Κι όμως δεν είναι το αίμα: Τι είναι αυτό που πραγματικά προσελκύει τα κουνούπια

Το καλοκαίρι φέρνει μαζί του όχι μόνο ζέστη και διακοπές, αλλά και αισθητή αύξηση στα τσιμπήματα εντόμων. Πέρα από την ενόχληση που προκαλούν, ορισμένα από αυτά τα έντομα μπορούν να μεταδώσουν ασθένειες, ενώ η εμφάνιση ειδών όπως το κουνούπι τίγρης έχει αλλάξει τα δεδομένα στην Ισπανία και την Ευρώπη.

Αυτό εξηγεί στη «La Vanguardia» ο βιολόγος και εντομολόγος Ρουμπέν Μπουένο, ο οποίος αναλύει πώς μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος από τα τσιμπήματα, πώς ξεχωρίζουν από εκείνα άλλων εντόμων και γιατί ορισμένοι άνθρωποι φαίνεται να προσελκύουν περισσότερο τα κουνούπια.

Ο ειδικός είναι διδάκτωρ Εντομολογίας του Πανεπιστημίου της Βαλένθια, όπου εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή με αντικείμενο τις επιπτώσεις των κουνουπιών στη δημόσια υγεία στην περιοχή της ανατολικής Ισπανίας.

«Πρόκειται για μια περιοχή που στο παρελθόν είχε πληγεί σημαντικά από ασθένειες που συνδέονται με αυτά τα έντομα. Η ελονοσία εξαλείφθηκε, όμως με την κλιματική αλλαγή και την παγκοσμιοποίηση έχουν εμφανιστεί νέες προκλήσεις, όπως ο δάγκειος πυρετός και ο πυρετός του Δυτικού Νείλου, που σχετίζονται με την εξάπλωση νέων διαβιβαστών», εξηγεί.

Σήμερα, εκτός από τη συνεργασία του με πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, εργάζεται ως τεχνικός διευθυντής στη Rentokil, όπου σχεδιάζει και υλοποιεί προγράμματα επιτήρησης και ελέγχου παρασίτων για δήμους και περιφερειακές κυβερνήσεις. Είναι επίσης μέλος της Ισπανικής Ένωσης Εντομολογίας και συμμετέχει στο διοικητικό της όργανο για θέματα υγειονομικής εντομολογίας.

Πώς μπορούμε να μειώσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο τον κίνδυνο από τα τσιμπήματα κουνουπιών

Το πρώτο βήμα είναι να δυσκολέψουμε τα κουνούπια να αναπαραχθούν κοντά μας. Τα κουνούπια γεννούν σε μικρές ποσότητες στάσιμου νερού, επομένως στους δημόσιους χώρους οι δήμοι πρέπει να ελέγχουν αυτές τις εστίες, ώστε να περιορίζεται ο αριθμός των ενήλικων κουνουπιών που εμφανίζονται και τσιμπούν, αναφέρει ο εντομολόγος Ρομπέν Μπουένο.

«Στους ιδιωτικούς χώρους μπορούν να συμβάλουν και οι πολίτες, απομακρύνοντας κάθε μικρή συγκέντρωση νερού από αυλές, κήπους ή βεράντες: από το πιατάκι μιας γλάστρας και ένα μπολ νερού για κατοικίδια μέχρι ακόμη και ένα αναποδογυρισμένο καπάκι μπουκαλιού, όπου μπορούν να αναπτυχθούν δεκάδες προνύμφες. Πέρα από αυτά, σε επίπεδο ατομικής προστασίας, καθοριστικής σημασίας είναι η χρήση εγκεκριμένων και ελεγμένων εντομοαπωθητικών, τα οποία πρέπει να εφαρμόζονται σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας και με τη σωστή συχνότητα επανάληψης της εφαρμογής», προσθέτει.

Ποια μέτρα πρέπει να λαμβάνει κάποιος που ταξιδεύει σε τροπικές χώρες

Στην περίπτωση των διεθνών ταξιδιωτών υπάρχει μία επιπλέον ανησυχία. Αν κάποιος μολυνθεί σε μια ενδημική περιοχή και επιστρέψει στην Ισπανία φέροντας τον ιό, στη χώρα υπάρχουν ήδη ικανοί διαβιβαστές, όπως το κουνούπι τίγρης, που μπορούν να τον μεταδώσουν τοπικά, αναφέρει ο βιολόγος Ρομπέν Μπουένο.

«Γι’ αυτό είναι σημαντικό όχι μόνο να αποφεύγονται τα τσιμπήματα κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, αλλά και να απευθύνεται κάποιος στις υγειονομικές υπηρεσίες εάν μετά την επιστροφή του εμφανίσει συμπτώματα όπως πυρετό, πονοκέφαλο ή πόνο στις αρθρώσεις.

Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να ενεργοποιηθούν όσο το δυνατόν γρηγορότερα τα πρωτόκολλα εντομολογικού ελέγχου, ώστε να αποτραπούν πιθανές τοπικές εξάρσεις. Όσο πιο άμεση και αποφασιστική είναι η παρέμβαση στην περιοχή όπου βρίσκεται το άτομο που έχει μολυνθεί, τόσο μικρότερος είναι ο κίνδυνος εγχώριας μετάδοσης», προσθέτει.

Πώς μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα τσιμπήματα των κουνουπιών από εκείνα των κοριών ή άλλων εντόμων

«Υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά μοτίβα που μπορούν να λειτουργήσουν ως ενδείξεις, αν και πρέπει πάντα να λαμβάνεται υπόψη ότι η αντίδραση διαφέρει ανάλογα με το έντομο και την ανοσολογική απόκριση κάθε ανθρώπου. Στην περίπτωση των κοριών του κρεβατιού, είναι χαρακτηριστικό να εμφανίζονται πολλά τσιμπήματα πολύ κοντά μεταξύ τους, συχνά σχηματίζοντας μια μικρή σειρά ή γραμμή. Αυτό συμβαίνει επειδή πρόκειται για έρπον έντομο που τσιμπά καθώς κινείται πάνω στο δέρμα. Στα κουνούπια, αντίθετα, το τσίμπημα είναι συνήθως πιο μεμονωμένο, προκαλεί πρήξιμο και έντονο κνησμό», αναφέρει ο Ρομπέν Μπουένο.

«Ένα ακόμη στοιχείο που βοηθά στη διάκριση είναι η ώρα που συμβαίνει το τσίμπημα. Οι κοριοί τσιμπούν σχεδόν αποκλειστικά τη νύχτα, όταν κοιμόμαστε. Το τσίμπημά τους συνήθως δεν γίνεται αντιληπτό τη στιγμή που συμβαίνει, όμως στη συνέχεια προκαλεί έντονη αλλεργική αντίδραση, την οποία παρατηρούμε το πρωί», προσθέτει ο βιολόγος.

«Αντίθετα, ορισμένα είδη κουνουπιών, όπως το κουνούπι τίγρης, τσιμπούν κυρίως κατά τη διάρκεια της ημέρας και σε εξωτερικούς χώρους, ενώ το κοινό κουνούπι δρα περισσότερο τη νύχτα και μπορεί να εισέρχεται στα σπίτια», σημειώνει.

Πότε ένα τσίμπημα θεωρείται φυσιολογικό και πότε πρέπει να απευθυνθούμε σε γιατρό

Εφόσον δεν υπάρχει μετάδοση κάποιας ασθένειας, τα περισσότερα τσιμπήματα υποχωρούν μέσα σε λίγες ώρες με απλά μέτρα: πλύσιμο της περιοχής με νερό και σαπούνι, εφαρμογή κάποιας αλοιφής που έχει συστήσει ο φαρμακοποιός για τον περιορισμό της φλεγμονής και, κυρίως, αποφυγή του ξυσίματος.

Το ξύσιμο μπορεί να επιδεινώσει τη βλάβη στο δέρμα και να αυξήσει τον κίνδυνο δευτερογενούς λοίμωξης, σημειώνει χαρακτηριστικά ο βιολόγος Ρομπέν Μπουένο.

«Αν, ωστόσο, η αλλεργική αντίδραση είναι πολύ έντονη, η δερματική βλάβη επιδεινώνεται ή επεκτείνεται, υπάρχουν ενδείξεις λοίμωξης ή εμφανιστούν γενικευμένα συμπτώματα, όπως πυρετός, έντονος πονοκέφαλος, πόνος στις αρθρώσεις ή γενική κακουχία, είναι σκόπιμο να ζητηθεί ιατρική συμβουλή. Ο γιατρός θα πρέπει να αξιολογήσει εάν πρόκειται για κάποια λοίμωξη ή για νόσημα που έχει μεταδοθεί μέσω του εντόμου», προσθέτει.

Γιατί τα κουνούπια τσιμπούν κάποιους ανθρώπους περισσότερο από άλλους

Στην αιώνια απορία γιατί τα κουνούπια τσιμπούν περισσότερο κάποιους ανθρώπους, ο βιολόγος Ρομπέν Μπουένο απαντά: «Αρχικά, πρέπει να γίνει μια διάκριση ανάμεσα στο αν κάποιος έχει δεχθεί τσίμπημα και στο αν το έχει αντιληφθεί. Ορισμένοι άνθρωποι δεν παρουσιάζουν εμφανή αλλεργική αντίδραση και πιστεύουν ότι δεν τους έχουν τσιμπήσει, ενώ στην πραγματικότητα αυτό έχει συμβεί.

Πέρα από αυτό, είναι πράγματι αλήθεια ότι ορισμένοι άνθρωποι προσελκύουν περισσότερο τα κουνούπια. Ο λόγος είναι ότι κάθε οργανισμός εκπέμπει έναν διαφορετικό συνδυασμό φυσικών και χημικών ερεθισμάτων, τα οποία τα έντομα μπορούν να ανιχνεύσουν. Τα κουνούπια καθοδηγούνται από χημικές ουσίες που εκκρίνονται μέσω του ιδρώτα και του δέρματος, όπως το γαλακτικό οξύ ή η οκτενόλη, αλλά και από το διοξείδιο του άνθρακα που εκπνέουμε κατά την αναπνοή.

Ανάλογα με το είδος και την ποσότητα αυτών των ουσιών, ορισμένοι άνθρωποι δημιουργούν μια πιο έντονη και ελκυστική για τα κουνούπια «οσμηρή αύρα». Η αντίληψη ότι τα κουνούπια προτιμούν συγκεκριμένες ομάδες αίματος ή ανθρώπους με πιο «γλυκό αίμα» αποτελεί σε μεγάλο βαθμό μύθο. Αυτό που αντιλαμβάνονται στην πραγματικότητα είναι οι χημικές ενώσεις που υπάρχουν στην επιφάνεια του σώματος και όχι το ίδιο το αίμα, αν και ορισμένες ομάδες αίματος ενδέχεται να συνδέονται με διαφορετικά πρότυπα έκκρισης αυτών των ουσιών».

Διαβάστε επίσης