Άγκυρα και Τελ Αβίβ σε τροχιά σύγκρουσης - Σε τι συμφωνούν ισραηλινοί και τούρκοι αναλυτές

Ο καπνός που υψώθηκε πάνω από τη βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ στην επαρχία Ιντλίμπ της βορειοδυτικής Συρίας στις 18 Αυγούστου 2026 δεν σήμανε ένα ακόμη ρουτινιέρικο πλήγμα της ισραηλινής αεροπορίας. Σηματοδότησε την κατάρρευση μιας ολόκληρης γεωπολιτικής ισορροπίας. Για πρώτη φορά στην ιστορία των δύο χωρών, το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού χαρακτήρισε επίσημα την τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία ως απειλή για την εθνική ασφάλεια.

Το χτύπημα υπήρξε χειρουργικό, εκτελέστηκε δίχως θύματα και ολοκληρώθηκε προτού οι τουρκικές δυνάμεις προλάβουν να εγκατασταθούν στις εγκαταστάσεις. Είχε προηγηθεί ισραηλινή προειδοποίηση προς τη Δαμασκό να μπλοκάρει την τουρκική ανάπτυξη, η οποία έμεινε δίχως απάντηση. Πίσω από τα συντρίμμια, το Ισραήλ και η Τουρκία έπαψαν οριστικά να λογίζουν η μία την άλλη ως δύσκολο συνομιλητή. Αντικρίζουν πλέον έναν αντίπαλο σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης.

Δύο αναλυτές, δύο αντίθετες όχθες

Την ίδια ακριβώς πραγματικότητα καταγράφουν δύο κείμενα που είδαν το φως της δημοσιότητας σχεδόν ταυτόχρονα σε αμερικανικές πλατφόρμες ανάλυσης.

Το πρώτο φέρει την υπογραφή του Δρ Χάι Εϊτάν Κοέν Γιαναρότζακ στο περιοδικό Mosaic, υπό τον τίτλο «Πώς η Τουρκία σφυρηλατεί έναν νέο δακτύλιο φωτιάς γύρω από το Ισραήλ». Ο Γιαναρότζακ, ειδικός σε τουρκικά ζητήματα στο Κέντρο Μοσέ Νταγιάν του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ και στο Ινστιτούτο της Ιερουσαλήμ για τη Στρατηγική και την Ασφάλεια (JISS), διδάσκει στο Ακαδημαϊκό Κολέγιο Σάλεμ και εκδίδει το «Turkeyscope».

Στην αντίπερα όχθη, ο Δρ Αλί Μουράτ Κουρσούν δημοσίευσε στις 7 Σεπτεμβρίου 2026 στο War on the Rocks την ανάλυση «Συρρικνούμενα αναχώματα: γιατί η Τουρκία και το Ισραήλ βρίσκονται σε τροχιά σύγκρουσης». Ο Κουρσούν, επίκουρος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μαρμαρά της Κωνσταντινούπολης με διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο του Άμπεριστγουιθ, εστιάζει στην αρχιτεκτονική της Μέσης Ανατολής μέσα από μελέτες σε διεθνείς επιθεωρήσεις.

Οι δύο ερευνητές συγκρούονται σε κάθε επιμέρους ανάγνωση. Συμπίπτουν όμως σε ένα κοινό συμπέρασμα: η αναμέτρηση Τουρκίας και Ισραήλ δεν αποτελεί πια σενάριο εργασίας σε επιτελικά γραφεία, αλλά υπαρκτή προοπτική.

Η προφητεία του 2012 και το «νέο Ιράν»

Η διατύπωση του πρώην πρωθυπουργού του Ισραήλ Ναφτάλι Μπένετ ότι η Τουρκία συνιστά «το νέο Ιράν» αντανακλά τη διάχυτη πεποίθηση στο Τελ Αβίβ. Ο Γιαναρότζακ ανατρέχει σε μια συνομιλία δεκατεσσάρων ετών πίσω. Στις 3 Ιανουαρίου 2012, σε ένα γεύμα προς τιμήν του Μπέρναρντ Λιούις στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, ο κορυφαίος ιστορικός τού περιέγραψε μια ενδεχόμενη αντιστροφή ρόλων ανάμεσα σε Τεχεράνη και Άγκυρα. Ένα μελλοντικό εκκοσμικευμένο Ιράν θα μπορούσε να απαλλαγεί από το καθεστώς των αγιατολάχ και να προσεγγίσει το Ισραήλ, ενώ μια Τουρκία παραδομένη στον ισλαμικό συντηρητισμό θα μετατρεπόταν σταδιακά σε υπαρξιακό αντίπαλο του εβραϊκού κράτους. Εκείνη η εκτίμηση, που τότε φάνταζε μακρινή, παίρνει πλέον, σύμφωνα με τον ίδιο, θεσμική υπόσταση.

Τον Οκτώβριο του 2024, μετά από απόρρητη συνεδρίαση στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, έγινε γνωστό ότι η Άγκυρα κατέγραψε επίσημα το Ισραήλ ως εθνική απειλή. Λίγους μήνες μετά, τον Ιανουάριο του 2025, η ειδική επιτροπή υπό τον Τζέικομπ Νάγκελ στο Ισραήλ συμπεριέλαβε την Τουρκία στην κατηγορία του «αντίπαλου κράτους με δυναμική μετεξέλιξης σε εχθρικό».

Από τα συντρίμμια των σεισμών στο ρήγμα της Χαμάς

Η κατάσταση διέφερε ριζικά πριν από τέσσερα χρόνια. Τον Μάρτιο του 2022 ο Ισραηλινός πρόεδρος Ισαάκ Χέρτζογκ επισκεπτόταν την Άγκυρα, ανοίγοντας τον δρόμο για τη Σύνοδο του Νέγκεβ και την επαναπροσέγγιση. Στους φονικούς σεισμούς της 6ης Φεβρουαρίου 2023, το Τελ Αβίβ απέστειλε τη δεύτερη πολυπληθέστερη δύναμη διάσωσης στην Τουρκία μετά το Αζερμπαϊτζάν. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου συναντούσε τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη Νέα Υόρκη, σχεδιάζοντας ενεργειακές διαδρομές και τουριστικές συνέργειες κάτω από το σχήμα μιας τριμερούς σύμπραξης με το Μπακού.

Όλα κατέρρευσαν την 7η Οκτωβρίου 2023. Η επίσημη ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών απέφυγε την καταδίκη της Χαμάς, ζητώντας γενική αυτοσυγκράτηση προτού καν εκδηλωθεί η ισραηλινή στρατιωτική απάντηση στη Γάζα. Οι απευθείας πτήσεις ανάμεσα στις δύο χώρες διεκόπησαν άμεσα.

Στις 25 Οκτωβρίου 2023 ο Ερντογάν αποκάλεσε τα στελέχη της Χαμάς «αγωνιστές της ελευθερίας». Έκτοτε, αντιπροσωπείες της παλαιστινιακής οργάνωσης έγιναν δεκτές στην Άγκυρα με πρωτόκολλο επίσημων αποστολών. Τρεις ημέρες αργότερα, μπροστά σε ένα πλήθος που προσέγγισε το 1,5 εκατομμύριο στο παλιό αεροδρόμιο Ατατούρκ, ο Τούρκος πρόεδρος κατηγόρησε ευθέως το Ισραήλ για υπόγεια υποστήριξη προς το PKK.

Η ρητορική πέρασε γρήγορα στη σφαίρα του θρησκευτικού φανατισμού. Ο Ερντογάν χρησιμοποίησε το θεϊκό όνομα «αλ-Καχάρ» («ο Υποτάσσων») εναντίον του Νετανιάχου και του ισραηλινού στρατού. Την ίδια γραμμή υιοθέτησε η κρατική υπηρεσία θρησκευτικών υποθέσεων Diyanet, η οποία σε κήρυγμα της επικαλέστηκε κορανικά εδάφια περί κινητοποίησης «κάθε δύναμης» ενάντια στον εχθρό, για να φτάσουμε την ίδια χρονιά ο Τούρκος πρόεδρος να μιλά απροκάλυπτα για τζιχάντ μέσα από το τζαμί Τσαμλίτζα.

Οικονομικός αποκλεισμός, εντάλματα σύλληψης και κατασκοπεία

Σε αντίθεση με την κρίση του Μάβι Μαρμαρά το 2010, όταν οι εμπορικές συναλλαγές έμειναν ανεπηρέαστες, αυτή τη φορά η ρήξη χτύπησε την πραγματική οικονομία.

Στις 8 Απριλίου 2024 η Άγκυρα περιόρισε τις εξαγωγές 54 βιομηχανικών κατηγοριών προς το Ισραήλ, ανάμεσά τους ο χάλυβας και το τσιμέντο. Στις 2 Μαΐου του ίδιου έτους προχώρησε σε καθολικό εμπορικό εμπάργκο, διαγράφοντας ετήσιο όγκο συναλλαγών ύψους 9,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, παρότι διατηρούσε ισχυρό εμπορικό πλεόνασμα. Όταν οι επιχειρηματίες επιχείρησαν να παρακάμψουν το μέτρο μέσω της Παλαιστινιακής Αρχής, οι τουρκικές εξαγωγές προς τη Ραμάλα κατέγραψαν άλμα 1.180% μέσα σε έναν μήνα. Στις 21 Αυγούστου 2025 επιβλήθηκε πλήρης απαγόρευση προσέγγισης ισραηλινών πλοίων σε τουρκικά λιμάνια.

Αυτή τη φορά, η ένταση μεταφέρθηκε στις δικαστικές αίθουσες. Η Τουρκία παρενέβη υπέρ της Νότιας Αφρικής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης στις 7 Αυγούστου 2024. Στις 7 Νοεμβρίου 2025 τουρκικά δικαστήρια εξέδωσαν εντάλματα σύλληψης για 37 Ισραηλινούς αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένων του Νετανιάχου, του υπουργού Άμυνας Ισραέλ Κατς και του αρχηγού του γενικού επιτελείου Εγιάλ Ζαμίρ.

Στο στόχαστρο βρέθηκαν πολίτες με διπλή υπηκοότητα που είχαν υπηρετήσει στις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις. Τον Φεβρουάριο του 2026 σημειώθηκε σύλληψη γυναίκας με διπλή υπηκοότητα στην Κωνσταντινούπολη, έπειτα από αναρτήσεις φωτογραφιών της με στρατιωτική στολή, περιστατικό που εκτονώθηκε έπειτα από παρασκηνιακή διπλωματική παρέμβαση.

Στο αθέατο πεδίο των μυστικών υπηρεσιών, η τουρκική ΜΙΤ προχώρησε από το 2021 στην εξάρθρωση κυκλωμάτων παρακολούθησης της Μοσάντ. Ο Κουρσούν καταγράφει τον εντοπισμό πολυπρόσωπων δικτύων κατασκοπείας και τη σύλληψη οικονομικού συντονιστή της Μοσάντ στην Κωνσταντινούπολη τον Αύγουστο του 2024, ο οποίος φέρεται να διοχέτευε πόρους σε πυρήνες δράσης εντός της Συρίας. Σήμερα, οι υπηρεσίες των δύο χωρών εμπλέκονται σε έναν ανοιχτό πόλεμο σκιών που απλώνεται από τη Δαμασκό μέχρι τη Βαγδάτη και τη Βηρυτό.

Το συριακό ναρκοπέδιο και η κούρσα της Δαμασκού

Η Συρία εξελίχθηκε στον βασικό χώρο τριβής. Μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, ο Άχμεντ αλ-Σάραα - άλλοτε γνωστός ως Αμπού Μοχάμαντ αλ-Τζολάνι της τζιχαντιστικής Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ - κατέστη ο στενότερος εταίρος της Άγκυρας. Η Τουρκία ανέλαβε να αναδιαρθρώσει τον νέο συριακό στρατό, υπογράφοντας στρατιωτικό μνημόνιο συνεργασίας στις 13 Αυγούστου 2025.

Στις 21 Ιανουαρίου 2026 τουρκικά συνεργεία εγκατέστησαν προηγμένο σύστημα ραντάρ στο αεροδρόμιο της Δαμασκού, περιορίζοντας δραστικά τη δυνατότητα της ισραηλινής αεροπορίας να επιχειρεί αιφνιδιαστικά στον συριακό εναέριο χώρο.

Σύμφωνα με τον Γιαναρότζακ, η περιφερειακή σύμπραξη «Γείτονες της Συρίας» (Τουρκία, Συρία, Ιράκ, Λίβανος, Ιορδανία) που συγκροτήθηκε στο Αμμάν τον Μάρτιο του 2025 είχε διπλό στόχο: τον περιορισμό της αμερικανικής επιρροής και τον πλήρη αποκλεισμό του Ισραήλ. Τα ισραηλινά χτυπήματα στις βάσεις Τ4, Παλμύρα και στο αεροδρόμιο της Χάμα στις 2 Απριλίου 2025 αποτέλεσαν την πρώτη έμπρακτη προειδοποίηση ότι η κάθοδος των τουρκικών δυνάμεων προς τον συριακό νότο συνιστά casus belli.

Ο Κουρσούν προβάλλει μια ριζικά διαφορετική επιχειρηματολογία. Υποστηρίζει ότι η κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ εξαφάνισε τη φυσική ρυθμιστική ζώνη ανάμεσα στους δύο στρατούς, φέρνοντάς τους σε απευθείας επαφή. Η Τουρκία, κατά τον ίδιο, δεν στήνει επιθετικό δίκτυο, αλλά αποκαθιστά το μονοπώλιο της κρατικής βίας στη Συρία.

Το ισραηλινό δόγμα του «Πολέμου Μεταξύ των Πολέμων», φτιαγμένο για αναχαίτιση ασύμμετρων απειλών και πολιτοφυλακών, εφαρμόζεται πλέον απέναντι σε έναν τακτικό στρατό, οδηγώντας το Τελ Αβίβ σε μια παρατεταμένη τριβή κρατικών δυνάμεων. Κατά τον Τούρκο αναλυτή, η επιδρομή στο Αμπού αλ-Ντουχούρ παρέκαμψε σκόπιμα τον κοινό μηχανισμό αποκλιμάκωσης που είχε στηθεί υπό την αιγίδα των ΗΠΑ τον Ιανουάριο.

Ο αρχηγός της Μοσάντ Ρόμαν Γκόφμαν είχε προειδοποιήσει τον Σύρο υπουργό Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι, ο οποίος συναντήθηκε με τον Αμερικανό πρέσβη Τομ Μπάρακ στην Κωνσταντινούπολη λίγο πριν από το πλήγμα. Ο Μπάρακ ξεκαθάρισε δημοσίως ότι οι ισραηλινοί ισχυρισμοί περί τουρκικής συγκέντρωσης δυνάμεων δεν επιβεβαιώνονταν από τις δορυφορικές παρατηρήσεις. Στις 25 Αυγούστου 2026, η Ουάσιγκτον προχώρησε στη διαγραφή της Συρίας από τη λίστα των κρατών-χορηγών της τρομοκρατίας, κίνηση που η Άγκυρα εξέλαβε ως άδειασμα των ισραηλινών αιτιάσεων.

«Γαλάζια Πατρίδα», πυραυλικοί εξοπλισμοί και το «ισλαμικό ΝΑΤΟ»

Η γεωπολιτική σκακιέρα διευρύνεται στη θάλασσα και τα πυραυλικά οπλοστάσια. Στην Ανατολική Μεσόγειο, το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) εφαρμόζεται μέσω συνεχών περιπολιών τουρκικών υποβρυχίων και ναυτικών ασκήσεων με στόχο την αποκοπή των ενεργειακών οδών του Ισραήλ προς την Ευρώπη. Για το Τελ Αβίβ, η δυτική θαλάσσια έξοδος συνιστά τη μοναδική ανοιχτή γραμμή ανεφοδιασμού απέναντι σε έναν τουρκικό στόλο με σαφή αριθμητική υπεροχή.

Στο πυραυλικό σκέλος, η Άγκυρα παρουσίασε τον Μάιο του 2026 τον διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο Yıldırımhan, καθώς και τον βαλλιστικό πύραυλο μικρού βεληνεκούς Tayfun Block 2, ικανό να πλήξει κρίσιμες υποδομές εντός του Ισραήλ.

Έντονο προβληματισμό προκαλεί στο Ισραήλ και η στάση της τουρκικής ηγεσίας γύρω από το ενδεχόμενο απόκτησης μη συμβατικών όπλων. Σε ερώτηση του CNN Türk για το αν η χώρα οφείλει να αποκτήσει πυρηνική ισχύ, ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν απέφυγε κάθε αναφορά στις δεσμεύσεις της χώρας από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών, επιλέγοντας μια σιωπή όλο νόημα.

Η στάση αυτή συνδέεται με τη Συμφωνία της Μέκκας που υπεγράφη στις 7 Αυγούστου 2026 ανάμεσα σε Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν. Το σύμφωνο εισάγει ρήτρα συλλογικής άμυνας στα πρότυπα του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, συγκροτώντας τον πυρήνα ενός «ισλαμικού ΝΑΤΟ» με τη συμμετοχή του μοναδικού μουσουλμανικού κράτους που κατέχει πυρηνικά όπλα.

Η Άγκυρα επεκτείνει τις θέσεις της και νοτιότερα. Στα στενά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ στην Ερυθρά Θάλασσα ενισχύει τη ναυτική της παρουσία, ενώ στη Σομαλία διατηρεί τη μεγαλύτερη στρατιωτική της βάση εκτός συνόρων και σχεδιάζει κέντρο εκτόξευσης πυραύλων, διαμορφώνοντας στρατηγικό βάθος γύρω από τις ισραηλινές διαδρομές.

Η στάση των ΗΠΑ και το αδιέξοδο της επόμενης ημέρας

Οι δύο αναλυτές καταλήγουν σε - προφανώς - διαφορετική ανάγνωση για τον ρόλο του Λευκού Οίκου. Ο Γιαναρότζακ εγκαλεί την Ουάσιγκτον για αδράνεια, επικαλούμενος τη δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ στις 10 Ιουνίου 2026 ότι δεν διαβλέπει ρήξη με την Τουρκία λόγω προσωπικής σχέσης με τον Ερντογάν. Εκτιμά πως οι ΗΠΑ υποτιμούν την κρίση, βλέποντάς την ως απλή διμερή διαφωνία, ενώ σημειώνει ότι το εβραϊκό λόμπι έχασε ένα παραδοσιακό μέσο πίεσης μετά την αναγνώριση της Αρμενικής Γενοκτονίας από τη διοίκηση Μπάιντεν το 2021.

Από την πλευρά του, ο Κουρσούν θεωρεί ότι η άρση των αμερικανικών κυρώσεων στη Συρία επιβεβαιώνει τη θέση της Άγκυρας και ζητά από τις ΗΠΑ να αποδεχθούν την Τουρκία ως κεντρική δύναμη περιφερειακής σταθερότητας, πιέζοντας το Ισραήλ να παγώσει τα προληπτικά χτυπήματα.

Η ρήξη δεν μοιάζει πλέον αναστρέψιμη ούτε σε περίπτωση αλλαγής προσώπων στις κυβερνήσεις. Στο Ισραήλ, τα τουρκικά εντάλματα στοχοποιούν τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων Εγιάλ Ζαμίρ, μια υπερκομματική προσωπικότητα, ενώ πολιτικοί αντίπαλοι του Νετανιάχου, όπως ο Μπένετ, ο Άιζενκοτ και ο Λαπίντ, υιοθετούν σκληρή γραμμή απέναντι στην Άγκυρα.

Στην Τουρκία, τα πρόσωπα που προαλείφονται για τη διαδοχή - από τον Χακάν Φιντάν μέχρι τον Σελτσούκ Μπαϊρακτάρ - αναμένεται να επιδείξουν ακόμη πιο αδιάλλακτη στάση για να ισχυροποιήσουν το εσωτερικό τους προφίλ, στερούμενα την ευχέρεια τακτικών ελιγμών που είχε στο παρελθόν ο Ερντογάν.

Διαβάστε επίσης