Ανάλυση Modern Diplomacy: Πού το πάει η Τουρκία με τα θαλάσσια πάρκα -Η διπλωματία των κανονιοφόρων

Snapshot

• Η Τουρκία ανακήρυξε μονομερώς δύο θαλάσσια πάρκα σε περιοχές που καλύπτ ελληνική ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα, παραβιάζοντας τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, χωρίς νομική ισχύ.
• Η κίνηση της Τουρκίας αποσκοπεί στην παρεμπόδιση του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector (GSI) μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, αμφισβητώντας υποθαλάσσιες έρευνες και καλωδιώσεις.
• Η Ελλάδα απαντά με διπλωματική κινητοποίηση προς ΕΕ, ΟΗΕ, ΝΑΤΟ και συμμαχικές χώρες, ενώ ενισχύει τη στρατιωτική της συνεργασία με Ισραήλ, ΗΑΕ και Κύπρο, και εξετάζει επέκταση χωρικών υδάτων νότια της Κρήτης.
• Η στρατηγική της Τουρκίας πιθανόν να μην αποδώσει, καθώς γαλλικές εταιρείες που συμμετέχουν στο GSI μπορούν να προσφύγουν σε διεθνή διαιτητικά δικαστήρια για οικονομικές ζημίες από τουρκικές παρενοχλήσεις.
• Η Ελλάδα αναπτύσσει το δίκτυο αεροπορικής άμυνας «Ασπίδα του Αχιλλέα» σε συνεργασία με το Ισραήλ, για την προστασία της κυριαρχίας της και την αποτροπή απειλών μεγάλης εμβέλειας στην περιοχή.

Snapshot powered by AI

Ολοένα και περισσότερα θέματα προσθέτει η Τουρκία στο τραπέζι των προκλήσεων, μιας γνωστή από το παρελθόν τακτική της Άγκυρας.

Την Πέμπτη ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, ενημέρωσε τους Ευρωπαίους ομολόγους του στο άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ιρλανδία, για το ζήτημα που έχει προκύψει έπειτα από την τουρκική ανακοίνωση για τα θαλάσσια πάρκα, καθώς και για την ποσοτική και ποιοτική αναβάθμιση των τουρκικών παραβιάσεων στο Αιγαίο, συμπεριλαμβανομένων οπλισμένων πτήσεων F-16 και παραβιάσεων από τουρκικά drone.

Την ίδια στιγμή ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, διεμήνυσε στην Άγκυρα, ότι η Ελλάδα δεν δέχεται υποδείξεις για την άμυνά της

Η ίδρυση και των δύο θαλάσσιων πάρκων, τα οποία καλύπτουν περιοχές ανοικτής θάλασσας, είναι παράνομη, καθώς, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), κανένα κράτος δεν έχει το δικαίωμα να ιδρύει μονομερώς θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές σε περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας.

Η ανακήρυξή τους δεν έχει καμία νομική ισχύ και η Τουρκία το γνωρίζει. Επομένως γιατί προέβη σε αυτήν την κίνηση στην παρούσα φάση;

Καμία νομική ισχύ

Όπως σημειώνει το moderndiplomacy.eu, η διάταξη αυτή της UNCLOS αντανακλά το εθιμικό διεθνές δίκαιο, το οποίο είναι δεσμευτικό και για τα κράτη που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας. Ένας επιπλέον παράγοντας που επιβεβαιώνει την παρανομία των δύο θαλάσσιων πάρκων είναι το γεγονός ότι εκτείνονται εντός της ελληνικής ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας. Η μονομερής ανακήρυξη των δύο θαλάσσιων πάρκων από την Τουρκία, επομένως, δεν έχει καμία νομική ισχύ όσον αφορά την ανοικτή θάλασσα ή τα δικαιώματα της Ελλάδας επί της ηπειρωτικής της υφαλοκρηπίδας.

Σύμφωνα με την ανάλυση του Modern Diplomacy, η ανακήρυξη των δύο θαλάσσιων πάρκων από την Τουρκία συμπίπτει με μια περίοδο γεωπολιτικών ανακατατάξεων λόγω του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, καθώς και με την ανάδειξη της ενέργειας σε κορυφαίο περιφερειακό ζήτημα. Αυτό το ασταθές περιφερειακό περιβάλλον έχει ωθήσει την Τουρκία να προωθήσει τις ναυτικές διεκδικήσεις της για την «Γαλάζια Πατρίδα» στην Ανατολική Μεσόγειο, σε μια υπολογισμένη προσπάθεια να αντισταθμίσει ανταγωνιστικές ενεργειακές πρωτοβουλίες, κυρίως το Great Sea Interconnector (GSI), ένα έργο υποθαλάσσιου καλωδίου ηλεκτρικής ενέργειας που συνδέει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Ταυτόχρονα, η Τουρκία προσπαθεί να αναλάβει ηγετικούς ρόλους σε αυτό που θεωρεί ως το γεωπολιτικό κενό που δημιουργείται από την ασταθή αμερικανική «ομπρέλα» ασφάλειας σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Τα κίνητρα πίσω από την ανακήρυξη των δύο «θαλάσσιων πάρκων»

Η ανακήρυξη του θαλάσσιου πάρκου στην Ανατολική Μεσόγειο από την Τουρκία αποσκοπεί στην παρεμπόδιση της υλοποίησης του έργου GSI.

Η τουρκική ανακήρυξη έλαβε χώρα λίγες ημέρες μετά την υπογραφή της στρατηγικής συμφωνίας μεταξύ του Ανεξάρτητου Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (IPTO/ADMIE), της GSI και του κατασκευαστή καλωδίων Nexans, η οποία επιτρέπει στον γαλλικό επενδυτικό όμιλο Meridiam να καταστεί ο κύριος μέτοχος του έργου GSI. Η συμφωνία προβλέπει την επίσπευση της χαρτογράφησης του υποθαλάσσιου πυθμένα και των βαθυμετρικών ερευνών.

Το «θαλάσσιο πάρκο» που ανακήρυξε η Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο εκτείνεται σε περιοχές που συμπίπτουν με ή γειτνιάζουν άμεσα με τη σχεδιαζόμενη διαδρομή του υποθαλάσσιου καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης της GSI. Η Τουρκία επιδιώκει να ακυρώσει την ευρωπαϊκή ασπίδα προστασίας που παρέχει ο γαλλικός όμιλος Meridiam για το έργο GSI, αμφισβητώντας έντονα τη διεξαγωγή ερευνών χωρίς την άδειά της σε θαλάσσιες ζώνες που έχουν χαρακτηριστεί ως «θαλάσσιο πάρκο», υπογραμμίζει η ανάλυση του Modern Diplomacy.

Με απλά λόγια, το αίτημα της Τουρκίας για τη χορήγηση άδειας σε οποιαδήποτε υποθαλάσσια έρευνα ή τοποθέτηση καλωδίου θέτει σε εφαρμογή το Μνημόνιο Συνεννόησης Τουρκίας-Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων και τη δογματική «Γαλάζια Πατρίδα», παρότι το διεθνές δίκαιο και οι χώρες της περιοχής απορρίπτουν τις επεκτατικές της αξιώσεις. Προς υποστήριξη των επεκτατικών της φιλοδοξιών, η Τουρκία υιοθετεί συστηματικά τη στρατηγική της ναυτικής παρενόχλησης, δημιουργώντας έτσι αβεβαιότητα στις ζώνες θαλάσσιας διέλευσης και αυξάνοντας το συνολικό κόστος του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης, συμπεριλαμβανομένης της κάλυψης ασφάλισης κινδύνου και της ναυτικής προστασίας. Στόχος είναι να καταστεί το έργο οικονομικά μη βιώσιμο.

Μπορεί να επιτύχει η τουρκική στρατηγική με το έργο GSI;

Η τουρκική στρατηγική παρενόχλησης, η οποία αναμένεται να ενισχυθεί με την ανακήρυξη των «θαλάσσιων πάρκων», ενδέχεται να μην αποδειχθεί επιτυχής στην περίπτωση του έργου GSI.

Ο λόγος είναι ότι, σε περίπτωση που οι γαλλικές εταιρείες Meridiam και Nexans που συμμετέχουν στο έργο GSI υποστούν παρενόχληση από το τουρκικό ναυτικό και προκληθεί οικονομική ζημία λόγω διακοπής των εργασιών ή καταστροφής εξοπλισμού, τότε οι γαλλικές εταιρείες μπορούν να προσφύγουν εναντίον της Τουρκίας σε διεθνή διαιτητικά δικαστήρια, όπως το ICSID της Παγκόσμιας Τράπεζας, με το επιχείρημα ότι οι ενέργειες της Τουρκίας συνιστούν έμμεση απαλλοτρίωση της επένδυσής τους.

Το παράδειγμα της Γουιάνας

Επίσης, σε μεγάλα έργα, είναι συνηθισμένο οι ιδιωτικές εταιρείες να ενεργούν υπό τη διπλωματική κάλυψη και τη στρατιωτική προστασία της χώρας προέλευσής τους, προκειμένου να αντιμετωπίσουν απειλές από οποιαδήποτε τρίτη χώρα. Η είσοδος της αμερικανικής ExxonMobil στο πρόγραμμα ενεργειακής ανάπτυξης της Γουιάνας στην πλούσια σε πετρέλαιο περιοχή του Essequibo αποτελεί παράδειγμα προς αυτή την κατεύθυνση.

Η ExxonMobil έχει διεξάγει έρευνες για υδρογονάνθρακες στα υπεράκτια τεμάχια Stabroek, Canje και Kaieteur της Γουιάνας, τα οποία διεκδικεί η Βενεζουέλα, και έχει καταφέρει να αναδειχθεί σε κορυφαίο παραγωγό πετρελαίου που συμβάλλει στην ανάπτυξη του ενεργειακού τομέα και της οικονομίας της νοτιοαμερικανικής χώρας.

Η χρήση της «διπλωματίας των κανονιοφόρων» από τη Βενεζουέλα δεν εμπόδισε την ExxonMobil να επιταχύνει τις γεωτρήσεις της, οι οποίες οδήγησαν σε 25 σημαντικές ανακαλύψεις και σε σχέδια για επιπλέον γεωτρήσεις σε δύο νέα φρεάτια στα ανοικτά της ατλαντικής ακτής της Γουιάνας. Στην πραγματικότητα, οι εργασίες γεώτρησης και παραγωγής της ExxonMobil στη Γουιάνα, κοντά στην αμφισβητούμενη περιοχή του Essequibo, έχουν εξασφαλιστεί σε μεγάλο βαθμό χάρη στην αμερικανική πολιτική υποστήριξη και τη στρατηγική αποτρεπτική δύναμη του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ.

Η ελληνική απάντηση

Δεδομένων των περιστάσεων, το κύριο ερώτημα που προκύπτει αφορά τις βασικές ενέργειες της Ελλάδας. Οι μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας, που αποσκοπούν στη δημιουργία τετελεσμένου γεγονότος ή στη μονομερή επηρεασμό του καθεστώτος των θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, υπονομεύουν τις σχέσεις καλής γειτονίας και τη διατήρηση της πολιτικής των «ήρεμων υδάτων». Οι αλληλεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις της Τουρκίας σε περιοχές της ελληνικής ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας και στα διεθνή ύδατα, καθώς και ο περικυκλωμός του νησιού του Καστελόριζου, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για κλιμάκωση των εντάσεων και αυξάνουν τον κίνδυνο επιβολής περιορισμών ή απαγορεύσεων σε δραστηριότητες όπως η αλιεία και η ελεύθερη ναυσιπλοΐα.

Η Ελλάδα, επομένως, πρέπει να διευρύνει τη διπλωματική της δράση προκειμένου να ενημερώσει την ΕΕ και άλλους διεθνείς οργανισμούς (ΟΗΕ και ΝΑΤΟ) καθώς και τις συμμαχικές χώρες σχετικά με τον τουρκικό ρεβιζιονισμό, ο οποίος στρέφεται κατά της διμερούς και περιφερειακής σταθερότητας. Ο τουρκικός ρεβιζιονισμός εκδηλώνεται με την ανακήρυξη των δύο «θαλάσσιων πάρκων» στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και με την επανάληψη των παραβιάσεων του ελληνικού εναερίου χώρου από τουρκικά στρατιωτικά μέσα, συμπεριλαμβανομένων σχηματισμών μαχητικών αεροσκαφών και μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAV). Για παράδειγμα, στις 18 Αυγούστου, μέσα σε μία μόνο ημέρα, η Τουρκική Πολεμική Αεροπορία διέπραξε 25 παραβιάσεις του ελληνικού εναερίου χώρου και 14 παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας εντός της ζώνης ελέγχου πτήσεων (FIR) της Αθήνας. Τουρκικοί αξιωματούχοι έχουν προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι ο τοπικής κατασκευής βαλλιστικός πύραυλος «Tayfun» μπορεί να φτάσει στην Αθήνα.

Σε επίπεδο ΕΕ, η Ελλάδα μπορεί να υιοθετήσει μια πιο συντηρητική στάση όσον αφορά τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας, υποστηρίζοντας την επίτευξη προόδου υπό όρους σε θέματα όπως η απελευθέρωση των θεωρήσεων, ο εκσυγχρονισμός της τελωνειακής ένωσης και ο ρόλος της Τουρκίας ως ενεργειακού κόμβου που συνδέει την Ευρώπη με τον Νότιο Καύκασο και την Κεντρική Ασία. Η Ελλάδα μπορεί επίσης να εξετάσει την επέκταση των χωρικών της υδάτων νότια της Κρήτης στα 12 ναυτικά μίλια, όπως προβλέπεται από τη Διεθνή Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, μετά την ψήφιση της σχετικής νομοθεσίας.

Σε περιφερειακό επίπεδο, η Ελλάδα θα πρέπει να συνεχίσει να εμβαθύνει τις στρατηγικές και αμυντικές σχέσεις της με το Ισραήλ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλους βασικούς συμμάχους, καθώς και την τριμερή συνεργασία με την Κύπρο και το Ισραήλ. Η έναρξη λειτουργίας της «Ασπίδας του Αχιλλέα» από την Ελλάδα, ενός πολυεπίπεδου δικτύου αεροπορικής άμυνας σε συνεργασία με το Ισραήλ, εντάσσεται στον στόχο της προστασίας της ελληνικής κυριαρχίας εν μέσω των αυξανόμενων αλλαγών στην περιφερειακή ασφάλεια.

«Η Ασπίδα του Αχιλλέα» διευρύνει το ευρωπαϊκό αμυντικό βάθος έναντι πιθανών απειλών μεγάλης εμβέλειας που προέρχονται από την ευρύτερη Μέση Ανατολή και, ταυτόχρονα, προσφέρει μια αξιόπιστη ελληνική αποτρεπτική δύναμη έναντι της Τουρκίας, καθώς το δίκτυο της «Ασπίδας του Αχιλλέα» αποσκοπεί στην αντιμετώπιση εκτεταμένων σχηματισμών μη επανδρωμένων αεροσκαφών και στην «απομόνωση του Αιγαίου από το έδαφος».

Με πληροφορίες από Modern Diplomacy

Διαβάστε επίσης