Μηνύματα Κόστα, Μητσοτάκη σε Ερντογάν: «Διάλογος με την Τουρκία, αλλά πρώτα η ασφάλεια της Ελλάδας»

Snapshot

• Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα δεν θα δεχθεί υποδείξεις για την ενίσχυση της άμυνάς της και επιμένει στην προάσπιση της εθνικής κυριαρχίας της.
• Ο Αντόνιο Κόστα τόνισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει συνεργασία με την Τουρκία, αλλά πρωταρχική της προτεραιότητα είναι η προστασία των συμφερόντων των κρατών-μελών.
• Η Ελλάδα υποστηρίζει τον διάλογο με την Τουρκία, αλλά επισημαίνει ότι αυτός δεν μπορεί να αντικαταστήσει την αποτροπή και την ενίσχυση της άμυνας της χώρας.
• Η ελληνική κυβέρνηση ζητά ευρωπαϊκή στήριξη στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς όμως να αποδέχεται ευρωπαϊκή επιτήρηση στις αμυντικές της αποφάσεις.
• Το πραγματικό τεστ για τη στάση της Τουρκίας και την ευρωπαϊκή υποστήριξη θα κριθεί από τις μελλοντικές εξελίξεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Snapshot powered by AI

Μια ιδιαίτερα προσεκτική αλλά καθόλου αδιάφορη διπλωματική εξίσωση διαμορφώθηκε χθες στην Αθήνα. Από τη μία πλευρά ο Κυριάκος Μητσοτάκης έστειλε στην Άγκυρα το μήνυμα ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να δεχθεί υποδείξεις για τον τρόπο με τον οποίο θα οργανώσει και θα ενισχύσει την άμυνά της. Από την άλλη, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, μετά τη συνάντησή του με τον Έλληνα πρωθυπουργό, έβαλε δημοσίως μια κρίσιμη ευρωπαϊκή παράμετρο στο ελληνοτουρκικό ζήτημα: η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει συνεργασία με την Τουρκία, αλλά «σε κάθε περίπτωση» προτεραιότητά της θα είναι η προστασία των συμφερόντων των κρατών-μελών.

Δεν πρόκειται για τυχαία χρονική σύμπτωση.

Η δήλωση Κόστα έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα ανεβάζει ξανά τους τόνους, επαναφέρει ζητήματα αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών και αμφισβητεί ελληνικές κινήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Μόλις μία ημέρα νωρίτερα ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε καλέσει την Ελλάδα να αλλάξει πορεία στο ζήτημα της στρατιωτικοποίησης των νησιών.

Και η Αθήνα απάντησε από το Μέγαρο Μαξίμου.

Η «κόκκινη γραμμή» Μητσοτάκη

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν άφησε περιθώριο παρερμηνείας. Υπογράμμισε ότι η Ελλάδα είναι ειρηνική χώρα, δεν συνιστά απειλή για κανέναν και ταυτόχρονα ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να δεχθεί από κανέναν υποδείξεις για το πώς θα ενισχύσει την αμυντική της θωράκιση.

Το μήνυμα απευθύνεται πρωτίστως στην Άγκυρα, αλλά έχει και ευρωπαϊκή διάσταση.

Η Αθήνα ουσιαστικά λέει ότι άλλο πράγμα είναι ο διάλογος και άλλο η αποδοχή τετελεσμένων ή απαιτήσεων που αφορούν τον πυρήνα της εθνικής κυριαρχίας και της αμυντικής της πολιτικής.

Και αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή η Τουρκία επιχειρεί τα τελευταία χρόνια να συνδέσει την ευρωπαϊκή της πορεία με μια σειρά από ζητήματα που αφορούν την Ελλάδα και την Κύπρο.

Η ελληνική θέση παραμένει ότι η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας δεν μπορεί να είναι αποκομμένη από την υποχρέωση για σχέσεις καλής γειτονίας. Αυτό επανέλαβε σήμερα ο πρωθυπουργός, συνδέοντας την ευρωπαϊκή πορεία της Άγκυρας με την οικοδόμηση σχέσεων καλής γειτονίας με την Ελλάδα.

Το μήνυμα Κόστα που ενδιαφέρει την Αθήνα

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η πολιτική σημασία της παρέμβασης του Αντόνιο Κόστα.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν υιοθέτησε μια λογική μετωπικής αντιπαράθεσης με την Τουρκία. Αντιθέτως, τόνισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει στρατηγικό συμφέρον στη διαμόρφωση ενός σταθερού και ασφαλούς περιβάλλοντος στην Ανατολική Μεσόγειο και θέλει μια συνεργατική, αμοιβαία επωφελή σχέση με την Άγκυρα.

Αλλά αμέσως μετά πρόσθεσε τη φράση που κρατά η Αθήνα: «Η προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα είναι πάντα η προστασία των συμφερόντων των κρατών-μελών της».

Αυτή είναι η ουσία.

Οι Βρυξέλλες δεν λένε ότι θέλουν να εγκαταλείψουν τον διάλογο με την Τουρκία. Λένε όμως ότι ο διάλογος αυτός έχει ένα ευρωπαϊκό όριο: τα συμφέροντα, η ασφάλεια και τα δικαιώματα των κρατών-μελών.

Για την Αθήνα, η συγκεκριμένη αναφορά αποκτά ιδιαίτερη αξία.

Η Ανατολική Μεσόγειος ξανά στο επίκεντρο

Ο Κόστα αναγνώρισε ότι η γεωγραφική θέση της Ελλάδας την τοποθετεί στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Μάλιστα, υπογράμμισε την ανάγκη προστασίας των ευρωπαϊκών συνόρων, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων συνόρων, και την ανάγκη η Ευρώπη να διαθέτει τις δυνατότητες για αποτελεσματική αντίδραση.

Η αναφορά δεν είναι αμελητέα.

Για την Αθήνα, τα θαλάσσια σύνορα δεν είναι μια θεωρητική συζήτηση. Είναι το Αιγαίο, η Ανατολική Μεσόγειος, οι θαλάσσιες ζώνες, οι έρευνες, οι NAVTEX, τα θαλάσσια πάρκα και συνολικά η προσπάθεια της Ελλάδας να ασκεί τα δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.

Και ακριβώς σε αυτό το πεδίο έχει ανοίξει εκ νέου η αντιπαράθεση με την Άγκυρα.

Τις τελευταίες ημέρες η Τουρκία έχει αντιδράσει σε ελληνικές πρωτοβουλίες, ενώ η Αθήνα έχει απαντήσει με επίσημα διαβήματα και κινήσεις στο διπλωματικό πεδίο. Παράλληλα, η ελληνική πλευρά έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα ζητά άδεια από την Τουρκία για την άσκηση των δικαιωμάτων της.

«Ήρεμα νερά» με αποτροπή

Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι τι σημαίνει αυτή η νέα φάση για την πολιτική των «ήρεμων νερών».

Η απάντηση που φαίνεται να δίνει η Αθήνα είναι ότι ο διάλογος δεν εγκαταλείπεται, αλλά δεν μπορεί να λειτουργεί ως υποκατάστατο της αποτροπής.

Ο Μητσοτάκης επιχειρεί να κρατήσει ταυτόχρονα δύο γραμμές.

Η πρώτη είναι η γραμμή του διαλόγου. Η Ελλάδα δεν θέλει να οδηγηθεί σε μια μόνιμη κρίση με την Τουρκία και εξακολουθεί να θεωρεί ότι οι διαφορές πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσα από θεσμικές διαδικασίες και το διεθνές δίκαιο.

Η δεύτερη είναι η γραμμή της αποτροπής. Η Ελλάδα εξοπλίζεται, ενισχύει τις Ένοπλες Δυνάμεις της και δηλώνει ότι οι αμυντικές της επιλογές δεν υπόκεινται σε τουρκικό veto.

Αυτό είναι το μήνυμα που έστειλε ο πρωθυπουργός.

Το νέο ευρωπαϊκό «ταβάνι» στην Τουρκία

Στην Αθήνα ενδιαφέρει ιδιαίτερα και μια δεύτερη παράμετρος.

Η ΕΕ επιδιώκει να κρατήσει ανοιχτό τον δίαυλο με την Τουρκία. Η γεωπολιτική θέση της Άγκυρας, η ασφάλεια, η μετανάστευση, η ενέργεια και οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή καθιστούν την Τουρκία σημαντικό παράγοντα για την Ευρώπη.

Όμως ο Κόστα έβαλε μια προϋπόθεση που έχει ιδιαίτερη σημασία: η ευρωπαϊκή σχέση με την Τουρκία δεν μπορεί να οικοδομηθεί εις βάρος των κρατών-μελών.

Αυτό είναι το δύσκολο σημείο της ευρωπαϊκής εξίσωσης.

Οι Βρυξέλλες θέλουν την Τουρκία κοντά, αλλά δεν μπορούν να αγνοούν τις διαφορές της με κράτη-μέλη, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος.

Και η Αθήνα επιχειρεί ακριβώς αυτό: Να μετατρέψει το ελληνοτουρκικό ζήτημα από μια διμερή αντιπαράθεση σε ζήτημα που αφορά συνολικά την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Η Αθήνα θέλει ευρωπαϊκή ομπρέλα, όχι ευρωπαϊκή επιτήρηση

Το μήνυμα που εκπέμπεται από το Μέγαρο Μαξίμου είναι σαφές.

Η Ελλάδα θέλει την Ευρώπη παρούσα στην Ανατολική Μεσόγειο. Θέλει την ευρωπαϊκή στήριξη απέναντι σε οποιαδήποτε απειλή. Θέλει η ευρωπαϊκή πολιτική έναντι της Τουρκίας να λαμβάνει υπόψη τις ανησυχίες των κρατών-μελών.

Δεν θέλει, όμως, μια Ευρώπη που θα επιχειρεί να υποκαταστήσει τις ελληνικές αποφάσεις για την άμυνα.

Γι' αυτό και η φράση Μητσοτάκη ότι η Ελλάδα δεν δέχεται υποδείξεις για το πώς θα ενισχύσει την αμυντική της θωράκιση αποκτά ξεχωριστή σημασία.

Η Αθήνα λέει ουσιαστικά στην Άγκυρα: ο διάλογος είναι επιλογή μας, η άμυνά μας όμως είναι δική μας υπόθεση.

Και οι Βρυξέλλες προσθέτουν: η συνεργασία με την Τουρκία είναι ευρωπαϊκός στόχος, αλλά η προστασία των κρατών-μελών είναι η πρώτη προτεραιότητα.

Το πραγματικό τεστ, βέβαια, δεν θα κριθεί από τις δηλώσεις.

Θα κριθεί στο πεδίο.

Εάν η Άγκυρα επιλέξει να συνεχίσει τις πιέσεις στο Αιγαίο, να αμφισβητεί ελληνικές κινήσεις ή να επαναφέρει απαιτήσεις που η Αθήνα θεωρεί απαράδεκτες, τότε η Ευρώπη θα κληθεί να αποδείξει στην πράξη τι σημαίνει η σημερινή δήλωση Κόστα.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της ημέρας.

Η Ελλάδα δεν ζητά από την Ευρώπη να επιλέξει ανάμεσα στην Τουρκία και την Ελλάδα. Ζητά να εφαρμοστεί η ευρωπαϊκή λογική: συνεργασία με όλους, αλλά προστασία των κρατών-μελών όταν απειλούνται τα συμφέροντα και η ασφάλειά τους.

Ούτε η Αθήνα, πάντως, δείχνει διάθεση να κλείσει την πόρτα του διαλόγου.

Η νέα στρατηγική μοιάζει να συνοψίζεται σε τρεις λέξεις: Διάλογος – Αποτροπή – Ευρώπη.

Με τον Μητσοτάκη να στέλνει το μήνυμα της αποτροπής στην Άγκυρα και τον Κόστα να υπενθυμίζει ότι η ευρωπαϊκή σχέση με την Τουρκία έχει ως τελικό όριο την προστασία των κρατών-μελών.

Και πλέον το ερώτημα μεταφέρεται στην άλλη πλευρά του Αιγαίου: Θα επιλέξει ο Ερντογάν τον δρόμο της συνεργασίας ή θα επιμείνει στη λογική των πιέσεων και των απαιτήσεων;

Γιατί η Αθήνα, τουλάχιστον χθες, έδειξε ότι είναι έτοιμη και για τα δύο ενδεχόμενα.