυρίως λόγω της βαρβαρότητας των Ισπανών) και τη συσσώρευση τεράστιου πλούτου στην Ισπανία, αλλά και ευρωπαϊκές πόλεις όπως η Αμβέρσα και το Άμστερνταμ.

Το πρόβλημα της έλλειψης εργατικών χεριών λύθηκε με το δουλεμπόριο «μαύρων» σκλάβων από την Αφρική. Όμως, από το 1721 ξεκίνησαν (Παραγουάη), οι επαναστάσεις των κρεολών εναντίον των Ισπανών, οι οποίες συνεχίστηκαν τα επόμενα χρόνια (Περού 1740, Μεξικό 1742 και Βενεζουέλα, 1749). Ήταν τα πρώτα, αποτυχημένα έστω, αλλά ηχηρά μηνύματα προς τους Ισπανούς.

Η Γαλλική Επανάσταση (1789) προκάλεσε έναν γενικότερο επαναστατικό αναβρασμό, όχι μόνο στην Ευρώπη, όπως νομίζουν πολλοί, αλλά και στην Αμερική. Η Ισπανία είχε περίπου 10 εκατομμύρια κατοίκους το 1790 και οι αποικίες της 16-18 εκατομμύρια! Από το 1817 (Χιλή), ως το 1824 (Γουατεμάλα), ισπανικές αποικίες στην Αμερική αποκτούσαν, η μία μετά την άλλη την ανεξαρτησία τους.

Τα τελευταία εδάφη της Ισπανίας στην Αμερική (Κούβα και Πουέρτο Ρίκο), χάθηκαν για τη χώρα της Ιβηρικής με τον Ισπανοαμερικανό Πόλεμο (1898). Αλλά τον ίδιο χρόνο, με τη Συνθήκη των Παρισίων (10 Δεκεμβρίου 1898) κατέρρευσε και η ισπανική κυριαρχία στον Ειρηνικό. Η Ισπανία εκχώρησε τις Φιλιππίνες και το Γκουάμ στις Η.Π.Α. για 20 εκατομμύρια δολάρια (!), ενώ τα Αρχιπελάγη Μαριάνες (γνωστές από την τάφρο τους, όπου βρίσκεται το βαθύτερο σημείο των ωκεανών, περίπου στα 11.000 μέτρα), Παλάος και Καρολίνες πουλήθηκαν στη Γερμανία για 25 εκατομμύρια πεσέτες... Έτσι, τα μοναδικά απομεινάρια της άλλοτε πανίσχυρης αποικιακής αυτοκρατορίας ήταν εδάφη στην Αφρική, ιδιαίτερα στο Μαρόκο που βρίσκεται απέναντι από την Ισπανία.

Ο Ισπανομαροκινός πόλεμος και οι περιοχές που παραχωρήθηκαν στην Ισπανία μετά από αυτόν

Η Θέουτα βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το Γιβραλτάρ. Είναι χτισμένη σ' ένα ακρωτήριο, στο έσχατο σημείο της Πούντα Αλμίνα και δεσπόζει στο Στενό, τις μυθικές Ηράκλειες Στήλες. Πρώτοι κάτοικοί της θεωρούνται οι Φοίνικες. Ακολούθησαν Έλληνες, Ρωμαίοι, Βάνδαλοι και Άραβες. Μια αιφνιδιαστική πορτογαλική επίθεση, το 1415 είχε σαν αποτέλεσμα την κατάκτηση της Θέουτα, που λεγόταν Σέμπτα από τους Άραβες που την κατείχαν τότε. Οι Πορτογάλοι είχαν μόνο 8 νεκρούς κατά την επιχείρηση αυτή. Οι Άραβες έκαναν κατά καιρούς προσπάθειες να την ανακτήσουν, χωρίς αποτέλεσμα.

Όταν η Πορτογαλία και η Ισπανία ενώθηκαν σε ένα κράτος (1581-1640), πολλοί Ισπανοί εγκαταστάθηκαν στη Θέουτα. Την 1η Ιανουαρίου 1668, ο Αλφόνσος Στ' της Πορτογαλίας αναγνώρισε την ισπανική κυριαρχία στην πόλη παραχωρώντας την στον Κάρολο Β' της Ισπανίας, με τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Σταδιακά, η πόλη έχασε τα περισσότερα πορτογαλικά της στοιχεία. Από το 1694 ως το 1720 μαροκινές δυνάμεις επιχείρησαν, υπό την ηγεσία του Μουλά Ισμαήλ να καταλάβουν τη Θέουτα, χωρίς επιτυχία. Από το 1810 ως το 1815, στο πλαίσιο των Ναπολεόντειων Πολέμων (1803-1815), η Ισπανία επέτρεψε στη Μ. Βρετανία να καταλάβει τη Θέουτα.

Οι διαφωνίες για τα σύνορα της πόλης και η επιμονή των Μαροκινών να καταλάβουν τη Θέουτα, οδήγησαν στον Ισπανομαροκινό Πόλεμο (1859-1860). Οι Ισπανοί, υπό την ηγεσία του Στρατηγού Ο' Ντόνελ θριάμβευσαν επί των Μαροκινών και κατέλαβαν το Τετουάν (6 Φεβρουαρίου 1860). Ο πόλεμος έληξε με οδυνηρή ήττα για τους Μαροκινούς, που επισφραγίστηκε με τη Συνθήκη του Wad Ras (Ειρήνη του Τετουάν) στις 26 Απριλίου 1860. Οι σκληροί όροι της Συνθήκης επιβλήθηκαν από τη βασίλισσα της Ισπανίας Ισαβέλλα, οι Μαροκινοί όμως, μην έχοντας άλλες επιλογές αναγκάστηκαν να τους αποδεχτούν.

Κυριότεροι όροι της ήταν: η επ' αόριστον επέκταση της ισπανικής κυριαρχίας στη Θέουτα και τη Μελίγια, τερματισμό κάθε είδους επιδρομών, από Μαροκινούς και άλλους εναντίον των δύο πόλεων, αναγνώριση από το Μαρόκο της ισπανικής κυριαρχίας στα νησιά Τσαφαρίνας, ανοιχτά των ακτών της Αφρικής, την εκχώρηση της περιοχής που είναι γνωστή σήμερα ως Ίφνι στην Ισπανία, αλλά και βαρύτατη οικονομική αποζημίωση για το Μαρόκο προς την Ισπανία: 20.000.000 πεσέτες. Καθώς οι Μαροκινοί αδυνατούσαν να καταβάλουν το ποσό, μέρος του χορηγήθηκε σ' αυτούς από τη Μ. Βρετανία, με τη μορφή δανείου.

Η ισπανική διείσδυση στο Μαρόκο συνεχίστηκε. Το 1884-1886 καταλήφθηκε το Ρίο ντ' Όρο (Ισπανική Σαχάρα). Με τη Συνθήκη του Οκτωβρίου 1904 που ανανεώθηκε τον Οκτώβριο του 1912 αναγνωρίστηκαν στην Ισπανία δύο ζώνες διείσδυσης: στον βορρά το Ριφ (περιοχή που ορίζεται από τη Μεσόγειο βόρεια, τον Ατλαντικό δυτικά, τον ποταμό Χουέργκα νότια και τον ποταμό Μουλούγια ανατολικά) και στα ΝΔ το Ρίο ντ΄ Όρο.

Το 1912 ιδρύθηκε το προτεκτοράτο του Ριφ , αλλά Βέρβεροι επαναστάτες ως το 1923 απελευθέρωσαν ολόκληρο το Ισπανικό Μαρόκο. Η επανάστασή τους συντρίφτηκε από τον Στρατηγό Μιγκέλ Πρίμο ντε Ριβέρα (πατέρα του ιδρυτή της φασιστικής Φάλαγγας) με γαλλική υποστήριξη. Από το Ισπανικό Μαρόκο, στο οποίο υποσχέθηκε αυτονομία ξεκίνησε τη δράση του ο Φράνκο.

Μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρχε έντονη τάση για απόδοση ανεξαρτησίας στα αφρικανικά κράτη. Το 1956, η Γαλλία αναγνώρισε την ανεξαρτησία του Μαρόκου. Έτσι, η Ισπανία αναγνώρισε την ανεξαρτησία του Ριφ. Το 1968 ανεξαρτητοποιήθηκαν από την Ισπανία τα εδάφη που αποτελούν την τωρινή Ισημερινή Γουϊνέα. Το 1969, η Ισπανία παραχώρησε στο Μαρόκο τη Σαγία ελ Άμρα και το 1976 και την υπόλοιπη Δυτική Σαχάρα, το καθεστώς της οποίας όμως, 50 χρόνια αργότερα παραμένει ομιχλώδες: το Μαρόκο έχει προσαρτήσει αυθαίρετα όλη την περιοχή, ενώ τη διεκδικεί και το Μέτωπο Πολισάριο, το οποίο εδρεύει στην Αλγερία.

Αναγνωρίζει το Μαρόκο την ισπανική κυριαρχία σε Θέουτα και Μελίγια;

Όταν το 1956 η Ισπανία αναγνώρισε το Μαρόκο, η Θέουτα, η Μελίγια και άλλες περιοχές (plazas de soberania) παρέμεναν υπό ισπανική κυριαρχία. Το Μαρόκο δεν αναγνωρίζει το καθεστώς και θεωρεί τις περιοχές αυτές ως «κατεχόμενες εκτάσεις». Η επίσκεψη του Χουάν Κάρλος και της βασίλισσας Σοφίας το 2007 στη Θέουτα, η πρώτη Ισπανού μονάρχη στην πόλη από το 1927 προκάλεσε τις έντονες αντιδράσεις των Μαροκινών. Ως το 1995 η Θέουτα ανήκε στην επαρχία του Κάντιθ, οπότε εντάχθηκε στην Ανδαλουσία. Από το 1995, Θέουτα και Μελίγια είναι αυτόνομες πόλεις της Ισπανίας και έχουν χαμηλή φορολογία, στο πλαίσιο της ΟΝΕ.

Το 2021 η Θέουτα είχε περίπου 83.500 κατοίκους. Το 60% από αυτούς είναι Ρωμαιοκαθολικοί, ενώ λίγο περισσότεροι από 30% είναι Μουσουλμάνοι. Στην πόλη υπάρχει κι ένας πληθυσμός Ινδουιστών Σίντι που εγκαταστάθηκαν εκεί το 1947, καθώς δεν μπορούσαν να συνυπάρξουν με τους Μουσουλμάνους στο Πακιστάν, που μόλις είχε ιδρυθεί. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία, οι κάτοικοι της Θέουτα επιθυμούν να παραμείνουν στην Ισπανία. Κάτι ανάλογο με τους κατοίκους των Φόκλαντ, που δεν θέλουν να ενταχθούν στην Αργεντινή. Και φυσικά, οι Ισπανοί δεν είναι διατεθειμένοι να παραχωρήσουν τα μεγάλης στρατηγικής και οικονομικής σημασίας εδάφη τους στην Αφρική.

Να γράψουμε λίγα λόγια και για την άλλη ισπανική πόλη της Β. Αφρικής, τη Μελίγια. Είναι χτισμένη στο ανατολικό άκρο της ομώνυμης χερσονήσου. Ίσως πρόκειται για το αρχαίο Ρυσσάδειρον, των Ρωμαίων και την Καρχηδονίων. Φοινικική πόλη αρχικά υποτάχθηκε στους Ρωμαίους, τους Βανδάλους, τους Βυζαντινούς και τους Άραβες.

Από το 1497 την κατέχουν οι Ισπανοί. Τον Ιούλιο του 1936 ήταν η πρώτη πόλη που εξεγέρθηκε εναντίον του Λαϊκού Μετώπου σηματοδοτώντας την έναρξη του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου. Επανειλημμένα έχει γίνει στόχος επίθεσης των Μαροκινών, που δεν κατάφεραν να την κατακτήσουν. Ο πληθυσμός της σήμερα ξεπερνά τις 85.000, ενώ το διοικητικό καθεστώς της είναι το ίδιο με αυτό της Θέουτα. Στις δύο πόλεις συμβιώνουν αρμονικά Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι, ενώ πολλοί Μαροκινοί εργάζονται σε αυτές. Φυσικά και στις δύο υπάρχουν ισχυρές δυνάμεις του Ισπανικού Στρατού, της Πολιτοφυλακής κ.ά. που λειτουργούν αποτρεπτικά για κάθε πιθανή μαροκινή επίθεση, όσο κι αν η πρόσφατη εισβολή στη Θέουτα αποτελεί ξεκάθαρα μια μορφή υβριδικού πολέμου και δημιούργησε ερωτηματικά για τις αποτρεπτικές ικανότητες των Ισπανών.

Το Μαρόκο θεωρεί ότι οι δύο πόλεις, όσο και τα νησιά της plaza de soberania, όπως το Περεχίλ, που βρίσκεται κοντά στη Θέουτα και για το οποίο υπήρξε μια μίνι ένταση (υποτυπώδης σύγκρουση), το 2002 με την Ισπανία, του ανήκουν.

Μένει να δούμε αν τα πρόσφατα γεγονότα της Θέουτα ήταν μεμονωμένα ή έχουμε να κάνουμε πλέον με εισβολή τρίτης χώρας σε ευρωπαϊκό έδαφος. Πέρα απ' όλα τ' άλλα πρέπει να σκεφτούμε ότι Ελλάδα και Κύπρος αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα επιθετικότητας, από την Τουρκία, με πιο πρόσφατο παράδειγμα τα γεγονότα του 2020 στον Έβρο.

Θα μείνει αδιάφορη η ΕΕ στην περίπτωση της Ισπανίας; Θα αντιδράσει; Κι αν ναι πότε και πώς; Φαίνεται επίσης, ότι οι «εισβολείς» στη Θέουτα προέρχονται από διάφορες αφρικανικές, υποσαχάριες κυρίως, χώρες. Υπάρχει άραγε οργανωμένο σχέδιο κατάληψης των ισπανικών θυλάκων στη Β. Αφρική ή είχαμε απλά ένα εκτεταμένο «επεισόδιο», με άγνωστη συνέχεια;

Διαβάστε επίσης