Πιλότοι - καμικάζι: Ο αυξανόμενος κίνδυνος για τα αεροπλάνα που κανείς δεν ξέρει πώς να σταματήσει

Snapshot

• Τουλάχιστον 800 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από το 2005 σε αεροπορικά δυστυχήματα που θεωρούνται σκόπιμες ενέργειες πιλότων, όπως η συντριβή της Germanwings το 2015.
• Οι τεχνολογικές δικλείδες ασφαλείας και η εκπαίδευση πιλότων έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα όταν δεν ανιχνεύονται επικίνδυνοι πιλότοι.
• Οι έρευνες για αρκετές συντριβές, όπως της Malaysia Airlines και της China Eastern, δεν έχουν καταλήξει σε οριστικά συμπεράσματα για τα αίτια.
• Παρά τις προσπάθειες για τεχνολογικές λύσεις απομακρυσμένου ελέγχου αεροσκαφών, αυτές δεν υλοποιήθηκαν λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα.
• Η βελτίωση της ψυχικής υγείας των πιλότων θεωρείται κρίσιμη, με νέες πολιτικές να ενθαρρύνουν την αναζήτηση θεραπείας και να μειώνουν το στίγμα και τα εμπόδια στην επανένταξη.

Snapshot powered by AI

Καθώς οι εμπορικές πτήσεις έχουν γίνει πιο ασφαλείς, ο απολογισμός των νεκρών από ύποπτες σκόπιμες συντριβές αυξάνεται ολοένα και περισσότερο. Τουλάχιστον 800 άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν χάσει τη ζωή τους από το 2005 σε αεροπορικά δυστυχήματα που Αμερικανοί κυβερνητικοί αξιωματούχοι υποψιάζονται, ή έχουν επιβεβαιώσει, ότι προκλήθηκαν εσκεμμένα από τους ίδιους τους χειριστές.

Στις τραγωδίες που νυν και πρώην αξιωματούχοι των ΗΠΑ πιστεύουν ότι προήλθαν από σκόπιμες ενέργειες πιλότων περιλαμβάνονται η πτήση της Malaysia Airlines που εξαφανίστηκε πάνω από τον νότιο Ινδικό Ωκεανό το 2014.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στη λίστα προστίθεται η συντριβή αεροσκάφους της China Eastern Airlines στη νότια Κίνα το 2022 και ένα δυστύχημα της Air India στη δυτική Ινδία το 2025.

Οι τοπικοί ερευνητές των συγκεκριμένων δυστυχημάτων δεν έχουν καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα με τους Αμερικανούς ούτε έχουν δημοσιεύσει τα τελικά τους πορίσματα. Ένα δυστύχημα που γίνεται επίσημα αποδεκτό ως εσκεμμένη ενέργεια είναι η συντριβή της Germanwings στις γαλλικές Άλπεις το 2015.

Η τεχνολογία απέναντι στον ανθρώπινο παράγοντα

Οι αεροπορικές εταιρείες, οι ρυθμιστικές αρχές και οι κατασκευαστές αεροδιαστημικής έχουν εργαστεί εντατικά για την εξάλειψη των θανατηφόρων ατυχημάτων που προκύπτουν από υπερβάσεις των ορίων του διαδρόμου προσγείωσης, από λανθασμένη πτήση προς το έδαφος ή από αστοχίες στις δομές των αεροσκαφών.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι πτήσεις έχουν αυξηθεί κατά 37% τις τελευταίες δύο δεκαετίες, σύμφωνα με την εταιρεία αεροπορικών δεδομένων Cirium. Τ;υ5όσ4ον; ο αριθμός των θανάτων από την εμπορική αεροπορία μειώθηκε παγκοσμίως από το 2005 έως το 2025 κατά 35%, όπως προκύπτει από τα δεδομένα των ατυχημάτων. Οι ΗΠΑ είχαν ένα σερί 15 και πλέον ετών χωρίς μεγάλο θανατηφόρο ατύχημα σε επιβατικό αεροπλάνο, μέχρι τη σύγκρουση δύο αεροσκαφών στον αέρα πέρυσι στην Ουάσιγκτον.

Όμως, οι εξελίξεις στην εκπαίδευση και οι τεχνολογικές δικλείδες ασφαλείας των σύγχρονων αεροπλάνων έχουν συγκεκριμένα όρια όταν ο έλεγχος για πιθανούς επικίνδυνους πιλότους αποδεικνύεται ανεπαρκής.

Ο John Cox, σύμβουλος αεροπορικής ασφάλειας και πρώην αξιωματούχος σωματείου πιλότων, ξεκαθάρισε ότι το αεροπλάνο θα κάνει απλώς ό,τι του πουν. Στο εσωτερικό της Boeing, στελέχη έχουν συζητήσει ιδιωτικά τον κίνδυνο των εσκεμμένων συντριβών ως κορυφαία αιτία θανάτων στην εμπορική αεροπορία. Η εταιρεία έχει λάβει υπόψη της αυτό το ρίσκο καθώς οι μηχανικοί της σχεδιάζουν ένα αεροπλάνο επόμενης γενιάς.

Εάν ένα ελαττωματικό σύστημα πιλοτηρίου ή ένα μηχανικό πρόβλημα είχε οδηγήσει σε αρκετά θανατηφόρα ατυχήματα, θα είχε σημάνει ευρύς συναγερμός και θα είχαν ληφθεί δραστικά μέτρα. Αυτό ακριβώς σχολίασε ο Thomas Anthony, διευθυντής του προγράμματος αεροπορικής ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας, προσθέτοντας χαρακτηριστικά ότι ο κόσμος θα έτρεχε πανικόβλητος.

Ανεξιχνίαστες υποθέσεις και το προφίλ των δραστών

Η εκτίμηση της απειλής που συνιστούν αυτές οι σπάνιες αλλά εξαιρετικά θανατηφόρες περιπτώσεις είναι δύσκολο να παρακολουθηθεί επίσημα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα σημαντικό εμπόδιο ήταν η έλλειψη επίσημης συμφωνίας για το τι πραγματικά προκάλεσε τις συντριβές. Οι αρχές της Μαλαισίας εξέδωσαν τελική έκθεση το 2018 για τη συντριβή της πτήσης 370 της Malaysia Airlines, λέγοντας ότι δεν μπορούσαν να προσδιορίσουν γιατί η πτήση βγήκε εκτός πορείας και δεν μπορούσαν να αποκλείσουν το ενδεχόμενο αεροπειρατείας.

Ένας εκπρόσωπος του Υπουργείου Μεταφορών της χώρας διευκρίνισε ότι δεν είχε νέες πληροφορίες για τα αίτια του δυστυχήματος. Σύμφωνα με τα στοιχεία, Κινέζοι αξιωματούχοι που ερευνούν το ατύχημα της China Eastern δεν έχουν δημοσιεύσει τελική έκθεση και δεν ανταποκρίθηκαν σε σχετικά αιτήματα. Στην περίπτωση της Air India, μια ομάδα πιλότων αμφισβητεί τη θεωρία ότι οι ενέργειες του χειριστή οδήγησαν στη συντριβή.

Όπως ανακοινώθηκε, οι αρχές της Μέσης Ανατολής δήλωσαν ότι ο φερόμενος ως επικίνδυνος πιλότος στην πτήση της FlyDubai στις 30 Σεπτεμβρίου είχε ακραίες απόψεις. Οι αρχές τον ταυτοποίησαν ως Hamam al-Hammami. Οι κατηγορίες αναφέρουν ότι επιτέθηκε στον κυβερνήτη του με ένα τσεκούρι έκτακτης ανάγκης και προσπάθησε να καταρρίψει το αεροσκάφος. Ο ίδιος ο Hammami είπε στους ανακριτές ότι αναζητούσε αεροπορικές εταιρείες και δρομολόγια που θα τον πήγαιναν στο Ισραήλ. Μάλιστα, είχε σχεδόν πραγματοποιήσει την επίθεση τον Ιούλιο. Αυτή τη στιγμή ερευνώνται οι πιθανές αποτυχίες ασφαλείας που του επέτρεψαν να εργαστεί στην πτήση από το Ντουμπάι προς το Τελ Αβίβ.

Οι αποτυχημένες προσπάθειες για λύση

Μια θεμελιώδης αρχή στην εμπορική αεροπορία είναι ότι οι πιλότοι πρέπει να έχουν την απόλυτη εξουσία στην πτήση. Μετά τις αεροπειρατείες της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, κυβερνητικοί αξιωματούχοι των ΗΠΑ και στελέχη του κλάδου αναζήτησαν γρήγορα τεχνολογία για την αποτροπή σκόπιμων προσπαθειών συντριβής αεροπλάνων. Ο πρόεδρος George W. Bush υποσχέθηκε εκείνο τον μήνα να προωθήσει λύσεις όπως η ενίσχυση των θυρών του πιλοτηρίου, αλλά και την ανάπτυξη τεχνολογίας που θα επέτρεπε στους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας να αναλαμβάνουν τον έλεγχο αεροσκαφών σε κίνδυνο και να τα προσγειώνουν με τηλεχειρισμό. Η Boeing και εταιρείες όπως η Honeywell μελέτησαν τεχνολογία που θα μπορούσε να παρακάμψει τις εντολές των πιλότων. Ο Don Bateman, ο εκλιπών μηχανικός της Honeywell, είχε πει κάποτε σε ένα βιομηχανικό περιοδικό ότι τα αεροσκάφη θα έπρεπε να αρνούνται να καταστραφούν. Τα συστήματα απομακρυσμένης προσγείωσης δεν έγιναν ποτέ πραγματικότητα στα επιβατικά αεροπλάνα λόγω του φόβου για ενδεχόμενη δράση χάκερ.

Το 2006, η Boeing κατοχύρωσε ένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για έναν αδιάλειπτο αυτόματο πιλότο ο οποίος, αν ενεργοποιούνταν, δεν θα μπορούσε να παρακαμφθεί από το πιλοτήριο. Η εταιρεία δήλωσε ότι δεν τον εγκατέστησε ποτέ στα εμπορικά της αεροσκάφη. Οι εργασίες για αυτοματοποιημένες δικλείδες ασφαλείας συνεχίστηκαν, καταλήγοντας σε συστήματα αποφυγής σύγκρουσης με το έδαφος για ορισμένα αμερικανικά μαχητικά τζετ. Τα τελευταία χρόνια, η Airbus ανέπτυξε σχέδια ώστε τα αεροσκάφη να βασίζονται σε έναν μόνο πιλότο στο ύψος πτήσης, προκειμένου να ξεκουράζονται οι υπόλοιποι. Ομάδες πιλότων από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, καθώς και αμερικανικές ρυθμιστικές αρχές αντιμετώπισαν το σχέδιο της Airbus με σκεπτικισμό. Ανώτερα στελέχη της Boeing συζήτησαν επίσης την πιθανή ευπάθεια ενός επικίνδυνου πιλότου που θα βρισκόταν μόνος στο πιλοτήριο. Ο Mike Whitaker, ο οποίος ηγήθηκε της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Αεροπορίας (FAA) κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Biden, το χαρακτήρισε ως τεράστιο κίνδυνο. Η Airbus απάντησε ότι υποστηρίζει ένα πιλοτήριο δύο χειριστών και σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία για να κάνει τις πτήσεις ασφαλέστερες. Από την πλευρά της η Boeing υπογράμμισε ότι το επόμενο νέο αεροσκάφος της θα σχεδιαστεί με βάση την παρουσία δύο πιλότων, ενώ υποστηρίζει τη νομοθεσία που επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση της ψυχικής υγείας, η οποία προχώρησε πρόσφατα στο Κογκρέσο.

Η ψυχική υγεία στο μικροσκόπιο

Η ψυχική υγεία των χειριστών έλαβε τεράστια προσοχή μετά τη συντριβή της Germanwings το 2015. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο συγκυβερνήτης κλείδωσε τον κυβερνήτη έξω από το πιλοτήριο κατά τη διάρκεια ενός διαλείμματος και πέταξε εσκεμμένα ένα Airbus A320 πάνω σε ένα βουνό. Σκοτώθηκαν και οι 150 επιβαίνοντες. Λίγες εβδομάδες πριν από τη συντριβή, είχε βιώσει μια προφανή ψύχωση. Του είχαν συστήσει νοσοκομειακή περίθαλψη και του είχαν συνταγογραφήσει διάφορα φάρμακα. Ωστόσο, η γερμανική νομοθεσία περί απορρήτου εμπόδισε τον γιατρό του να ειδοποιήσει τις αρχές. Η τραγωδία πυροδότησε μια ώθηση από τις ρυθμιστικές αρχές και τους αξιωματούχους του κλάδου για τη μείωση των εμποδίων ώστε οι πιλότοι να αναζητούν θεραπεία. Οι αεροπορικές εταιρείες ξεκίνησαν δίκτυα υποστήριξης για πιλότους και η Ευρωπαϊκή Ένωση άρχισε να απαιτεί από τους γιατρούς να αναφέρουν στις αρχές τα σοβαρά προβλήματα των χειριστών. Για να αποφευχθούν εφιαλτικά σενάρια, οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι το κλειδί είναι να μειωθεί το στίγμα και η απειλή να χάσουν το εισόδημα ή την άδειά τους αν ζητήσουν βοήθεια.

Η FAA δηλώνει ότι εκσυγχρονίζει την προσέγγισή της στην ψυχική υγεία. Οι πιλότοι μπορούν πλέον να πετούν ενώ λαμβάνουν μεγαλύτερο αριθμό ψυχιατρικών φαρμάκων, ενώ η υπηρεσία μείωσε τον χρόνο που πρέπει να περιμένουν για να συνεχίσουν τις πτήσεις μετά την αναζήτηση θεραπείας. Η Δρ. Susan Northrup, η οποία επιβλέπει τις ιατρικές πιστοποιήσεις της FAA, δήλωσε τον Αύγουστο ότι κάνοντας τη διαδικασία πιο γρήγορη, ελπίζουν ότι περισσότεροι άνθρωποι θα βγουν μπροστά για να λάβουν την απαραίτητη θεραπεία. Οι αρχές που εξετάζουν την περσινή τραγωδία της Air India ανέφεραν σε δικαστικό έγγραφο ότι εξετάζουν μια σειρά παραγόντων, προχωρώντας και στη διεξαγωγή ψυχολογικής νεκροψίας. Ένα προσχέδιο της τελικής έκθεσης αναμενόταν να ολοκληρωθεί αυτόν τον μήνα.

Πάντως, η υπόθεση της FlyDubai αποκάλυψε πώς, ακόμη και όταν ένας πιλότος κρίνεται ακατάλληλος, το σύστημα μπορεί να αποτύχει παταγωδώς. Ο Hammami είχε αποκλειστεί από τις πτήσεις δύο χρόνια νωρίτερα από τον πρώην εργοδότη του, την Oman Air. Είχε τοποθετηθεί σε πρόγραμμα απορριζοσπαστικοποίησης και του είχε ανατεθεί δουλειά γραφείου. Έφυγε από την αεροπορική εταιρεία πέρυσι, προτού εμφανιστεί ξανά τον Φεβρουάριο ως νεοσύλλεκτος στον ταχέως αναπτυσσόμενο αερομεταφορέα του Ντουμπάι. Εκεί του ανατέθηκε, πολλές φορές, το πιο ευαίσθητο δρομολόγιο στην περιοχή, αφήνοντας την αεροπορική κοινότητα να αναζητά απαντήσεις για τα τεράστια κενά ασφαλείας.

Διαβάστε επίσης